Mittal miyǵynan kúledi: 20 maýsym 2018

Qazaqstanda bári de sheteldik investorlardyń qolynda. Munai zaýyttary, aliýminii, ferro qorytpa, kómir óndirisi – túgelimen solardyń ieliginde.

Biz investordyń aldynda iilemiz. Olardyń muń-muqtajyn tyńdaimyz. Solardan paida bolsa, Qazaqstan osy 25 jylda gúldenip, túrlenip keter edi ǵoi? Óitpedi. Ózgergen joq. Ózgermeitin de shyǵar.

Sender bizdi qai ýaqytqa deiin tonaityndaryń belgisiz. Taýsylǵansha, túgesilgenshe. Sol kezge deiin Qazaqstan sender úshin tartymdy bolmaq. Mashkevich, Ibragimov, Shodiev, Kim. Taǵy kim bar? Tizim taýsylmaidy.

Jekelei alǵanda siz «olar bizge ne jazdy?» deýińiz múmkin. Eshteńe. Bizdi tanymaidy da, kerek deseńiz. Elemeidi de. Biz jáne olar eki bólek ómirdiń jáne eki bólek turmystyń ókilimiz. Sonda da olar sondai súikimsiz.

Miyǵynan kúlip otyrǵan Mashkevichti kórgende onyń bir saýsaǵyn búgip otyrǵanyn sezesiń. Ol saǵan eshqashan da jaqsylyq oilamaitynyn jáne eshqashan da oilamaǵanyn miyǵynan kúlgen kúlkisine qarap-aq bilýge bolady. Olar óte alysta, bizden.

Olar ózderin «otandyq óndirýshimiz» deidi. Biraq, biz olardyń qalai, qandai jolmen baiyǵanyn ishimiz sezedi.

90-shy jyldaǵy Qazaqstan talan-tarajǵa túsken el-tuǵyn. Qazaqstan úlken qazan edi. Qazannan qaqpaq ketken edi. Qazannyń qaqpaǵy áli de ashyq...

Biz eshteńeden dámelenbeibiz. Bizge osylai ómir súrýge jazǵan. Qazan bizden biik turǵandardyń qolynda. Qashan da solai...

168998
Mittaldyń bir kezgi jan serigi, jaqyn áriptesi Djohanes Sitardyń aitýynsha, 1995 jyly Qaraǵandy metallýrgiialyq kombinatyn satyp alý úshin Mittal Qazaqstan biligine 100 mln dollar «syiaqy» bergen-mys.

Búgingi keiipker – Mittal.

Ol qalai baiydy?

Bilesiz be, onyń ómir jolyn úlgi etetin kitaptar bar. «Milliarder bolǵyń kelse, Mittaldai bol» deidi.

Búgingi milliarder degen, burynǵynyń meshkeii emes pe? Mittal qansha milliarder bolsa da, ol oǵan az.

Ol kim?

Ol álemdegi eń bai degenderdiń biri. 2011 jylǵy «Forbs» jýrnalynyń tiziminde ol 6-shy orynda turǵan. Álemdegi eń yqpaldy 50 adamnyń qataryna kiredi. Onyń metallýrgiialyq imperiiasy 30 eldegi kásiporynǵa qojalyq etedi. Oǵan álemdik bolat óndirisiniń 10 paiyzy tiesili. Ol álemdegi bolat óndiretin eń iri «Arselor Mittal» kompaniiasynyń qojasy.

Mittal Qazaqstanǵa 1995 jyly keldi. 1995 jyly ol Qazaqstan Úkimetinen Temirtaýdaǵy Qaraǵandy metallýrgiialyq kombinatyn satyp aldy.

Osy kombinatqa qatysty Mittal ylǵi da bylai dep maqtanǵanǵa uqsaidy: «Bul kombinat 60-shy jyldardyń tehnikasymen azyp-tozyp turǵan. Men keldim de, oǵan 500 mln dollar quidym. Búgin bul kombinat jylyna 6,6 mln tonna shoiyn shyǵarady. Tabys ákelip otyr».

Oǵan tabys ákelip otyr. Áste, bizge emes.

