قوناەۆتا قاماۋدا بولعان جۋرناليست دۋمان مۇحامەدكەرٸم باق ٶكٸلدەرٸنە بەرگەن سۇقباتتارىنىڭ بٸرٸندە ٶزٸنٸڭ قاسىندا ٶزٸ سەكٸلدٸ جازىقسىز جازالانعان بٸرنەشە ادام وتىرعانىن ايتىپ قالىپ ەدٸ. سولاردىڭ بٸرٸ – كٶپبالالى ەكە سوۆەتقازى قاليەۆ. بۇعان دەيٸن ول كٷدٸكتٸ رەتٸندە قاماۋعا الىنىپ, كەيٸننەن كٸسٸ ٶلتٸردٸ دەگەن ايىپپەن 17 جىل 4 ايعا سوتتالعان. الايدا ونىڭ قورعاۋشىسى الدىڭعى سوت وتىرىستارىندا كٷدٸكتٸگە قاتىستى سوت شەشٸمٸ ەدٸل شىعارىلماعاندىعىنا, ال شىن قىلمىسكەر بوستاندىقتا جٷرگەنٸنە بەك سەنٸمدٸ.
قوعامنىڭ قولداۋشىسى ەرٸ ەدٸلدٸك جارشىسى بولۋعا ٷنەمٸ تىرىساتىن «قالا مەن دالا» باسىلىمى وسى بٸر وقيعا جەلٸسٸن ەگجەي-تەگجەي زەرتتەي وتىرىپ, ٶز نازارلارىڭىزعا ۇسىنادى.
ەلقيسسا...
2023 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا قوناەۆ قالاسىنداعى كٶپقاباتتى ٷيلەردٸڭ بٸرٸندە 1950 جىلى تۋعان ەر ادام - بوريس شەك تٷسٸنٸكسٸز جاعدايدا, بەيمەلٸم سەبەپتەرمەن ٶلتٸرٸلەدٸ. سول كٷنٸ كٶپقاباتتى ٷيدٸڭ پودەزٸ ماڭىندا ماس كٷيدەگٸ سوۆەتقازى قاليەۆتٸ پوليتسەيلەر ۇستاپ ەكەتەدٸ.
"ٷشٸنشٸ قاباتتا بولعان كەزدە قاليەۆ جەبٸرلەنۋشٸ تۇراتىن № 301 پەتەرگە كٸرگەن. بٸراق تەرگەۋ ونىڭ بۇل پەتەرگە كٸرگەنٸن راستايتىن دەلەل ۇسىنبايدى. ودان كەيٸن, ولاردىڭ اراسىندا جانجال تۋىندادى. بٸراق بۇل دا تەرگەۋمەن ايقىندالماعان. قاليەۆ تەرگەۋمەن انىقتالماعان قاتتى زاتپەن شەكانىڭ بەتٸنەن, باسىنان جەنە كەۋدەسٸنەن ۇرعان. سالدارىنان ەكٸنشٸ ادام ەسٸنەن تانىپ قالادى. سودان كەيٸن قاليەۆ اس ٷيدەن پىشاق الىپ, ونى شەككە ٷش رەت سٸلتەيدٸ. وسىدان كەيٸن جەبٸرلەنۋشٸنٸڭ ەس-تٷسسٸز جاتقانىن كٶرگەن ول قىلمىسىن جاسىرۋ ٷشٸن ونى سٷيرەپ, باسقا بٶلمەگە اپارادى, گاز باللونىنىڭ شلانگاسىن كەسٸپ, بۇرانداسىن اشادى. سونىمەن قاتار جەبٸرلەنۋشٸ پەتەرٸنەن شىققان قاليەۆ قان-قان قولىمەن ٶزگە پەتەرلەردٸڭ ەسٸكتەرٸنٸڭ تۇتقاسىن تارتقىلاپ, سودان كەيٸن وقيعا ورنىنان ٸزٸن سۋىتادى. جاراقات سالدارىنان شەك قوناەۆ قالاسىنىڭ ورتالىق اۋرۋحاناسىنىڭ جانساقتاۋ بٶلٸمٸندە جان تاپسىردى", دەلٸنگەن ايىپتاۋ اكتٸسٸندە.
