Qai kezeńde bolmasyn memlekettiń damý satysynda mádeniettiń, ónerdiń, ádebiettiń orny erekshe. Óitkeni mádeniet pen óner – qoǵam kelbeti, ulttyń dińgegi, adamzat balasynyń rýhani azyǵy, sarqylmas bailyǵy, asyl qazynasy.
El rýhaniiatynyń, qoǵamnyń qozǵaýshy kúshi mádeniette ekenin qoinaýy qatpar qart tarih talai dáleldep berdi. Eldiń ótkeni mádenietpen bite qainasyp, ult ónerimen úndesip jatyr. Ár ult ózine ǵana tán, eshkimge uqsamaityn bolmys-bitimin daralap, ózindik tarihyn aiqyndaityn mádenieti bolady. Mádeniet arqyly ulttyń bet-beinesin, rýhani bolmysyn, parasat-paiymyn kóremiz. Damyǵan el eń aldymen tarihymen, mádenietimen, ádebietimen, ultyn ulyqtaǵan uly tulǵalarymen, álemdik mádeniettiń altyn qoryna qosqan úlesimen maqtanady. Sóitip tek óziniń tól mádenietimen álemge tanylady. Qai eldiń mádenieti myqty damysa, sol eldiń eńsesi de biik, rýhy da joǵary bolady. Demek, mádenieti ósken el - órkenietke kóshken el.
Aita keterlik, 2013 jyly Qazaqstan Prezidentiniń Jarlyǵyna sáikes, 21 mamyr -Mádeniet jáne óner qyzmetkerleriniń kúni dep bekitilgen bolatyn. Sodan beri elimizdiń barsha óner, mádeniet qyzmetkeri kásibi merekesin dál osy kúni atap ótedi.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev: «Áleýmettik jańǵyrýdyń jańa kezeńine qadam basýdyń bir tetigi – mádeniet qyzmetkerlerin qoldaý degen sóz. Eldiń rýhani damýy men kemeldenýi mádeniettiń qarqyndy damýymen ushtasyp jatyr. Qulaqtan kirip boidy alar tátti áýen men kúmbirlegen kúi, áýezdi áýenmen úilesim tapqan yrǵaqty bi, rýhani bailyq syilaityn teatr, kitaphana bári de osy mádeniet uǵymy aiasynda birigip, elge qyzmet etip keledi. Elimizdiń atyn shyǵaratyn da – mádeniet pen óner. Mádenietke serpin berý shyndyǵynda da qajet»,- degen edi.
Sala mamandary sońǵy jyldary elimizde mýzei, mádeniet, ádebiet, óner salasy men kitaphana isine kóp kóńil bólinip, mártebeli mamandyq ielerine memleket tarapynan saliqaly qoldaý kórsetilip kele jatqanyna rizashylyqtaryn bildirip, áriptesterin kásibi merekelerimen quttyqtady.
Raihan Imahanbet, Ahmet Baitursynuly mýzei-úiiniń direktory:
Ahmet Baitursynuly mýzei-úii 1993 jyly uiymdastyrylyp, 1998 jyly kúrdeli jóndeý jumystary júrgizilip, ult ustazynyń 125 jyldyǵynda resmi túrde ashyldy. Ókinishke qarai, sol kezeńnen keshegi memleket balansyna alynǵanǵa deiin jeke qordyń menshigi retinde tirshilik etip keldi. Qoǵamǵa tanymal bolǵanymen, onyń ahýaly kósh ilgerileitindei jaǵdaida emes edi. 2019 jyly Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyń Jarlyǵymen Almaty qalasynyń menshigine berilip, 2021 jyly 13 qazanda memleket qaramaǵyna ótip, memlekettik mártebe aldy.
Sodan beri jaǵdaiymyz ońaldy. Buryn ámbebap Ahmet atam siiaqty jalǵyz ózim bar jaǵyna jetýge úlgertip júrsem, qazir 13 shtat bólingen, onyń úsheýi - tehnikalyq qyzmetker, ekeýi - ǵylymi qyzmetker, ekeýi - ekskýrsiia jetekshisi, ekeýi – qaraýshy, bólim meńgerýshisi, ózim Ahmet Baitursynuly mýzei-úiiniń jetekshisi retinde elge qyzmet etip kele jatyrmyz.
