Búgin Almatyda İle-Alataýy memlekettik ulttyq tabıǵı parkiniń 30 jyldyǵyna oraı, park qyzmetkerleri jýrnalıserge arnap baspasóz otyrysyn ótkizdi. Basapsóz jıynyna respýblıkalyq BAQ ókilderimen qatar, park qyzmetkerleri de qatysty, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
"İle Alataýy" MUTP bas dırektory Elnur Muhametjanovtyń aıtýynsha, bıyl park aýmaǵynda 30 jyldyqqa arnalǵan 30 is-shara ótkizý josparlanǵan. Sondaı-aq baspasóz jıynynda park qyzmetkerleri Ulttyq park aýmaǵynda osy ýaqytqa deıin atqarylǵan jumystarǵa toqtaldy. Aıtalyq, úsh onjyldyq ishinde park aýmaǵy anaǵurlym keńeıip, «qyzyl kitapqa» engen sırek janýarlar sany birneshe ese kóbeıip, birneshe mıllıon túp aǵash otyrǵyzylǵan, ekologıalyq týrızm jańa deńgeıge kóterilgen, jańa týrısik baǵyttar ashylǵan.
Park aýmaǵy keńeıip, aýqymy artqan 1996 jyly 164 450 gektar jermen qurylǵan park búginde 200 160 gektarǵa deıin keńeıdi. Iaǵnı, erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaq 35 710 gektarǵa ulǵaıdy. Bul – memleket tarapynan tabıǵatty qorǵaý isine berilgen strategıalyq mańyzdyń aıqyn dáleli.
Ulttyq park qurylǵan kúnnen beri negizgi basymdyqtar ózgergen joq:
- tabıǵı ekojúıelerdi saqtaý;
- bıoalýantúrlilikti qorǵaý;
- orman qoryn qalpyna keltirý;
- ekologıalyq týrızmdi damytý.
5 mıllıon túp aǵash
Sońǵy 30 jylda park aýmaǵynda 1637 gektar jerge 5 010 000 túp aǵash kósheti egilipti. Ormandy qalpyna keltirý jumystary júıeli túrde júrgizilýde. Qylqanjapyraqty jáne japyraqty aǵash túrlerin ósiretin 7 tálimbaq turaqty jumys isteıdi.
Aǵash otyrǵyzý sharalary taýly aımaqtyń tabıǵı tepe-teńdigin saqtaýǵa jáne klımattyq ózgeristerdiń áserin azaıtýǵa baǵyttalǵan ıgi amal.
«Qyzyl kitapqa» engen jáne sırek janýarlar ósti
Otyz jyldyń ishinde tabıǵatty qorǵaý jumystary naqty nátıje berdi. Buǵan park basshysy «Qyzyl kitapqa» engen janýarlar sanynyń aıtarlyqtaı artýymen túsindirdi. Máselen:
• İlbis (qar barysy) – 5–10 bastan búgingi kúni 39 basqa jetken;
• Tas sýsary – 100-den 493 basqa kóbeıgen;
• Qońyr aıý – 15–20 bas bolǵan, qazir 85 basqa artypty;
• Búrkit – buryn 50 bas bolǵan, qazir 97 túzqusy bar.
«Qyzyl kitapqa» engen janýarlar ishinde Qar barysynyń kóbeıýi – park mamandarynyń keshendi eńbeginiń nátıjesi degen jón shyǵar. Buryn joıylyp ketý qaýpi joǵary sanalatyn bul jyrtqyshtyń sany búginde tórt esege jýyq artqan. Sonymen qatar, park aýmaǵynda sırek janýarlarǵa spýtnıktik qarǵybaý ornatý arqyly ǵylymı baqylaý júrgizilýde.
Ulttyq parkte sırek kezdesetin ósimdikterdi jasandy ortada kóbeıtetin zamanaýı in-vitro zerthanasy ashylǵan. Bul – bıoalýantúrlilikti saqtaý baǵytyndaǵy ǵylymı jumystyń jańa kezeńi.
Ǵylymı monıtorıń, janýarlardy esepke alý jáne ekojúıelik zertteýler turaqty túrde júrgiziledi degen sóz.
Týrızm túrlendi
1996 jyly ulttyq parkke 27,4 myń adam kelgen bolsa, búginde bul kórsetkish 945,9 myń adamǵa jetken. Iaǵnı, kelýshiler sany 34,5 esege artty degen sóz. Týrısik marshrýttar sany da aıtarlyqtaı artty: buryn park aýmaǵynda 8 marshrýt bolsa, búginde bul 46-ǵa deıin kóbeıgen.
Eń tanymal baǵyttar:
• Úlken Almaty kóli;
• Býtakovka shatqaly;
• Aıýsaı vızıt-ortalyǵy;
• Oı-Qaraǵaı;
• Túrgen sarqyramalary;
• Esik kóli;
• Qaskeleń jáne Aqsaı shatqaldary.
Elnur Muhametjanovtyń aıtýynsha, aldaǵy úsh jylda taǵy 30 jańa marshrýt ashý josparlanyp otyr. Bıyl Aqqaıyń–Kókjaılaý, Kýznesov saıy baǵyttary men Butaqty vızıt-ortalyǵynda jáne Mármár soqpaǵynda abattandyrý jumystary júrgiziledi.
Ekologıalyq týrızmdi damytý maqsatynda Ulttyq park aýmaǵynda 94 ınvestısıalyq joba júzege asyrylýda. Búginde munda:
• 3 shańǵy kýrorty;
• 5 vızıt-ortalyq;
• birneshe zamanaýı demalys nysany jumys isteıdi.
Bul jobalar óńirdiń týrısik áleýetin arttyryp, turaqty týrızm qaǵıdalaryn engizýge múmkindik berýde.
Taýly aımaqtaǵy orman alqaptaryn qorǵaý úshin órt qaýipsizdigi sharalary kúsheıtilgen.
• Órtke qarsy jolaqtardyń uzyndyǵy 2000 shaqyrymnan asady;
• 4 órt sóndirý stansıasy táýlik boıy jumys isteıdi;
• 41 maman arnaıy qyzmet atqarady.
Mereıtoı aıasynda ulttyq park aýmaǵynda 30 arnaıy is-shara ótkizý josparlanǵan týraly aıttyq. Olardyń qatarynda ekologıalyq aksıalar, ǵylymı konferensıalar, týrısik festıválder jáne aǵash otyrǵyzý naýqandary bar.