تەرگەۋشٸلەر قاليەۆ ٷي ٸشٸندە شامامەن بٸر ساعات, ياعني 22:00-دەن 23:00 ارالىعىندا بولعان دەپ كٶرسەتەدٸ.
قاليەۆ بٸر دە بٸر سوت ينستانتسييادا ٶز كٸنەسٸن مويىنداعان جوق. سوتتالۋشى جان تاپسىرعان اداممەن مٷلدە تانىس بولماعانىن, ونىڭ ٶلٸپ جاتقانىندا كٶرمەگەنٸن ايتادى. الايدا, ونىڭ ايعاقتارىنا سٷيەنسەك, سول كٷنٸ كەشكە ول شىنىمەن دە سول ىقشام اۋداندا تۇراتىن اعاسىمەن پەتەردە الكوگولدٸك ٸشٸمدٸك تۇتىنعان.
"ول پەتەرگە (جەبٸرلەنۋشٸنٸڭ) قالاي تاپ بولعانى ونىڭ ەسٸندە جوق. بٸراق ٷشٸنشٸ قاباتتا ەسٸن جيعاندا, ونىڭ سۋ ٸشكٸسٸ كەلگەن. بٸر پەتەردٸڭ ەسٸگٸ اشىق تۇرادى. ەسٸك قاقسا, ەشكٸم جاۋاپ بەرمەپتٸ, سودان كەيٸن ول ٸشكە ەنەدٸ. استان-كەستەن بولىپ جاتقان پەتەردٸ كٶرٸپ, سەكەمدەنگەن ول كەرٸ سىرتقا بەتتەيدٸ. سول كەزدە اياعىنان شالىنىپ, جۋىناتىن بٶلمەنٸڭ ەينەك ەسٸگٸنە سوعىلادى. ەينەك سىنىپ, ونىڭ الاقانىنىڭ سىرتقى تۇسىن تٸلٸپ كەتەدٸ. سول كٷيٸندە ول سۋ سۇراۋ ٷشٸن كٶرشٸلەردٸڭ ەسٸكتەرٸن قاعادى, بٸراق ەشكٸم اشپايدى. وسىدان كەيٸن ول كٶشەگە شىعىپ, پودەزدٸڭ قاراما-قارسىسىنا بارىپ وتىرادى", دەلٸنگەن ايىپتالۋشىنىڭ بٸرٸنشٸ ساتىداعى ٷكٸمدە كٶرسەتٸلگەن ايعاقتارىندا.
سوت پروتسەستەرٸندە قاليەۆ جەبٸرلەنۋشٸنٸڭ كٷرتەسٸ ٶزٸنٸڭ ٷستٸندە قايدان پايدا بولعانىن بٸلمەيتٸنٸن ايتۋمەن كەلەدٸ. ول ماس كٷيٸندە پودەزدە ۇيىقتاپ جاتقانىن پايدالانعان بٸرەۋ شەكتٸڭ كيٸمٸن ٶزٸنە كيگٸزٸپ, قانىن دا جاققان دەپ ەسەپتەيدٸ.
"بٸرەۋ ٶز قىلمىسىن جاسىرۋ ٷشٸن كٸنەنٸ وسىلايشا ماعان ارتپاق بولعان. ال پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸ ايىپتاۋ قورىتىندىسى بويىنشا تەرگەۋ جٷرگٸزدٸ. ەيتپەسە سول ارادا سىرتقى باقىلاۋ بەينەكامەراسى دا بار, بٸراق ونداعى جازبالار ٸس ماتەريالدارىنا تٸركەلمەگەن, تەك مەنٸڭ كٸرٸپ-شىققان سەتتەرٸم عانا كٶرسەتٸلگەن. بٸراق ول جەردە باسقا دا ادامدار بولعانى انىق", دەپ جاۋاپ بەردٸ سوتتا ايىپتالۋشى.
سۋديا, ٶكٸنٸشكە قاراي, وسىلايشا ايىپتالۋشى جاۋاپكەرشٸلٸكتەن جالتارعىسى كەلەدٸ دەپ سانادى.