Qasym-Jomart Kemelulynyń úlken qoldaýynyń arqasynda 2022 jyly ǵalymnyń 150 jyldyǵyn merekeleý qarsańynda Ahmet Baitursynuly mýzei-úii kúrdeli jóndeýden ótip, 1998 jyly berilgen janyndaǵy Ahmet Baitursynuly atyndaǵy saiabaqqa eńseli eskertkish qoiyldy. Oǵan Memleket basshysy ózi kelip, resmi ashylýyn el aldynda úlken qoshemetpen saltanatty túrde atap ótti. Osy kezge deiin qoǵamdyq negizde bolǵan meniń jumysymnyń kóbi elenbei kelse, qazir «QR Mádeniet salasynyń úzdigi» degen tósbelgi aldym.
Ahmet Baitursynulynyń ómirine qatysty qujattar qaita jańǵyrdy. «Ǵasyr sańlaǵy» atty ádebi týyndy jurtshylyqtyń nazaryna usyndy. Odan bólek kóptegen qujattar qaita zerttelip, Ahmet Baitursynulynyń on eki tomdyǵyn shyǵardyq. Qazir ult ustazynyń albomyn jinaqtap shyǵarýdamyz. Osynyń bári memlekettiń úlken qoldaýynyń arqasynda atqarylyp jatqan is-sharalar. Búgingi kúni mezeidiń janynda ashylǵan Ahmettaný oqý ortalyǵy respýblikanyń túkpir-túkpirindegi Ahmet Baitursynuly atyndaǵy mekteptermen tyǵyz bailanysta jumys istep otyrmyz. Ǵalymnyń 150 jyldyǵyna orai eldegi 43 mektep pen kóptegen kóshege Ahmet Baitursynulynyń aty berildi. «Ult ustazy» degen alty serialy telehikaia túsirilip, kórermen nazaryna usynyldy. Ótken jyly qoǵam qairatkeriniń kúreske toly taǵdyrynyń málim de beimálim qyrlaryn pash etetin «Sońǵy úkim» dep atalatyn tolyqmetrajdy tarihi drama túsirildi, 23 mamyrdan bastap otandyq kinoteatrlarda atalǵan kórkem filmniń premerasy kórsetiledi.
Baiǵali Esenáliev, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qairatkeri, akter: Qurmetti mádeniet pen óner salasyndaǵy áriptesterim jáne osy mádeniet pen ónerdi baǵalaityn Qazaq eli! 21 mamyr –mádeniet jáne óner qyzmetkerleriniń kásibi merekesimen quttyqtaimyn. Jer betindegi barlyq resýrstardyń taýsylatyn kezi bolar, nemese birin-biri almastyrar. Kómir taýsylsa, aǵash bolar, aǵash bitse gaz bolar, kógildir otyn qory sarqylsa munai bolar. Biraq eshnárse ornyn almastyra almaityn nárse bar, ol – mádeniet pen óner. Adamzat barda óner men mádeniet bar. Sondyqtan da uly halqymyzdyń óneri álemdik mádenietterdiń aldyńǵy qatarynda bolýyn shyn júregimmen tileimin.
Aqparatqa súiensek, elimizde 73 teatr jumys isteidi, onyń ishinde 39 drama, 11 qýyrshaq, 7 – jas kórermen teatry, 4 opera jáne balet teatry. Teatr sany boiynsha Almaty kósh bastap tur. Alyp shaharda 23 teatr jumys isteidi eken. 2020 jyly elimizde alǵash ret 5 mádeniet uiymyna Prezident Jarlyǵymen «Ulttyq» mártebesi berildi.
El igili úshin atqarylyp jatqan sharýa óte kóp. Mádeniet oshaqtaryn qalpyna keltirý, jańǵyrtý, jóndeý jumystaryn júrgizý memleket nazarynda. Prezident Qasym-Jomart Toqaev mádeniet, óner, ǵylym, shyǵarmashylyq adamdaryn yntalandyrý úshin «Halyq jazýshysy», «Halyq ártisi» degen ataqtardy qalpyna keltiremin dep ýáde bergen edi. Byltyr sol ýádesinde turyp, jazýshylarymyz ben ártisterimiz sol ataqqa ie bolyp, tóbeleri kókke jetip jatyr. Mádeniet pen ónerdiń týyn kóterip júrgen baýyrlaryma shyǵarmashylyq shabyt tileimin! Ózderiniń órshil rýhtarymen halqymyzdy qýantyp, jańa týyndylar jaryq kóre bersin. Elimiz aman, jurtymyz tynysh bolsyn! Mereke qutty bolsyn, baýyrlar !
