Túrkiianyń qai jerine barsańyz da bir kese túrik shaiyna kezigýińiz yqtimal. Túrik mádenietinde shaidyń keń taralǵany sonsha, onsyz bir kún de ómir súrý múmkin emes. Tańǵy astan keshki asqa deiin shai túrik ómiriniń ajyramas bóligi bolyp tabylady. Biraq Túrkiia tek alyp shai tutynýshy emes; Bul el sonymen qatar jylyna 1,5 million tonna shai óndiretin álemde birinshi orynda. Shaidyń mańyzdy jáne tereń tamyry bar mádeni quramdas bóligi bolǵany sonsha, túrik shaiy Túrkiia men Ázirbaijannyń birlesken ótinishinen keiin 2022 jyly IýNESKO-nyń Adamzattyń materialdyq emes mádeni murasynyń reprezentativti tizimine engizildi.
Túrkiiada shai jylyna úsh ret jinalady: mamyrdan maýsymǵa deiin, shildeden tamyzǵa deiin jáne qyrkúiekten qazanǵa deiin. Bul Túrkiianyń Shyǵys Qara teńiz provintsiialaryndaǵy mádeniettiń ajyramas bóligi bolyp tabylady. Búgingi tańda Túrkiiadaǵy shaidyń 70% Rize provintsiiasynda óndiriledi, odan keiin Shyǵys Qara teńizdegi Artvin, Trabzon jáne Ordý provintsiialary jáne Giresýnnyń keibir aimaqtary keledi. Keide aimaqta «jasyl altyn» dep atalatyn Rize shaiy álemdegi «eń tabiǵi shai» retinde de belgili — bul ósip kele jatqan japyraqtarǵa qar jaýatyn jalǵyz aimaq. Shai Túrkiianyń geografiialyq turǵydan belgilengen ónimderiniń biri bolyp tabylady jáne onyń ashyq qyzyl túsin tolyqtyratyn erekshe hosh iisi men dámi bar.
Shyǵys Qara teńizdiń Pokýt, Aider jáne Anzer siiaqty jańa izýmrýd jasyl ústirtterinde tabiǵatty tamashalaý úshin Rizege kelgen kelýshiler provintsiianyń plantatsiialarynda shai jinaýdy tamashalai alady nemese qosyla alady. Tanymal áreket — shai qaishysyn paidalanyp egin jinaýǵa qatysý, sodan keiin dástúrli kiimmen fotosessiia. Rizege barar jolda Rize stilindegi basqa bir geografiialyq Rize ónimi bar Rize shaiyn ishýge bolady. Aimaqtan ketpes buryn ózińizge, dostaryńyzǵa jáne otbasyńyzǵa shai satyp alýǵa bolady.
Túrkiiada shaiǵa baiyppen qaraidy, bul sýsynnyń muqiiat daiyndalýynan kórinedi. Dástúrli túrde shai mys, jez nemese basqa metaldardan jasalǵan sháinekter jubyn paidalanyp qainatylady. Tómengi sháinekte sý qainatady, sodan keiin shai japyraqtarymen birge ústińgi sháinekke qosylady. Tómengi sháinekke qainaǵan sý quiylady, al ústińgi sháinekte shai baiaý qainatylady.
Qainatylǵan shai ádette qyzǵaldaq tárizdi shyny shynyaiaqtarda beriledi. Aldymen ústińgi sháinekten qoiý shai quiylady, al astyńǵy sháinekten qainaǵan sý ishýshi qalaǵandai shaidy suiyltady. Qantty ádette shai stakandarymen beredi, ol óziniń pishini men materialyna bailanysty shaidyń qyzýyn saqtaidy, onyń túsin ashady.
www.goturkiye.com
