Obligatsiialar týraly bilý qajet eń mańyzdy aqparat - qaryzdy óteý kúni. Emitent negizgi qaryzdy óteýge mindetteme alǵan kezde, ony óteýge deiingi kiristi bilýge tiis. Belgili bir ýaqyt kezeńinde, kóp jaǵdaida jarty jyl kóleminde paiyz tólenedi, onyń kezeńi bastapqy kelisimderge bailanysty ózgeredi.
Kompaniialar nemese memlekettik qurylymdar jańa jobalardy qarjylandyrý, burynnan barlaryn qaita qarjylandyrý jáne jalpy aǵymdaǵy operatsiialardy qoldaý maqsatynda qosymsha aqsha qajet bolǵanda obligatsiialar shyǵarady jáne satady.
Obligatsiianyń qandai túrleri bar?
Aktsiialar siiaqty obligatsiialardyń da birneshe túrleri bolady. Olar:
- Korporativtik obligatsiialar – kompaniialar biznesin damytý maqsatynda shyǵarǵan baǵaly qaǵazdar. Sol arqyly jumystyń órisin keńeitý nemese korporativtik shyǵyndardy jabý maqsatynda kompaniiaǵa qosymsha qarjy tartý júzege asyrylady.
- Memlekettik obligatsiialar – Qarjy ministrligi áleýmettik tólemderdi qamtamasyz etý úshin, memlekettik qaryzdy qaitarý siiaqty shyǵyndardy óteý maqsatynda shyǵarǵan baǵaly qaǵazdar. Ony satyp alǵan kezde Siz memleketke qaryz beresiz. Onyń bankrotqa ushyrap, qaryzdy qaitara almai qalý múmkindigi óte tómen. Sondyqtan mundai baǵaly qaǵazdarǵa degen senim óte joǵary.
Nominal – 1 obligatsiia qaryzynyń kólemi. Eger nominaldy shyǵarylǵan obligatsiialardyń jalpy sanyna kóbeitsek, emitenttiń qansha aqsha qaryzǵa alatynyn bilýge bolady. Eger nominal 1 myń teńge bolyp, shyǵarylǵan obligatsiia sanyń 100 myń dep eseptesek, onda 1 myńdy 100 myńǵa kóbeitemiz de, barlyǵy 100 mln shyǵady. Demek, emitent 100 mln teńge tartyp otyr degen sóz.
Taǵy da naqtylap túsindiretin bolsaq, nominal – emitent investorǵa usynǵan bondtyń bastapqy quny. Kóp jaǵdaida, jergilikti naryqta 1 baǵaly qaǵazdyń nominaly 1 myń teńgege teń. Shetelderde 1 myń dollardan bastalyp, 100 myń dollarǵa deiin jetedi. Obligatsiialar birjada satylǵan kezde onyń baǵasy nominaldan joǵary ne tómen bolyp qubylýy múmkin. Biraq merzimi bitkende emitent investorǵa aqshany obligatsiianyń nominaldy baǵasymen qaitarady.
Evrobondtar
Evrobondtar - boryshtyq baǵaly qaǵazdar, olardyń basty aiyrmashylyǵy bolyp ony emitent úshin shetel valiýtasynda shyǵarý esepteledi.
Valiýta tek eýromen shektelmeidi, ol kez kelgen basqa valiýta bolýy múmkin. «Evro-» degen sóz tarihi túrde bekitilgen. Demek, siz shetel valiýtasyna investitsiia salsańyz, evroobligatsiialardyń emitenti bolasyz.
Obligatsiia arqyly qalai tabys tabýǵa bolady?
Obligatsiialardy satyp alǵan soń tabys tabýyńyzǵa negiz bolatyn eki tásil bar. Birinshisi – obligatsiiany satyp alý jáne sol úshin «kýpondyq kiris» alý.
Obligatsiia satyp alǵannan keiin investordyń emitentten turaqty túrde alatyn paiyzdyq tólemi kýpon dep atalady. Bul - týra banktegi depozit siiaqty, salǵan aqshańyz úshin beriletin paiyzdyq tólem.
Eger Siz 100 myń teńgege investitsiia salsańyz, kýpondyq mólsherleme jylyna 19 paiyz bolady, iaǵni 1 jylda 19 myń teńge kiris kóresiz.
Bylaisha aitqanda kýpon – sizdiń obligatsiiany satyp alýyńyzdyń arqasynda kóretin turaqty tabysyńyz. Ádette bir jyldaǵy mólsherleme kólemi birden belgili bolady jáne kelisimde kórsetilgen merzim aralyǵynda ózgermeidi. Sonymen qatar turaqsyz, iaǵni mólsherlemesi ózgerip turatyn da kýpondar bolady.