Ol adamdardyń álsiz jerin jaqsy biledi. Aqsha. Barlyǵyn aqshamen sheshýge bolaryna baiaǵyda-aq kózi jetken. Tájiribe júzinde.

article-2055223-0E973AC600000578-310_468x366

Ol aimaqtyq emes, jahandyq deńgeidegi korrýptsiiaǵa qatysy bar adam. 2002 jyly Ulybritaniiada osy Mittalǵa qatysty úlken daý týdy. Lakshmi «bileýshi partiianyń» tóbe basyndaǵylaryn satyp almaq bolǵan. Satyp ta alǵan. Ol Leiboristik partiianyń daýys berý naýqanyna 125 myń fýnt sterling «kómek» beripti. Munshama mol kómekke alǵys retinde leiboristerdiń kósemi, ári sol kezgi aǵylshyn premeri Toni Bler (aitpaqshy, bul kisiniń de Qazaqstanǵa qatysy bar) Mittaldyń Rýmyniiadaǵy Sidex kombinatyn qolyna alýyna lobbi jasaǵan. Isti Mittaldyń paidasyna sheshý úshin Bler Rýmyniianyń premer-ministri Adrian Nestasege qolqa salǵan.

Bul onyń basyndaǵy jalǵyz korrýptsiia dep oilaisyz ba? Indoneziia, Trinidad jáne Tobago elderindegi metallýrgiialyq kásiporyndar da úndilik magnattyń qol astyna paranyń arqasynda ótken. Mynadai derek bar.

Mittaldyń bir kezgi jan serigi, jaqyn áriptesi Djohanes Sitardyń aitýynsha, 1995 jyly Qaraǵandy metallýrgiialyq kombinatyn satyp alý úshin Mittal Qazaqstan biligine 100 mln dollar «syiaqy» bergen-mys.

Nazarǵa alar tus:

Mittal belgili bir eldiń bilik basyndaǵy yqpaldylarynyń eshbirin tanymaityn bolsa, endeshe ol elden kásiporyn da satyp almaidy eken... Bútin bir memleketke tiesili alpaýyt zaýytty óz kúshimen qolyna qarata almasyn biledi, óitkeni. Osy sebepti buǵan yqpal etetin bireýdi izdeidi. Bul úshin álgi bireý biliktiń tóbe basynda otyrýy tiis.

Polshadaǵy iri zaýyttardy satyp alýda Mittalǵa atalǵan eldiń eks-ekonomika vitse-ministri Andjei Sharavarski kómektesken.

Ol eshqashan toimaidy. Mittaldyń ózi aitatyndai: «biz eshqashan da óz-ózimizge: osymen boldyq-toldyq dep aita almaimyz». Demek, qansha zaýyt satyp alsam da, maǵan báribir az degeni. Ol tek qana óz qaltasyn oilaityn adam. Onysyn eshqashan jasyrǵan emes.

Ol óte sarań. Oǵan qarasty «Arselor Mittal Temirtaý» metallýrgiialyq kásipornynyń jumysshylary Mittaldyń «tájiribelerinen» talai taiaq jedi. Osydan shamamen 10 jyl buryn Lakshmi «Arselor Mittal Temirtaýdyń» metallýrgteri men shahterlerine mynadai «syi» jasaidy. Mittal zaýyt jumysshylarynyń barlyǵyn «kásiporynnyń ortaq iesine» ainaldyrady. Osy maqsatta 347 million aktsiiany basyp shyǵaryp, onyń 712 myńy ujymnyń arasynda úlestiriledi. Mittal muny ózinshe «on úshinshi ailyq» dep atapty. Ailyǵy qansha deseńiz, jyl sońynda árbir jumysshyǵa...100 teńgeden «buiyrǵan». Ol kezderi bul aqsha bir temekeniń quny edi. Qazir she?

Onyń osy ýaqytqa deiin Qazaqstanǵa qansha investitsiia quiǵany belgisiz. Áiteýir Memleket basshysy Nazarbaevtyń qabyldaýynda bolǵanda bylai degenin estigenbiz:

– Sońǵy 4 jyl boiy «Arselor Mittal Temirtaý» ósip keledi. Jyl saiyn biz 350-400 mln investitsiia quiýdamyz, – degen-tuǵyn Mittal.

