Qonaevta qamaýda bolǵan jýrnalist Dýman Muhamedkárim BAQ ókilderine bergen suqbattarynyń birinde óziniń qasynda ózi sekildi jazyqsyz jazalanǵan birneshe adam otyrǵanyn aityp qalyp edi. Solardyń biri – kópbalaly áke Sovetqazy Qaliev. Buǵan deiin ol kúdikti retinde qamaýǵa alynyp, keiinnen kisi óltirdi degen aiyppen 17 jyl 4 aiǵa sottalǵan. Alaida onyń qorǵaýshysy aldyńǵy sot otyrystarynda kúdiktige qatysty sot sheshimi ádil shyǵarylmaǵandyǵyna, al shyn qylmysker bostandyqta júrgenine bek senimdi.
Qoǵamnyń qoldaýshysy ári ádildik jarshysy bolýǵa únemi tyrysatyn «Qala men dala» basylymy osy bir oqiǵa jelisin egjei-tegjei zerttei otyryp, óz nazarlaryńyzǵa usynady.
Álqissa...
2023 jyldyń naýryz aiynda Qonaev qalasyndaǵy kópqabatty úilerdiń birinde 1950 jyly týǵan er adam - Boris Shek túsiniksiz jaǵdaida, beimálim sebeptermen óltiriledi. Sol kúni kópqabatty úidiń podezi mańynda mas kúidegi Sovetqazy Qalievti politseiler ustap áketedi.
"Úshinshi qabatta bolǵan kezde Qaliev jábirlenýshi turatyn № 301 páterge kirgen. Biraq tergeý onyń bul páterge kirgenin rastaityn dálel usynbaidy. Odan keiin, olardyń arasynda janjal týyndady. Biraq bul da tergeýmen aiqyndalmaǵan. Qaliev tergeýmen anyqtalmaǵan qatty zatpen Shekanyń betinen, basynan jáne keýdesinen urǵan. Saldarynan ekinshi adam esinen tanyp qalady. Sodan keiin Qaliev as úiden pyshaq alyp, ony Shekke úsh ret silteidi. Osydan keiin jábirlenýshiniń es-tússiz jatqanyn kórgen ol qylmysyn jasyrý úshin ony súirep, basqa bólmege aparady, gaz ballonynyń shlangasyn kesip, burandasyn ashady. Sonymen qatar jábirlenýshi páterinen shyqqan Qaliev qan-qan qolymen ózge páterlerdiń esikteriniń tutqasyn tartqylap, sodan keiin oqiǵa ornynan izin sýytady. Jaraqat saldarynan Shek Qonaev qalasynyń ortalyq aýrýhanasynyń jansaqtaý bóliminde jan tapsyrdy", delingen aiyptaý aktisinde.
Tergeýshiler Qaliev úi ishinde shamamen bir saǵat, iaǵni 22:00-den 23:00 aralyǵynda bolǵan dep kórsetedi.
Qaliev bir de bir sot instantsiiada óz kinásin moiyndaǵan joq. Sottalýshy jan tapsyrǵan adammen múlde tanys bolmaǵanyn, onyń ólip jatqanynda kórmegenin aitady. Alaida, onyń aiǵaqtaryna súiensek, sol kúni keshke ol shynymen de sol yqsham aýdanda turatyn aǵasymen páterde alkogoldik ishimdik tutynǵan.
"Ol páterge (jábirlenýshiniń) qalai tap bolǵany onyń esinde joq. Biraq úshinshi qabatta esin jiǵanda, onyń sý ishkisi kelgen. Bir páterdiń esigi ashyq turady. Esik qaqsa, eshkim jaýap bermepti, sodan keiin ol ishke enedi. Astan-kesten bolyp jatqan páterdi kórip, sekemdengen ol keri syrtqa betteidi. Sol kezde aiaǵynan shalynyp, jýynatyn bólmeniń áinek esigine soǵylady. Áinek synyp, onyń alaqanynyń syrtqy tusyn tilip ketedi. Sol kúiinde ol sý suraý úshin kórshilerdiń esikterin qaǵady, biraq eshkim ashpaidy. Osydan keiin ol kóshege shyǵyp, podezdiń qarama-qarsysyna baryp otyrady", delingen aiyptalýshynyń birinshi satydaǵy úkimde kórsetilgen aiǵaqtarynda.