اقىرىندا قاليەۆ 17 جىل 4 ايعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى. وعان قوسا, جەبٸرلەنۋشٸلەردٸڭ ٶتەماقى قورىنا 103,5 مىڭ تەڭگە, سونداي-اق پروتسەستٸك شىعىندار ٷشٸن مەملەكەتكە 250 مىڭ تەڭگە تٶلەۋگە مٸندەتتەلدٸ. سوت قان داقتارى, جەبٸرلەنۋشٸ مەن سوتتالۋشىنىڭ كيٸمدەرٸ سيياقتى زاتتاي دەلەلدەمەلەردٸ جويۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادى.
بولمايتىن ۋاقىتتا بولماۋى كەرەك جەرگە تاپ كەلۋ مە?
اپەللياتسييالىق القا الدىنداعى سوت ٷكٸمٸن ٶزگەرٸسسٸز, ٶز كٷشٸندە قالدىردى. وسى كەزەڭدە ادۆوكات تٶلەگەن بايتەنوۆ سوتتالۋشىنىڭ مٷددەسٸن قورعاۋ ٷشٸن ٸسكە ارالاسادى. ول ٶز تەجٸريبەسٸندە تەرگەۋشٸلەردٸڭ مۇنداي "جەڭٸل-جەلپٸ" كٷدٸكتٸلەردٸ قاساقانا قۇرباندىققا شالاتىن ٸستەر بولعانىن ايتادى. سوندىقتان بەس بالانىڭ ەكەسٸ بولىپ تابىلاتىن قاليەۆتٸڭ مەسەلەسٸن مۇقييات زەردەلەۋگە بەل شەشە كٸرٸسكەن. سول سەتتە بٸرقاتار ماسقارا جاعدايلاردىڭ بەتٸ اشىلعان.
«ەڭ باستىسى, قاليەۆ جەبٸرلەنۋشٸنٸ تانىمايدى, دەگەنمەن كٸسٸ ٶلتٸرۋدەگٸ بۇل باستى موتيۆ بولىپ تابىلادى. ول ونىمەن بٸرگە اراق ٸشپەگەن, دەمەك كٸسٸ ٶلتٸرەتٸندەي جاعداي تۋىنداماعان. (ول جەبٸرلەنۋشٸگە نە ٷشٸن كەلدٸ – ارگۋمەنتٸ قانداي)? قاليەۆ ماس كٷيٸندە باسقا پودەزگە كٸرٸپ كەتكەن! جەبٸرلەنۋشٸنٸڭ پەتەرٸنە كٸرمەگەن, بٸراق تەرگەۋشٸنٸڭ سۇراۋى بويىنشا ول پەتەرگە كٸرٸپ, مەيٸتتٸ كٶرگەنٸن ايتقان! بۇل ونىڭ ايعاقتارىمەن راستالادى, بٸراق وسى ايعاقتاردى تالداۋ كەزٸندە دەلەلدەمەلەردٸ بۇرمالاۋ جەنە قولدان جاساۋ ورىن العان دەپ ايتۋعا بولادى. بۇل, ەڭ الدىمەن, جەبٸرلەنۋشٸ ب.ا. شەكتٸڭ مەيٸتٸنە جاسالعان سوت-مەديتسينالىق ساراپتاما, بيولوگييالىق ساراپتامانىڭ قورىتىندىسى, ساۋساق ٸزٸنٸڭ قورىتىندىسى, پودەزگە كٸرۋ كەزٸن تٸركەگەن بەينەجازبامەن دەلەلدەنەدٸ. جالپى, بارلىق ايىپتاۋ جاناما دەلەلدەرگە نەگٸزدەلگەن, ەڭ باستىسى, بۇل ارادا قاليەۆكە قاتىستى دەلەلدەمەلەر بۇرمالانعانىنا باسا نازار اۋدارۋدى سۇرايمىز», - دەيدٸ ادۆوكات بايتەنوۆ.