Ekinshiden, eger birjada obligatsiia baǵasynyń ósip jatqanyn kórip otyrsańyz, baǵaly qaǵazdy ashyq naryqta ony jabatyn kúndi kútpei, satyp jiberip, paida tabýyńyzǵa bolady.
Sonymen qatar, obligatsiiany satyp alýǵa bolady, iaǵni birjadaǵy baǵa nominaldan tómen bolsa, ony japqan ýaqytqa deiin ustap, emitentten obligatsiianyń tolyq baǵasyn qaitaryp alýǵa bolady. Bul Siz jeńildikti paidalana otyryp baǵaly qaǵazdy tómendetilgen baǵamen satyp alyp, keiin óz baǵasyna satyp jiberdińiz degen sóz.
Sizge baǵaly qaǵazdarǵa investitsiia salýǵa qajetti negizgi málimetterdi bilý ǵana qajet, qalǵan jumysty sizdiń brokerińiz ózi jasaidy. Investitsiia quiýdaǵy negizgi qadam - senimdi brokerdi tańdaý, sebebi sizdiń qanshalyqty paida tabatynyńyz jáne jalpy alǵanda, qor naryǵyndaǵy saýda týraly alǵashqy áserińiz soǵan tikelei bailanysty bolady.
Obligatsiialardyń jaǵymdy jáne jaǵymsyz jaqtary
Obligatsiialar - qor naryǵyndaǵy eń qaýipsiz investitsiia. Jalǵyz táýekel defolt bolýy múmkin, mundai jaǵdaidy boldyrmaý úshin emitenttiń nesielik reitingin aldyn ala egjei-tegjeili zerdeleý qajet.
Obligatsiialarǵa investitsiia salýdaǵy eń negizgi kemshilikteriniń biri - paidanyń shektelýi bolýy.
Aktsiialardyń obligatsiialardan basty aiyrmashylyǵy - kúrt, tez jáne aitarlyqtai ósim kórsetýi. Tiisinshe, aktsiialarǵa investitsiia salsańyz sizdiń tabysyńyzda shekteý joq, al obligatsiialar boiynsha tólemderde shekteýler bar.
Obligatsiialarǵa investitsiia jasaýdyń taǵy bir kemshiligi - kompaniianyń nemese mýnitsipaldy uiymnyń defoltqa ushyraýy.
Eger evrobondtar týraly aitatyn bolsaq, valiýta baǵamyndaǵy aiyrmashylyqqa bailanysty qosymsha komissiia alynady. Onyń ústine, evroobligatsiialardyń negizgi kemshilikterdiń biri - olardyń joǵary nominaldy quny. Olardyń baǵasy ádette 1000 dollardan bastalady. Joǵaryda atalǵan faktorlardyń barlyǵy investitsiianyń osy túriniń kirisine áser etedi.
Obligatsiiany qalai satyp alýǵa bolady?
Obligatsiialarǵa investitsiia salý úshin sizge naryqta tirkelgen brokerlerdiń birinen brokerlik shot ashý qajet. Brokerdi tańdaǵannan keiin shotyńyzdy toltyrasyz. Qarjylyq maqsattardy jáne aǵymdaǵy múmkindikterdi anyqtaý úshin investitsiia somasy aldyn ala broker-keńesshimen kelisiledi. Ári qarai, siz brokerińizge satyp alýǵa tapsyrys bere alasyz, sonymen saýda aiaqtalady.
Eger siz birinshi investitsiiańyz úshin ideia izdep júrseńiz jáne neden bastaý keregin bilmeseńiz, Freedom Broker sarapshylary sizge investitsiialyq portfeldi daiyndap beredi.
Bul portfelde AQSh qor naryǵy kompaniialarynyń obligatsiialary bolady. Kompaniialar jaqsy reiting negizinde tańdalady. Investitsiialyq kezeń 2-3 jyl shamasynda bolady. Bul óte qolaily. Portfeldiń kirisi jylyna 5,1% shamasynda bolýy múmkin.