Sot protsesterinde Qaliev jábirlenýshiniń kúrtesi óziniń ústinde qaidan paida bolǵanyn bilmeitinin aitýmen keledi. Ol mas kúiinde podezde uiyqtap jatqanyn paidalanǵan bireý Shektiń kiimin ózine kigizip, qanyn da jaqqan dep esepteidi.
"Bireý óz qylmysyn jasyrý úshin kináni osylaisha maǵan artpaq bolǵan. Al politsiia qyzmetkerleri aiyptaý qorytyndysy boiynsha tergeý júrgizdi. Áitpese sol arada syrtqy baqylaý beinekamerasy da bar, biraq ondaǵy jazbalar is materialdaryna tirkelmegen, tek meniń kirip-shyqqan sátterim ǵana kórsetilgen. Biraq ol jerde basqa da adamdar bolǵany anyq", dep jaýap berdi sotta aiyptalýshy.
Sýdia, ókinishke qarai, osylaisha aiyptalýshy jaýapkershilikten jaltarǵysy keledi dep sanady.
Aqyrynda Qaliev 17 jyl 4 aiǵa bas bostandyǵynan aiyryldy. Oǵan qosa, jábirlenýshilerdiń ótemaqy qoryna 103,5 myń teńge, sondai-aq protsestik shyǵyndar úshin memleketke 250 myń teńge tóleýge mindetteldi. Sot qan daqtary, jábirlenýshi men sottalýshynyń kiimderi siiaqty zattai dáleldemelerdi joiý týraly sheshim qabyldady.
Bolmaityn ýaqytta bolmaýy kerek jerge tap kelý me?
Apelliatsiialyq alqa aldyndaǵy sot úkimin ózgerissiz, óz kúshinde qaldyrdy. Osy kezeńde advokat Tólegen Baitenov sottalýshynyń múddesin qorǵaý úshin iske aralasady. Ol óz tájiribesinde tergeýshilerdiń mundai "jeńil-jelpi" kúdiktilerdi qasaqana qurbandyqqa shalatyn ister bolǵanyn aitady. Sondyqtan bes balanyń ákesi bolyp tabylatyn Qalievtiń máselesin muqiiat zerdeleýge bel sheshe kirisken. Sol sátte birqatar masqara jaǵdailardyń beti ashylǵan.
«Eń bastysy, Qaliev jábirlenýshini tanymaidy, degenmen kisi óltirýdegi bul basty motiv bolyp tabylady. Ol onymen birge araq ishpegen, demek kisi óltiretindei jaǵdai týyndamaǵan. (Ol jábirlenýshige ne úshin keldi – argýmenti qandai)? Qaliev mas kúiinde basqa podezge kirip ketken! Jábirlenýshiniń páterine kirmegen, biraq tergeýshiniń suraýy boiynsha ol páterge kirip, máiitti kórgenin aitqan! Bul onyń aiǵaqtarymen rastalady, biraq osy aiǵaqtardy taldaý kezinde dáleldemelerdi burmalaý jáne qoldan jasaý oryn alǵan dep aitýǵa bolady. Bul, eń aldymen, jábirlenýshi B.A. Shektiń máiitine jasalǵan sot-meditsinalyq saraptama, biologiialyq saraptamanyń qorytyndysy, saýsaq iziniń qorytyndysy, podezge kirý kezin tirkegen beinejazbamen dáleldenedi. Jalpy, barlyq aiyptaý janama dálelderge negizdelgen, eń bastysy, bul arada Qalievke qatysty dáleldemeler burmalanǵanyna basa nazar aýdarýdy suraimyz», - deidi advokat Baitenov.
