Janseiit Túimebaev jas ǵalymdarmen onlain júzdesti
Qazaqstannyń Táýelsizdik jyldarynda elimizdiń Tuńǵysh Prezidenti – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev jáne qazirgi Memleket Basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev ǵylymdy damytýǵa jáne jas ǵalymdardy qoldaýǵa erekshe kóńil bólýde. Qazirgi álemde kez-kelgen eldiń eń qundy aktivi ziiatkerlik, adami kapital bolyp tabylatyny daýsyz. Árbir memlekettiń maqsaty – birinshi kezekte jas urpaqtyń shyǵarmashylyq, ǵylymi bastamalaryn damytýǵa barlyq jaǵdai jasaý.
Búgingi kúni QazUÝ-da 40 jasqa deiingi 300-den astam jas ǵalymdar jumys isteidi. Olardyń kópshiligi álemniń jetekshi ýniversitetteri men ortalyqtarynda taǵylymdamadan ótken, ǵylymi jetistikteri Qazaqstanda jáne shet elderde joǵary baǵalanǵan ǵalymdar. Aǵymdaǵy jyly jas ǵalymdardy granttyq qarjylandyrý aiasynda 900 mln teńgeden astam 60-qa jýyq joba oryndalýda. Bul bizdiń jastarymyzdyń joǵary ǵylymi-innovatsiialyq áleýetin kórsetedi. Jas ǵalymdardyń shyǵarmashylyq, ǵylymi áleýetin odan ári ashý maqsatynda ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ basshylyǵy barlyq qajetti jaǵdailardy jasaýda. Ýniversitette jas ǵalymdardy qoldaý maqsatynda tutas júie jumys isteidi. Bilim alýshylardy granttyq qarjylandyrý jobalar sheńberinde aqyly negizde Ǵylymi zertter jýmystaryn (ǴZJ) oryndaýǵa tartý mehanizmderi iske asyrylýda.
Ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ Basqarma Tóraǵasy – Rektory J.Q.Túimebaev sóz basynda jas ǵalymdardy Ǵylym qyzmetkerleri kúnimen, kásibi merekelerimen quttyqtady. Jas ǵalymdar QazUÝ men Qazaqstannyń kadrlyq rezerviniń negizi bolyp tabylatynyn, kez kelgeni ýniversitet pen elimizdiń ómirine belsendi qatysa alatynyn jáne ýniversitet basshylyǵy olardyń innovatsiialyq usynystaryn qoldaitynyn, jalpy jas ǵalymdardy qoldaý júiesin odan ári jaqsartýdyń tiimdi mehanizmderi jasalatynyn aitty.
– Qurmetti jas ǵalymdar, ýniversitetimizdiń ustazdary, sizder QazUÝ ǵylymi mektepteriniń dańqty dástúrlerin jalǵastyrýshysyzdar, bolashaqta sizderdiń aralaryńyzda jańa ǵylymi baǵyttardyń, ǵylymi mektepterdiń negizin qalaýshylar retinde tanylatyndar bar ekenine senimdimin. Sizder ǵylymi jetekshi retinde ǵylymi-zertteý baǵdarlamalary men jobalaryn júzege asyrýǵa belsendi at salysyp otyrsyzdar. Óz zertteýlerińizdiń nátijelerin álemniń jetekshi basylymdarynda jariialap, ozyq ǵylymi ortalyqtarmen jáne ýniversitettermen halyqaralyq yntymaqtastyq ornata aldyńyzdar.Jastardy ǵylymi izdeniske tiimdi yntalandyrý joldarynyń biri – Skopýs derekter bazasyna kiretin joǵary reitingti jýrnaldardaǵy maqalalary úshin ǵalymdarǵa syiaqy berý. Mysaly, ótken jylǵy syiaqy kólemi shamamen 175 mln teńgeni qurady. Zertteýdiń ózekti baǵyttaryn damytý, jańa ǵylymi mektepterdi qalyptastyrý úshin QazUÝ-da postdoktorantýra institýty engizildi, oǵan biz Qazaqstan men álemniń jetekshi ýniversitetteriniń úzdik kadrlaryn tartamyz. Daryndy bilim alýshylar men jas ǵalymdardy qoldaý jónindegi osy jumystardyń barlyǵyn ýniversitet basshylyǵy men jeke ózim jalǵastyryp qana qoimai, sonymen qatar Sizderdiń búgingi usynystaryńyz negizinde odan ári keńeitetin bolamyz. Bul sizdermen ekinshi kezdesýimiz. Aldaǵy ýaqytta ýniversitette ǵylymi-innovatsiialyq salany damytý jáne joǵary nátijelerge qol jetkizý maqsatynda osyndai is-sharalar dástúrli túrde ótkiziletin bolady. Barshańyzǵa shyǵarmashylyq tabys, ǵylymi jańalyqtar, jańa belester men jańa bilimge tabandy umtylys tileimin! – dedi óz sózinde rektor Janseiit Túimebaev.
Jas ǵalymdar óz kezeginde aldaǵy josparlarymen bólisip, ǵylymi-innovatsiialyq salany damytý boiynsha usynystaryn, pikirlerin ortaǵa saldy. Mehanika-matematika fakýltetiniń dekany PhD, professor, Dáýren Jákebaev sýperkompiýterdi qoldaný arqyly ǵylymi zertteý jumystaryn damytý týraly baiandama jasady. Sýperkompiýterdiń artyqshylyqtaryn jáne bakalavr, magistratýra stýdentterin shet elderge taǵlymdamaǵa jiberý týraly usynysyn aita kele, dekan qazirgi kezde fakýltettiń atqaryp jatqan ǵylymi jumystaryna toqtaldy.