Bul kompaniialardyń obligatsiialarynda belgilengen kýpondyq mólsherlemeler bar. Tómende kompaniialar tizimi berilgen:
- JPMorgan Chase & Co
Amerikalyq transulttyq qarjylyq konglomerat, álemdegi eń iri bankterdiń biri. Kásiporyn qarqyndy ósim kórsetip otyr, sondyqtan sońǵy bir jylda kompaniianyń kirisi 20,58%-ǵa, al taza tabysy 67,3%-ǵa ósti. Óteýge qatysty kiristilik – 5,93%, óteý kúni 15.12.2025 j. (baǵaly qaǵazdyń Halyqaralyq qaýipsizdik sáikestendirý nómiri - ISIN US46647PDM59)
- Visa
Tólem operatsiialaryn usynatyn amerikalyq transulttyq kompaniia. Ótken jylǵy taza paidanyń ósimi - 21,84%. Óteýge qatysty kiristilik – 4,95%, óteý kúni - 14.12.2025 j. (baǵaly qaǵazdyń Halyqaralyq qaýipsizdik sáikestendirý nómiri - ISIN US92826CAD48)
- Hyundai Motor Company
Ońtústik Koreianyń avtomobil qurastyratyn kompaniiasy. Eldegi jáne álemdegi eń iri avtomobil qurastyrýshynyń biri
Kiris – 42,25 trln – 17,36%
Taza paida – 15,39%
Óteýge qatysty kiristilik – 5,73%, óteý kúni - 26.06.2026 j.
(baǵaly qaǵazdyń Halyqaralyq qaýipsizdik sáikestendirý kody - ISIN US44891CCG69)
- NVIDIA Corporation
Nvidia — chipte grafikalyq protsessorlar men júielerdi ázirleitin amerikalyq tehnologiialyq kompaniia.
Taza paida – 26,27%.
Óteýge qatysty kiristilik – 4,54%, óteý kúni - 16.09.2026 j.
(baǵaly qaǵazdyń Halyqaralyq qaýipsizdik sáikestendirý nómiri - ISIN US67066GAE44)
- AbbVie
AbbVie — amerikalyq biofarmakologiialyq kompaniia
Taza paida - 2,02 mlrd - 119,05 %
Óteýge qatysty kiristilik – 5,07%, óteý kúni - 14.05.2026.
(baǵaly qaǵazdyń Halyqaralyq qaýipsizdik sáikestendirý nómiri - ISIN US00287YAY59)
- IBM
Álemdegi eń iri apparattyq jáne baǵdarlamalyq qamtamasyz etý, sondai-aq IT qyzmetteri men konsaltingtik qyzmetterdi kórsetetin jetkizýshilerdiń biri
Taza paida - 1,58 mlrd - 13,72 %
Óteýge qatysty kiristilik – 5,03%, óteý kúni - 30.10.2025.
(baǵaly qaǵazdyń Halyqaralyq qaýipsizdik sáikestendirý nómiri - ISIN US459200AM34)
- Microsoft
Ár túrli esepteý tehnikasyna arnalǵan baǵdarlamalyq qamtamasyz etý – derbes kompiýterler, oiyn qurylǵylary, uialy telefondar jáne t.b. arnalǵan menshikti baǵdarlamalyq qamtamasyz etý salasyndaǵy eń iri amerikalyq qoǵamdyq transulttyq korporatsiia.
Taza paida - 20,08 mlrd - 19,96 %
Óteýge qatysty kiristilik – 4,87%, óteý kúni - 03.11.2025.
(baǵaly qaǵazdyń Halyqaralyq qaýipsizdik sáikestendirý nómiri - ISIN US594918BJ27)
- Caterpillar
Qurylys jáne taý-ken jabdyqtaryn shyǵaratyn álemdegi eń iri óndirýshi, amerikalyq kompaniia. Jer qazatyn tehnika, qurylys tehnikasy, dizeldik qozǵaltqyshtar, enegetika salasyna arnalǵan qurylǵylar jáne basqa da ónimder shyǵarady.
Taza paida - 1,94 mlrd - 26,42 %
Óteýge qatysty kiristilik – 4,83%, óteý kúni - 15.05.2026.
(baǵaly qaǵazdyń Halyqaralyq qaýipsizdik sáikestendirý nómiri - ISIN US14913UAA88)
Portfel qurylymy
Kompaniialar ártúrli sektorlardan – IT, qarjy, farmatsevtika, sondai-aq ónerkásip salasynan tańdaldy, osylaisha sizdiń portfel barynsha ártaraptandyryldy jáne táýekeli tómen deýge bolady.
Búginde kóptegen adamdar úshin qor naryǵyna investitsiia salý jeke tabys kózi bolyp sanalady. Kóbisi oǵan negizgi kiris retinde nazar aýdarady, al endi biri investitsiiany passivti tabys retinde qarastyrady.
Bul máselede eń bastysy – qarjylyq saýattylyq jáne senimdi brokerdi tańdaý.
Qarjylyq maqsattaryńyz jeke strategiiańyzǵa sáikes júzege asýy úshin saýatty qadam jasaý óte mańyzdy.