Advokat Baitenov T. M
Advokattyń aitýynsha, burmalanǵan jaǵdailar mynalar:
- bul - jábirlenýshi Shektiń qaza bolý ýaqytyna qatysty. Ony páterden jedel járdem dárigerleri alyp ketkeni, odan soń oǵan Qonaev qalalyq aýrýhanasynyń dárigerleri kómek kórsetkeni týraly fakt bar, biraq eger jábirlenýshi jan tapsyrǵan bolsa, olar oǵan qalai kómek kórsetedi? Ol kezde marqumnyń tiri bolǵanyn óz qorytyndysynda sarapshy Joldasbaev ta rastaidy, ol máiit soiylǵan sátten bastap ólim shamamen bir táýlik buryn bolǵanyn kórsetken (ólim ýaqyty tańǵy 11:00 shamasynda). Al Qalievke saǵat 23:00-de kisi óltirdi dep aiyp taǵylyp otyr.
- bul - biologiialyq qorytyndy, onda sarapshy Qalievtiń kiimi men Shekke qarama-qarsy turatyn, kórshi Kamenskiidiń páteri esigindegi izder jábirlenýshige tiesili ekenin naqtylaidy. Alaida, osy dáleldemeler burmalanǵan, árine Qalievtiń paidasyna emes. Qaliev kórshi Kamenskaianyń esigine 2023 jyly 4 naýryzda saǵat 23:00 shamasynda qolyn qysyp alǵan kezde jaraqat aldy, bul jaitqa bailanysty Kamenskaianyń politsiia shaqyrýymen jáne onyń esiginen qan izderin alynýymen rastalady.
- saýsaq izderine júrgizilgen saraptama qorytyndysynda Qalievtiń oń qolynyń ortańǵy saýsaǵynyń izi esiktiń kire berisinen tabylǵan deý arqyly tergeýshi sotqa Kalievtiń páterge kirgenin dáleldeý úshin ádeii jasaǵan, alaida buǵan qatysty qylmystyq jaýapkershilik baryn bilgen ol muny moiyndaýdan bas tartty. Bul jaǵdailar Qalievtiń aitqanyna senýge, kerisinshe tergeýshi faktilerdi Qalievke qarsy burmalaýǵa jol berdi deýge negiz bola alady. Páterge kirgen jaǵdaida Qaliev jýynatyn bólmeniń áinek esigin keri sheginip kelip, oń qolymen uryp syndyra almas edi, óitkeni esik Qalievtiń sol jaǵynda ornalasqan. Sondai-aq, páterde qan izderi kóp, jihazdar tóńkerilip jatyr, alys-julystyń bolǵanyn bildiretin belgiler bar. Mundai jaǵdaida qoly qansyraǵan Qaliev qylmys ornynda birshama izder qaldyrar edi. Sondai-aq, jábirlenýshi Shektiń zattarynda, kiimderinde Qalievtiń qan izderi tabylmaǵanyna, Qalievtiń qolynda syrylý, jyrylý jaraqattary joqtyǵyna jáne onyń etiginiń tabanynda qan izderi bolmaǵanyna basa nazar aýdartqymyz keledi.
- Qalievtiń podezge kirgen sátin taspalaǵan beinematerial montaj bolyp shyqty ári ol túpnusqa bolyp tabylmaidy.Mmuny tergeýshi men kýáger Qurmanov qaladaǵy JBO kameralarynda tirkelgen ýaqyt boiynsha áikessizdikter baryn aita otyryp, rastady. Sonymen qatar videodan onyń podezge kirgen kezi keshqurym ýaqyt, al shyqqan kezi tańerteń ekenin ańǵarýǵa bolady. Bárinen aiyryqsha fakt, advokattyń joldaǵan saýalyna berilgen jaýapta jedel tergeý toby aýrýhanadan saǵat 00: 20-dan Shektiń ólgeni týraly habar túsken soń oqiǵa ornyna attandy delinedi. Oǵan qosa patrýldik qyzmetkerler de osy ýaqytta shyqqany aitylady, óitkeni qońyraý bir kezde ǵana bolǵan. Sondai-aq, aiyptaý aktisine sáikes, Qaliev saǵat 23:00 shamasynda Shekti óltirgen, alaida, shyntýaitynda kórsetilgen ýaqytta ol kóshede bolyp, saǵat 00: 20-dan keiin kelýi tiis politsiia qyzmetkerlerimen sóilesken.