Mundai investitsiialardyń qalai jáne qaidan keletinin saiasatker, qazir AQSh-ta turatyn Ǵalymjan Jaqiianov aityp ketken edi.

– Qarjyny syrttan ákelip, ekonomikamyzǵa quiǵan investordy kórgen emespin. Barlyǵy da óz esebimizden. Aitalyq, «kómir kenishine 20 mln dollar bólindi» dep statistika málimetterin beredi. Biraq, ol aqsha ne kómirdiń ózin satyp tapqan, ne bankterden nesiege alynǵan. Ol nesieni de qaitarý úshin keiin kómir satyp, ornyn toltyrady. Sonda qarasańyz, qaita ainalyp, bári de óz esebimizden, óz qazba-bailyǵymyzdan túsken aqshadan shyǵady eken. Bul – «investitsiialary». Bylaisha aitqanda, «óz tonymyzdy» ózimizge, tek teris ainaldyryp, qymbatqa satqanmen birdei, – deidi Ǵalymjan.

Mittaldyń aityp otyrǵany da osy «óz investitsiiamyz» emes pe?

Endeshe mundai investordan bizge ne paida? Memleketimiz úshin mundai saiasat ne beredi?

Lakshmi to use
Mittaldyń ózi aitatyndai: «biz eshqashan da óz-ózimizge: osymen boldyq-toldyq dep aita almaimyz». Demek, qansha zaýyt satyp alsam da, maǵan báribir az degeni. Ol tek qana óz qaltasyn oilaityn adam. Onysyn eshqashan jasyrǵan emes.

Taǵy bir toqtalatyn tus

«Arselor Mittal Temirtaý» jalǵyz bolat óndirisimen shektelip otyrǵan joq. Kompaniia budan tys Qaraǵandydaǵy 8 kómir shahtasyna jáne Ortalyq Qazaqstan men Soltústik Qazaqstandaǵy 4 temir rýdasyna ielik etedi.

Mittaldyń Qazaqstandaǵy filialyna qatysty óz oilaǵany bar. Ol – qysqartý. Bul Mittal úshin jumysshylarǵa aqshany az tóleýdiń eń tiimdi amaly.

Ol bul ádisti Qazaqstanda ǵana emes, ózine qarasty búkil kompaniialardyń barlyǵynda qoldanyp keledi. 1996 jyly ol irlandiialyq Irish Steel metkombinatynyń 600 adamyn jumystan shyǵaryp jiberdi. Mittal Steel Poland kombinatynyń jóndeý jumystaryna jumsalatyn shyǵyndy 25 paiyzǵa qysqartqandyqtan Polshanyń metallýrgiia tarihynda buryn-sońdy bolmaǵan úlken apat boldy. 270 tonna shoiyn jerge tógildi.

Kúni keshe ǵana «Arselor Mittal Temirtaý» bas direktory Vidjai Pahadevana teńgeni quldyraýy jumysshylardyń ailyq aqysyn 25 paiyzǵa qysqartýǵa tek az ǵana ýaqytqa tejeý bolatynyn óziniń áleýmettik paraqshasynda jazypty.

Jalaqynyń qysqarýy ýaqyttyń enshisindegi dúnie degeni bul. Salystyrar bolsaq, Qazaqstandaǵy mittaldyq kásiporyndardyń jalaqysy dál sondai baǵadaǵy ónim óndiretin reseilik kásiporyndarmen salystyrǵanda úsh ese tómen eken. Sonda bizge mundai investordan ne paida?

Dýman BYQAI

Redaktsiiadan: Materialdy daiyndaý barysynda Daily Telegraph, Eurasia Daily Monitor, Financial Times, Forbes, Guardian, Scotsman, Sunday Telegraph, Kommersant, Kontrakty, Metallbiýlleten. Ýkraina, Solidarnost, Ekspert, RBK siiaqty aqparat quraldarynyń málimetteri paidalanyldy.

Mittal miyǵynan kúledi

Oqi otyryńyz

Qazaqstan jahandyq bedel reitinginde kósh bastady

Qazaqstandyqtar nege ekpeden jii bas tartyp jatyr – sarapshy pikiri

Qazaqstanda azyq-túlik óndirisi 12%-ǵa artty