Halyqaralyq sarapshylar taiaýdaǵy jyldar (2025-2026 jyldar) álem ekonomikasy úshin eń aýyr kezeń bolatynyn aityp, boljap júr. Tipti, azyq-túlik tapshylyǵy, toqyraý týraly da arakidik aitylyp qalady. Mundaida ekonomikalyq qaýip Qazaqstanǵa qai jaǵynan kelýi múmkin. Bul rette mamandar ne deitinin Dalanews saitynan oqyp-bile otyryńyzdar.
Qarjyger-maman Arman Beisembaev qiyn-qystaý kezeńniń kele jatqanyn álemdegi elderdiń ortalyq bankteriniń, sondai-aq investorlardyń altyndy kóptep satyp alyp jatqanynan-aq ańǵara berýge bolatynyn aitady.
Forbes Kazakhstan-nyń Youtube arnasyna bergen suqbatynda ol Resei, Qytai, AQSh jáne eýroaimaqtaǵy ekonomikalyq táýekelderge toqtalyp, onyń Qazaqstan ekonomikasyna tigizer saldaryn jekelei atap ótken eken.
"...RF Ortalyq banki belgilegen syiaqy mólsherlemesi (21% - óte joǵary, bul qymbatshylyqty bildiredi) úsh-alty aidan bir jylǵa deiin saqtalady. Qazir áskeri maqsatqa biýdjetten bólinip jatqan zor shyǵyndardyń ekonomikaǵa naqty saldaryn 2025 jyldyń jazyna qarai qylań beredi. Osy ýaqytta Resei bankiniń qazirgi syiaqy mólsherlemesi ekonomikany da qýyp jetedi. Jaǵdai qiyn. Eger Reseide infliatsiia baqylaýdan shyǵyp ketse, onda bizdiń jaǵdaiymyz da máz bolmaidy. Eger bir dollar 100-120 rýbl bolsa, onda teńge de júgenin úzedi", — deidi sarapshy.
Qytaiǵa keletin bolsaq, mamannyń pikirinshe, jyljymaityn múlik naryǵyndaǵy bolýy yqtimal daǵdarys kópti qorqytyp otyr. Sebebi bul naryqtyń eldiń JIÓ-degi úlesi joǵary, 20 paiyzdy quraidy.
"Jyljymaityn múlik naryǵy qulasa, bank sektory da qulaidy. Eger olar ony ustap qala almasa, bul bizge de, Reseige de áser etedi", — deidi sarapshy.
Taǵy bir qaýip, sarapshynyń pikirinshe, "eki jyl boiy infliatsiiamen kúresip, al búginderi defliatsiianyń týyndaý qaýpimen kúrese bastaǵan" eýroaimaqta bolyp tur.
"Defliatsiia infliatsiiadan da jaman, óitkeni bul iskerlik belsendiliktiń "ólimin" bildiredi. Bul da aýqymdy daǵdarys", dep túsindiredi ol.
Sol sekildi, mamannyń pikirinshe, AQSh-tyń jaǵdaiy máz emes.
"Jýyrda AQSh 800 myń jumys orny joq ekenin anyqtady. Sondyqtan bul derekterdi statistikadan alyp tastaýǵa týra keldi. Jalpy, AQSh únemi osylai jasaidy, aldymen qandai da bir sandy kórsetedi, sodan keiin ony tómendetip túzetip jatady. Munda, tipti Google, Apple, Amazon, Facebook, Boeing, Intel, IBM syndy iri korporatsiialar jumysshylaryn ondaǵan myńǵa qysqartty. Sonymen qatar, AQSh-ta 2022 jyldan bastap paiyzdyq mólsherlemeler tez ósti. Sondyqtan daǵdarys FRJ paiyzdyq mólsherlemeni tómendete bastaǵannan keiin shamamen alty aidan 1,5 jylǵa deiingi aralyqta oryn alady degen boljam negizsiz emes. Qazir shtattar retsessiiaǵa túsip jatyr. Qazir olar paiyzdyq mólsherlemeni ozyq qarqynmen tómendete bastaidy, óitkeni tym kóp jaǵymsyz belgiler týyndaýda. Eger olar retsessiiaǵa túsip ketse, eshkimge ońai bolmaidy. Teńgeni de uzaqqa ustai almaimyz ondaida" degen Beisembaev eger AQSh-ta, Qytaida retsessiia oryn alsa, onda ol iskerlik belsendilikke soqqy beretinin aitady.
Bul óz kezeginde kompaniialardy konservatsiiaǵa ushyratady.
"Iaǵni logistika toqyraidy, qoimalar taýarǵa tolady. Adamdar jumyssyz qalady, halyqtyń tutynys qabileti tómendeidi. Bul aqyry shikizatqa degen suranystyń, iaǵni munai baǵasynyń tómendeýine jáne teńgeniń qunsyzdanýyna ákelip soǵady", - deidi sarapshy.
Arman Beisembaev mundaida investorlar altynǵa kóp tańdaý jasaitynyn aitady. Sóitken olar qolaily kezeńdi kútýge májbúr bolady.
"Altyn qazir óziniń tarihi shyńyn igerdi. Ortalyq bankter buǵan deiin satyp kelgen altyndy kóptep satyp aldy. Soǵan qaraǵanda olar bir nárseni bilip otyrǵan sekildi. Qandai da bir daǵdarysqa daiyndyqtary bar sekildi me, qalai", dep maman óz sózin qarsy suraqpen túiindeidi.