Baqyt Bedelhan, aqyn, I.Krylov atyndaǵy balalar kitaphanasynyń jetekshisi: Kitaphana – quthana. Atyraýda ótken Ulttyq quryltaidyń úshinshi otyrysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev elde kitaphana isin órkendetýge bei-jai qaraýǵa bolmaitynyn aityp, kóp uzamai Almaty men Astanada táýlik boiy jumys isteitin zamanaýi kitaphanalar boi kóteretinin jetkizdi. Prezident óte durys bastama kóterdi. Almaty men Astanadaǵy oqyrman máselesine mán berý jáne kitaphanany quthanaǵa ainaldyrý – óte oryndy jáne kezek kúttirmeitin dúnie. Bul Almaty men Astanaǵa ǵana emes, barlyq oblys ortalyqtaryna osyndai dúnie bolýy kerek. Aita keterlik, Almatyda 27-28 kitaphana bar. Onyń ózi ulttyq ideologiialyq negizde emes. Jambyl atyndaǵy qalalyq jasóspirimder kitaphanasy men S.Begalin atyndaǵy qalalyq balalar kitaphanasynan basqa ne bar? Ulttyq kitaphanamyzdyń óziniń aty joq, zaty joq. Budan basqa qalada kitaphanalardyń kóbiniń de aty joq, tek nómirmen belgilengen. Bul durys emes dep oilaimyn.
Kitaphana – ulttyq ideologiianyń negizi. Sondyqtan árqaisysyna aqyn-jazýshylardyń atyn berip, ideal tulǵaǵa ainaldyrýymyz kerek. B.Soqpaqbaev atyndaǵy kitaphana, A.Baitursynuly atyndaǵy ulttyq kitaphana, Ybyrai Altynsarin atyndaǵy kitaphana degen siiaqty bizdiń uly tulǵalarymyzdy tuǵyryna qondyryp, tý qylyp kótere bilýimiz kerek. Ataq-dańq úshin emes, urpaq tárbieleý úshin qajet. Sol kezde oǵan jan bitedi. Jastar da maqtanyshpen, úlken jaýapkershilikpen qaraidy. Prezidentimiz «memlekettik ideologiia», «dástúrli ideologiia» dep qadap aitty. Bul óte ózekti, der kezinde kótirilgen másele. Meniń qosarym, kitaphanalarǵa ulylardyń atyn berip, tulǵalardy ideal tuta otyryp, urpaq tárbieleitin mektep qurý kerek.
Gúlmira Nálibai, «Shalqar» radiosynyń júrgizýshisi, jýrnalist, QR Mádeniet salasynyń úzdigi: 21 mamyr – otandyq óner salasynda talmai, tynbai eńbek etip júrgen, halyqtyń ár kúniniń ádemi án, bi, kúi, keremet qoiylymdarmen kórkem etýine úles qosyp júrgen mádeniet qyzmetkerleriniń kúni. Sońǵy jyldary elimizde osy merekege erekshe kóńil bóline bastaǵandai. «Osy kúndi biz talai jyldar armandadyq, kúttik» dep óner adamdarynyń qýanyshtaryn bóliskeni áli esimde.