ادۆوكات بايتەنوۆ ت. م
ادۆوكاتتىڭ ايتۋىنشا, بۇرمالانعان جاعدايلار مىنالار:
- بۇل - جەبٸرلەنۋشٸ شەكتٸڭ قازا بولۋ ۋاقىتىنا قاتىستى. ونى پەتەردەن جەدەل جەردەم دەرٸگەرلەرٸ الىپ كەتكەنٸ, ودان سوڭ وعان قوناەۆ قالالىق اۋرۋحاناسىنىڭ دەرٸگەرلەرٸ كٶمەك كٶرسەتكەنٸ تۋرالى فاكت بار, بٸراق ەگەر جەبٸرلەنۋشٸ جان تاپسىرعان بولسا, ولار وعان قالاي كٶمەك كٶرسەتەدٸ? ول كەزدە مارقۇمنىڭ تٸرٸ بولعانىن ٶز قورىتىندىسىندا ساراپشى جولداسباەۆ تا راستايدى, ول مەيٸت سويىلعان سەتتەن باستاپ ٶلٸم شامامەن بٸر تەۋلٸك بۇرىن بولعانىن كٶرسەتكەن (ٶلٸم ۋاقىتى تاڭعى 11:00 شاماسىندا). ال قاليەۆكە ساعات 23:00-دە كٸسٸ ٶلتٸردٸ دەپ ايىپ تاعىلىپ وتىر.
- بۇل - بيولوگييالىق قورىتىندى, وندا ساراپشى قاليەۆتٸڭ كيٸمٸ مەن شەككە قاراما-قارسى تۇراتىن, كٶرشٸ كامەنسكييدٸڭ پەتەرٸ ەسٸگٸندەگٸ ٸزدەر جەبٸرلەنۋشٸگە تيەسٸلٸ ەكەنٸن ناقتىلايدى. الايدا, وسى دەلەلدەمەلەر بۇرمالانعان, ەرينە قاليەۆتٸڭ پايداسىنا ەمەس. قاليەۆ كٶرشٸ كامەنسكايانىڭ ەسٸگٸنە 2023 جىلى 4 ناۋرىزدا ساعات 23:00 شاماسىندا قولىن قىسىپ العان كەزدە جاراقات الدى, بۇل جايتقا بايلانىستى كامەنسكايانىڭ پوليتسييا شاقىرۋىمەن جەنە ونىڭ ەسٸگٸنەن قان ٸزدەرٸن الىنۋىمەن راستالادى.
- ساۋساق ٸزدەرٸنە جٷرگٸزٸلگەن ساراپتاما قورىتىندىسىندا قاليەۆتٸڭ وڭ قولىنىڭ ورتاڭعى ساۋساعىنىڭ ٸزٸ ەسٸكتٸڭ كٸرە بەرٸسٸنەن تابىلعان دەۋ ارقىلى تەرگەۋشٸ سوتقا كاليەۆتٸڭ پەتەرگە كٸرگەنٸن دەلەلدەۋ ٷشٸن ەدەيٸ جاساعان, الايدا بۇعان قاتىستى قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸك بارىن بٸلگەن ول مۇنى مويىنداۋدان باس تارتتى. بۇل جاعدايلار قاليەۆتٸڭ ايتقانىنا سەنۋگە, كەرٸسٸنشە تەرگەۋشٸ فاكتٸلەردٸ قاليەۆكە قارسى بۇرمالاۋعا جول بەردٸ دەۋگە نەگٸز بولا الادى. پەتەرگە كٸرگەن جاعدايدا قاليەۆ جۋىناتىن بٶلمەنٸڭ ەينەك ەسٸگٸن كەرٸ شەگٸنٸپ كەلٸپ, وڭ قولىمەن ۇرىپ سىندىرا الماس ەدٸ, ٶيتكەنٸ ەسٸك قاليەۆتٸڭ سول جاعىندا ورنالاسقان. سونداي-اق, پەتەردە قان ٸزدەرٸ كٶپ, جيھازدار تٶڭكەرٸلٸپ جاتىر, الىس-جۇلىستىڭ بولعانىن بٸلدٸرەتٸن بەلگٸلەر بار. مۇنداي جاعدايدا قولى قانسىراعان قاليەۆ قىلمىس ورنىندا بٸرشاما ٸزدەر قالدىرار ەدٸ. سونداي-اق, جەبٸرلەنۋشٸ شەكتٸڭ زاتتارىندا, كيٸمدەرٸندە قاليەۆتٸڭ قان ٸزدەرٸ تابىلماعانىنا, قاليەۆتٸڭ قولىندا سىرىلۋ, جىرىلۋ جاراقاتتارى جوقتىعىنا جەنە ونىڭ ەتٸگٸنٸڭ تابانىندا قان ٸزدەرٸ بولماعانىنا باسا نازار اۋدارتقىمىز كەلەدٸ.