- jedel járdem men aýrýhana dárigerlerinen tergeý barysynda jáne sotta suraq-jaýap alynbaǵan, osy jaǵdailardyń barlyǵy Qalievtiń qylmystyq qýdalaý orbitasyna ádeii tartylǵanyn kórsetedi.
«Qalievtiń kisi óltirmegenin aiǵaqtaityn barlyq dálel bar jáne biz ony múddeli adamdar men organdarǵa berýge daiynbyz. Kamenskaia Qalievtyń óz esigin qaǵyp, tynyshtyqty buzǵanyn habarlaý úshin politsiiaǵa qońyraý shaldy! Qaliev Shekti óltirdi delik, odan soń ol qandai maqsatta Kamenskaianyń esigin qaǵady, ol ózin kórip, Shekti óltirgenin politsiiaǵa habarlasyn dep pe? Onyń ústine №304 páterdegi Kamenskaia nemese onyń jubaiy esikti qatty japqanda Qalievtiń oń qolyndaǵy saýsaǵy esikke qysylyp qalyp, qanaidy. Oqiǵa ornyn tekserý kezinde bul esikten de biologiialyq izder alynady, týra osy kezde Qalievtiń ústindegi kiimi de qan bolady, onda da óziniń qany. Osyǵan sáikes, biz mynany anyqtadyq: júrgizilgen sot-biologiialyq saraptamanyń obektivtiligi kúdik týǵyzady, óitkeni onda Qalievtiń zattarynan jáne № 304 páterdiń esiginen, kerisinshe jábirlenýshiniń qany tabylǵany aitylady», dep naqtylaidy advokat.
Al muny aiyptaýshy tarap Qalievty jábirlenýshiniń páterine kirgendei etip kórsetý úshin istegen bolýy múmkin.
- Jábirlenýshiniń oń jaq qabyrǵalary synǵan: iyqtyń astyndaǵy úshinshi, tórtinshi, keýde tusyndaǵy jetinshi, onynshy, qabyrǵalardyń betki qabaty qatty zaqymdanǵan, syný kezinde qan ketken jáne taǵy basqasy.
Alaida, denedegi osyndai belgiler eskerile otyryp, máiitti soiý úshin ústelge qoiylǵan kez, iaǵni meditsinalyq tekserý bastalǵan ýaqyttan bastap ólim áldeqaida erte, iaǵni shamamen bir táýlik buryn bolǵany anyqtalyp otyr!
Qorǵaýshy tarap sottan mynalardy surady:
- № 97 sot-meditsinalyq saraptamanyń daýly, iaǵni qarama-qaishylyqqa toly bolýyna bailanysty Shekanyń denesine komissiialyq sot-meditsinalyq saraptamany taǵaiyndaýdy;
- sot-biologiialyq saraptamanyń qorytyndysyndaǵy eleýli qaishylyqtar men qorytyndylarǵa bailanysty tárkilengen zattai dáleldemeler boiynsha sot-molekýlalyq genetikalyq saraptamany taǵaiyndaýdy;
- Qalievtiń uialy telefonynan onyń ornalasqan jerin anyqtaýdy (billing, málimetter jadysy);
- Shekanyń denesin jetkizgen qalalyq aýrýhana men jedel meditsinalyq kómek dárigerlerinen jaýap alýdy.
Alaida, ókinishke qarai, «Qarǵa qarǵanyń kózin shuqymaidy» degenniń kerin keltirip, birinshi satydaǵy sottyń, apelliatsiialyq satydaǵy sottyń jáne QR Joǵarǵy sotynda advokattyń osy usynystary da, dáiekteri de eskerilmei, Sovetqazy Qalievke qatysty sot úkimi ózgerissiz qaldyrylyp keledi. Sondyqtan jazyqsyz sottalýshy adam retinde ol qoǵamǵa jáne el Prezidentine júginip, ózine qatysty ádildiktiń ornaýyna at salysýyn suraidy.
Kámshat Satieva