Mádeniet – qoǵam ainasy. Adamnyń rýhani baiyp, shattyqpen shalqyp júrýi, halyqtyń jan dúniesiniń taza bolýy mádeniet salasynda eńbek etip jatqan jandarǵa bailanysty. Qazir halyqtyń bos ýaqyty joq. Kúibeń tirlikten sharshaǵan jurt bir ýaqyt ózine kóńil bólip teatrǵa, qoiylymdarǵa, kontsertke barsa, jan dúniesi tazaryp, rahattanyp, mol baqytqa kenelip, ómirdi basqalai sezinýge múmkindigi ashylady, bir sergip qalady. Ásem áýen –adam janyn tebirentetin, erekshe kúi keshtiretin, kóńil-kúi syilaityn ózge álem. Ádette, mýzykany «kóńildiń kilti» dep ataidy. Áýezdi án men kúmbirlegen kúidi tyńdaǵan adamnyń sharshaǵany basylyp, bir jańa leppen, jańa demmen kúsh alyp qaitady. Osyndai keremet kieli sahnada eńbek etip júrgen qiyn da qyzyq mamandyq ielerine, árine, qatty riza bolasyń. Óitkeni, “án salsań, janyńdy jep ait”,- deidi ǵoi, olar – naǵyz eńbektiń ieleri. Búginde memleket tarapynan mádenietke, rýhani salaǵa degen jańa kózqaras qalyptasyp kele jatqanyn, óner adamdaryna degen erekshe qurmetti baiqaimyz. Olardyń eńbekteri baǵalanyp jatqanyna qýanamyz. Ony biz Úkimettiń, Memleket basshysynyń qabyldaǵan sheshiminen kórip otymyz. Óner adamynyń bedeli, onyń qoǵamdaǵy orny kóp nársege qatysty anyqtalady ǵoi.
Sonyń biri – 25 jyl úzilisten keiin «Halyq ártisi» ataǵy qaita qolǵa alyndy. Ótken jyly Ulttyq mereke – Respýblika kúni qarsańynda Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyń Jarlyǵymen elimizdiń áleýmettik-ekonomikalyq, mádeni-rýhani damýyna, halyqtar arasyndaǵy dostyq pen yntymaqtastyqty nyǵaitýǵa qosqan eleýli úlesi men belsendi qoǵamdyq qyzmeti úshin bir top azamat memlekettik nagradalarmen marapattaldy.
«Qazaqstannyń halyq ártisi» qurmetti ataǵy elimizdiń kórnekti mádeniet qairatkerleri, teatr jáne kino akterleri D.Ahimovqa, M.Tokarev pen D.Aqmoldaǵa, opera ánshileri Sh.Ábilov pen T.Kúzenbaevqa, ataqty ánshiler R.Stamǵazievke, D.Qudaibergenge jáne kúishi A.Úlkenbaevaǵa berildi.
Óner adamdarynyń jalaqy máselesi de jolǵa qoiyla bastady. Meniń bir aitarym bar, olar mereke kúnderi demalmaidy. Sol kezderde qosymsha syiaqy taǵaiyndalsa, nur ústine nur bolar edi. Máselen, óner adamdary bir kúnde birneshe jerde kontsert qoiýy múmkin. Sosyn olardyń marapatqa usynylý jaǵyna da erekshe mán berilse degen usynysym bar. Munyń bári úlken jumys, sondyqtan da osy salada eńbek etip jatqan barsha óner ielerin, ónerpazdarymyzdy, ánshi, kúishi, bishilerimizdi, t.b. kórinbei júrgen rejisser, dybys rejisseri, sýretshiler, sahna bezendirýshiler basqa da, mysaly, qarapaiym ǵana esiktiń aldynda turatyn kúzetshi qyzmetkerlerden bastap, sol sahnanyń edenin jýatyn jandarǵa deiin men merekelerimen quttyqtaǵym keledi!
Naǵyz eńbek – Sizderdiki! Árkez shabyttaryńyz sharyqtai bersin, sharshamańyzdar! Alla sizderge tózim, kúsh-qýat bersin! Jarqyrai berińizder! Men jýrnalistika, radiojýrnalistika salasynda 20 jyldan beri eńbek etip kelemin. Kóptegen kontsertterdi júrgizemin, stsenarii jazamyn, uiymdastyrýshymyn. Men de osy salanyń bir adamymyn desem, artyq aitqanym emes. Sondyqtan da, bul meniń de merekem. Kontsert júrgizý barysynda men sondai bir keremet baqytqa bólenemin. Bir kontsertti uiymdastyrý barysynda kórermenniń yqylasyn, lebizin estisem, tipti baqytty bola túsem. Sondyqtan da, mereke-merekege jalǵasa bersin deimin. Osy jýrnalistika jáne mádeniet salasyn qatar alyp júrgen eńbegim elenip, osydan 5 jyl buryn “QR Mádeniet salasynyń úzdigi” degen tósbelgi aldym. Munyń bári qazaǵymnyń óneri úshin, qazaǵymnyń kóńil-kúii úshin dep oilaimyn.