- قاليەۆتٸڭ پودەزگە كٸرگەن سەتٸن تاسپالاعان بەينەماتەريال مونتاج بولىپ شىقتى ەرٸ ول تٷپنۇسقا بولىپ تابىلمايدى.ممۇنى تەرگەۋشٸ مەن كۋەگەر قۇرمانوۆ قالاداعى جبو كامەرالارىندا تٸركەلگەن ۋاقىت بويىنشا ەيكەسسٸزدٸكتەر بارىن ايتا وتىرىپ, راستادى. سونىمەن قاتار ۆيدەودان ونىڭ پودەزگە كٸرگەن كەزٸ كەشقۇرىم ۋاقىت, ال شىققان كەزٸ تاڭەرتەڭ ەكەنٸن اڭعارۋعا بولادى. بەرٸنەن ايىرىقشا فاكت, ادۆوكاتتىڭ جولداعان ساۋالىنا بەرٸلگەن جاۋاپتا جەدەل تەرگەۋ توبى اۋرۋحانادان ساعات 00: 20-دان شەكتٸڭ ٶلگەنٸ تۋرالى حابار تٷسكەن سوڭ وقيعا ورنىنا اتتاندى دەلٸنەدٸ. وعان قوسا پاترۋلدٸك قىزمەتكەرلەر دە وسى ۋاقىتتا شىققانى ايتىلادى, ٶيتكەنٸ قوڭىراۋ بٸر كەزدە عانا بولعان. سونداي-اق, ايىپتاۋ اكتٸسٸنە سەيكەس, قاليەۆ ساعات 23:00 شاماسىندا شەكتٸ ٶلتٸرگەن, الايدا, شىنتۋايتىندا كٶرسەتٸلگەن ۋاقىتتا ول كٶشەدە بولىپ, ساعات 00: 20-دان كەيٸن كەلۋٸ تيٸس پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸمەن سٶيلەسكەن.
- جەدەل جەردەم مەن اۋرۋحانا دەرٸگەرلەرٸنەن تەرگەۋ بارىسىندا جەنە سوتتا سۇراق-جاۋاپ الىنباعان, وسى جاعدايلاردىڭ بارلىعى قاليەۆتٸڭ قىلمىستىق قۋدالاۋ وربيتاسىنا ەدەيٸ تارتىلعانىن كٶرسەتەدٸ.
«قاليەۆتٸڭ كٸسٸ ٶلتٸرمەگەنٸن ايعاقتايتىن بارلىق دەلەل بار جەنە بٸز ونى مٷددەلٸ ادامدار مەن ورگاندارعا بەرۋگە دايىنبىز. كامەنسكايا قاليەۆتىڭ ٶز ەسٸگٸن قاعىپ, تىنىشتىقتى بۇزعانىن حابارلاۋ ٷشٸن پوليتسيياعا قوڭىراۋ شالدى! قاليەۆ شەكتٸ ٶلتٸردٸ دەلٸك, ودان سوڭ ول قانداي ماقساتتا كامەنسكايانىڭ ەسٸگٸن قاعادى, ول ٶزٸن كٶرٸپ, شەكتٸ ٶلتٸرگەنٸن پوليتسيياعا حابارلاسىن دەپ پە? ونىڭ ٷستٸنە №304 پەتەردەگٸ كامەنسكايا نەمەسە ونىڭ جۇبايى ەسٸكتٸ قاتتى جاپقاندا قاليەۆتٸڭ وڭ قولىنداعى ساۋساعى ەسٸككە قىسىلىپ قالىپ, قانايدى. وقيعا ورنىن تەكسەرۋ كەزٸندە بۇل ەسٸكتەن دە بيولوگييالىق ٸزدەر الىنادى, تۋرا وسى كەزدە قاليەۆتٸڭ ٷستٸندەگٸ كيٸمٸ دە قان بولادى, وندا دا ٶزٸنٸڭ قانى. وسىعان سەيكەس, بٸز مىنانى انىقتادىق: جٷرگٸزٸلگەن سوت-بيولوگييالىق ساراپتامانىڭ وبەكتيۆتٸلٸگٸ كٷدٸك تۋعىزادى, ٶيتكەنٸ وندا قاليەۆتٸڭ زاتتارىنان جەنە № 304 پەتەردٸڭ ەسٸگٸنەن, كەرٸسٸنشە جەبٸرلەنۋشٸنٸڭ قانى تابىلعانى ايتىلادى», دەپ ناقتىلايدى ادۆوكات.