«Búginde matematika jáne kompiýterlik modeldeý kafedrasy men statistika jáne ǵylymi esepteý kafedrasy bazasynda – «Esepteý matematikasy jáne matematikalyq modeldeý» men «Ǵylymi esepteý» degen eki zerthana bar. Sýperkompiýterdi paidalanýdyń nátijesi – baǵdarlamalyq ónim, tásil, model, algoritm, ádistemeler. Qazirgi kezde Mehanika-matematika fakýltetiniń Data-ortalyǵynda ornatylǵan esepteý klasteri – fizikalyq esepteý (munai kenderin barlaý, munaidy súzý, aero-gidrodinamika), bioinformatika, ekologiia, ekonomikany josparlaý, jansyz intellekti zertteý, qashyqtyqtan zondtaý málimetterin taldaý mindetterin oryndaýǵa paidalanylady», dedi professor Dáýren Jákebaev.
Filologiia fakýlteti, qazaq ádebieti jáne ádebiet teoriiasy kafedrasy meńgerýshisiniń ǵylymi-innovatsiialyq jumystar jáne halyqaralyq bailanystar jónindegi orynbasary, PhD Gúlnaz Dáýitova, jas ǵalymdar úshin mindetti bolyp tabylatyn ǵylymi jariialanymdar týraly óziniń usynysyn aitty.
«Ýniversitetimizde qazirgi álemdik básekege qabiletti jas ǵalymdar daiarlanýda. Jas ǵalymdardyń ideialaryn, jańalyqtaryn nasihattaýdy tolyq júzege asyrý úshin bar múmkindik jasalyp jatyr. Fakýltetimizdiń jas ǵalymdary AQSh, Túrkiia, Eýropa elderinde 6 aidan 1 jylǵa deiingi ǵylymi taǵylymdamalardan ótýde. Alǵan nátijelerin ǵylymi seminarlarda bólisip, ǵylymi jýrnaldarǵa maqalalar jariialaýda. Osy maqala jariialaý máselesi boiynsha mynandai usynysym bar. Magistranttar men doktoranttardyń dissertatsiialyq jumystaryn qorǵaý týraly erejeniń talaptary boiynsha Bilim jáne ǵylym salasynda sapany qamtamasyz etý komiteti usynǵan jýrnaldarǵa maqala jariialaý mindetti bolyp tabylady. Al, QazUÝ «Habarshysynyń» sońǵy erejesi boiynsha magistranttardyń maqalalary qabyldanbaidy. Basqa joǵary oqý oryndarynyń «Habarshylaryna» jibergende de qiyndyq týyndap otyr. Osy máseleniń sheshimi retinde Resei, Eýropa elderindegidei «Jas ǵalymdar habarshysy» nemese «QazUÝ jas ǵalymdarynyń habarshysy» seriiasyn qalyptastyrý kerek dep oilamyz. Mundaǵy talaptar negizgi «Habarshylarǵa» qaraǵanda bilim alýshylardyń deńgeiine sai jeńildetilgen formada qoiylatyn bolsa, ýniversitetimizdiń stýdentteri, magistranttarymen qatar, basqa oqý oryndarynyń jas ǵalymdary da maqalalaryn belsendi túrde usynar edi. Ázirge elimizdegi eshbir joǵary ornynda mundai «habarshylar» joq.
Ekinshi aita ketetin másele, fakýltet deńgeiinde filologiia salasyndaǵy jas ǵalymdardyń Virtýaldy alańyn ázirge Resei, Túrkiia jáne QHR filologiia salasyndaǵy jas ǵalymdarymen jasaýǵa kelisip jatyrmyz. Virtýaldy platformanyń maqsaty – filologiia ǵylymyndaǵy jańa baǵyttar boiynsha jas ǵalymdardardyń oi-pikirlerimen, tájiribelerimen almasý. Birlesip ujymdyq monografiia, jinaqtar shyǵarý, shyǵarmashylyq jobalar uiymdastyrý, konferentsiia, seminarlar ótkizip ashyq túrde platformaǵa júkteý. Bul jumysqa kásibi baǵdar retinde mektep oqýshylary men stýdentterdi de tartamyz. Bolashaqta Virtýaldy platformamyzdyń jumysy joǵary deńgeide damysa, ýniversitet deńgeiinde keńeitsek degen usynysymyz bar», deidi filolog ǵalym Gúlnaz Dáýitova.
Kelesi baiandama jasaǵan Ekonomika jáne biznes joǵary mektebindegi ekonomika kafedrasynyń postdoktoranty, PhD Áziza Juparova ǵylymi jobalardyń nátijelerin kommertsiialaý týraly jáne ony qalai júzege asyrý joldaryn aitty. Ol úshin jas ǵalym konsaltingtik ortalyq ashýdy usynady. Onda kompaniialardyń, uiymdardyń sheńberinde innovatsiialyq jobalardy kásibi saraptaý, sondai-aq qyzmetin, jumysyn formattaýǵa kóshirý jumystary júrgiziletin bolady.
Rektormen kezdesý barysynyda jas ǵalymdardan kóptegen usynystar tústi, qyzý pikirtalas boldy. Olardyń barlyