Árqashan kózi kirtıip, óńiniń bozaryp júrgenin kóresiń. Árıne, uıqysy qanbaǵandyqtan. Túnniń bir ýaǵyna deıin oınap, ertesi kózin tyrnap asha salyp jumysyna ketedi. Keıde uıyqtap qalyp, keshigip te jatady. Áıtsede oıynǵa degen «mahabbaty» sýyǵan emes. Jumystan kele sala úırenshikti ádetine basady. Iaǵnı, óziniń kún tártibine endirip qoıǵan. Aınalada ne bolyp jatqany ol úshin qyzyq emes. Bar nazary monıtorda, qoldary tintýir men pernetaqtada. Oıyn ústinde onymen áńgimelesem dep úmittenýdiń qajeti joq. On suraǵyńyzǵa bir jaýap ala almaýyńyz ábden múmkin. Eger taqýyrlap qoımaı jatsańyz, ne sóz estısiz, ne jaǵa jyrtysyp tynasyz. Keıde ony osyndaı táýeldilikke uryndyryp, sanasyn otarlaǵan qandaı sıqyrly kúsh degen oıǵa qalasyń. Árıne, bala bolsa «bala ǵoı» dep jyly jaýyp qoıýǵa bolar edi. Biraq ol jaryqtyq tepse temir úzetin atpal azamat qoı. Búginde ondaılardyń qatary kóbeıip kele jatqany jasyryn emes. Nelikten sol «azamattar» balanyń tirligin istep, quryp ketkir oıynnyń qulyna aınaldy? Bir sát osy jaıly oılanyp kórdik pe? Oıynnyń tek kompúterlik túri bolady dep taǵy aıta almaımyz. Qazir ne kóp, oıynnyń túri kóp. Sonyń árbiriniń sońynda júrgen jigitterdi, el aǵalaryn kórgende, osy suraqtar tipten mazalaı túsedi.
Oıyn men bala – egiz uǵym. Balasyz oıyndy, oıynsyz balany elestete almaıtynymyz shyndyq. Óıtkeni bala oıyn arqyly jetiledi, aınalasyn tanıdy, adam bolyp qalyptasady. Bárimizde balalyq deıtin baldáýrenniń baspaldaǵynan attaǵanymyz keshe ǵana. Oıyn úshin ystyq tamaq pen qaımaqty qoıý shaıǵa qaramaı, qoıynǵa tyǵyp shyqqan nanymyz ben qara sýdy talǵajaý etkendi artyq kóretin edik. Tipten, qas qaraıyp, qarańǵy tússe de úıge qaıtýǵa asyqpaıtynbyz. Shyjyǵan ystyq pen shyńyltyr aıazda oınaýǵa kedergi keltirmeıtin. Oıyn degende áste sharshamaısyń ári eshqashan jalyqpaısyń. Bul da oıynnyń qudireti. Desede joǵarydaǵy oıynmen salystyrýǵa kelmeıtin. Eger sol adamdarǵa ózińizdiń bala kezińizde oınaǵan oıyndaryńyzdy oınaýdy usynsańyz sizdi mazaq eteri anyq. «Bala emespin ǵoı» degen ýáj aıtýy da múmkin. Osy sózdi aıtýyn aıtsa da óz isinen bas tartpasy túsinikti. Ol da bala bolǵan. Ol da biz oınaǵan oıyndy oınaǵan. Qazir ony oınaǵysy kelmeıdi. Óıtkeni, eresek boldy, esi kirdi. Dese de kompúterlik oıyndarǵa ne úshin sonshalyqty qumar? Bul siz ben biz úshin ǵana emes, jalpy qoǵam úshin ózekti másele.
![skachannye faıly (6)](/uploads/images/20240128164429989.jpg)
Oıyn ata-babalarymyzdan beri úzilissiz jalǵasyp keledi. Sol sebepti de ár ulttyń ózine tán oıyndary bar. Qazaqtyń ulttyq oıyndary da birshama. Oıynnyń geografıalyq aýmaqqa, maýsymdyq aýysýlarǵa, oınaýshynyń jas ereksheligi men jynysyna t.b. baılanysty ózgerip otyratyny bar. Biraq ýaqyttyń ótýimen oıynda zamanyna saı ózgere bastady. Burynǵy oıyndar kóbinese qımyl-qozǵalysqa qurylsa, endi ornyńnan turmaı-aq oınaı beretin oıyndar paıda boldy. Paıdasynan zıany basymdaýy kóbirek. Tehnıkanyń damýyna saı oıynnyń da sany artyp, damı kele bızneske aınalyp shyǵa keldi. Bul qubylys adamdardyń qyzyǵýshylyǵyn týdyrmaı qoımaıtyny zańdylyq. Basynda qyzyǵýshylyqpen bastalyp, sońynda shyrmaýynan shyǵa almaı jatatyny taǵy bar.
![images (4)](/uploads/images/20240128164430284.jpg)
![skachannye faıly (5)](/uploads/images/20240128164430605.jpg)
Máselen, siz balańyzdyń bizdiń sóz etip otyrǵan kompúterlik oıyndar oınaýyna qarsysyz deıik. Siz balańyzǵa oınatpaý úshin kompúter alyp bermedińiz, kompúterlik klýbqa barýyna shekteý qoıdyńyz delik. Biraq balańyz siz aıtty eken dep tyıyla qoıýy ekitalaı. Ózinde kompúter joq bolsa da, dostarynda bar ekeni anyq. Sizden tyǵylyp júrip oınaıtyny da ras. «It qoryǵan jerge ósh» degendeı, balańyzdyń qumarlyǵy shektegen saıyn arta túsetini daýsyz. Bala kezinde oınamaǵanymen, oǵan degen qyzyǵýshylyǵy kóńiliniń bir túkpirinde qalyp qoıady. Ýaqyt ótken saıyn ol qyzyǵýshylyǵy arta beredi. Kele-kele qyzyǵýshylyq qumarlyqqa, qumarlyq táýeldilikke uryndyrady. Osylaı jasy kelse de kompúterlik oıyndardyń qulyna aınalǵan jartykesh adam paıda bolady.
«Oıyny qanbaǵan bala» túsinigi psıhologıada tereń zerdelengen taqyryp. Balalyq shaǵynda oıyny qanbaǵan adam ómirlik jolynda talaı kedergige tap bolady, ıakı neshe túrli bógesindi ózi ózine jasaıdy. Ondaı adamdar ne nársege bolsa da tez táýeldi bolýǵa shaq turady.
![images (3)](/uploads/images/20240128164430909.jpg)
Nurserik Tileýqabyl.