ال مۇنى ايىپتاۋشى تاراپ قاليەۆتى جەبٸرلەنۋشٸنٸڭ پەتەرٸنە كٸرگەندەي ەتٸپ كٶرسەتۋ ٷشٸن ٸستەگەن بولۋى مٷمكٸن.
- جەبٸرلەنۋشٸنٸڭ وڭ جاق قابىرعالارى سىنعان: يىقتىڭ استىنداعى ٷشٸنشٸ, تٶرتٸنشٸ, كەۋدە تۇسىنداعى جەتٸنشٸ, ونىنشى, قابىرعالاردىڭ بەتكٸ قاباتى قاتتى زاقىمدانعان, سىنۋ كەزٸندە قان كەتكەن جەنە تاعى باسقاسى.
الايدا, دەنەدەگٸ وسىنداي بەلگٸلەر ەسكەرٸلە وتىرىپ, مەيٸتتٸ سويۋ ٷشٸن ٷستەلگە قويىلعان كەز, ياعني مەديتسينالىق تەكسەرۋ باستالعان ۋاقىتتان باستاپ ٶلٸم ەلدەقايدا ەرتە, ياعني شامامەن بٸر تەۋلٸك بۇرىن بولعانى انىقتالىپ وتىر!
قورعاۋشى تاراپ سوتتان مىنالاردى سۇرادى:
- № 97 سوت-مەديتسينالىق ساراپتامانىڭ داۋلى, ياعني قاراما-قايشىلىققا تولى بولۋىنا بايلانىستى شەكانىڭ دەنەسٸنە كوميسسييالىق سوت-مەديتسينالىق ساراپتامانى تاعايىنداۋدى;
- سوت-بيولوگييالىق ساراپتامانىڭ قورىتىندىسىنداعى ەلەۋلٸ قايشىلىقتار مەن قورىتىندىلارعا بايلانىستى تەركٸلەنگەن زاتتاي دەلەلدەمەلەر بويىنشا سوت-مولەكۋلالىق گەنەتيكالىق ساراپتامانى تاعايىنداۋدى;
- قاليەۆتٸڭ ۇيالى تەلەفونىنان ونىڭ ورنالاسقان جەرٸن انىقتاۋدى (بيللينگ, مەلٸمەتتەر جادىسى);
- شەكانىڭ دەنەسٸن جەتكٸزگەن قالالىق اۋرۋحانا مەن جەدەل مەديتسينالىق كٶمەك دەرٸگەرلەرٸنەن جاۋاپ الۋدى.
الايدا, ٶكٸنٸشكە قاراي, «قارعا قارعانىڭ كٶزٸن شۇقىمايدى» دەگەننٸڭ كەرٸن كەلتٸرٸپ, بٸرٸنشٸ ساتىداعى سوتتىڭ, اپەللياتسييالىق ساتىداعى سوتتىڭ جەنە قر جوعارعى سوتىندا ادۆوكاتتىڭ وسى ۇسىنىستارى دا, دەيەكتەرٸ دە ەسكەرٸلمەي, سوۆەتقازى قاليەۆكە قاتىستى سوت ٷكٸمٸ ٶزگەرٸسسٸز قالدىرىلىپ كەلەدٸ. سوندىقتان جازىقسىز سوتتالۋشى ادام رەتٸندە ول قوعامعا جەنە ەل پرەزيدەنتٸنە جٷگٸنٸپ, ٶزٸنە قاتىستى ەدٸلدٸكتٸڭ ورناۋىنا ات سالىسۋىن سۇرايدى.
كەمشات ساتيەۆا
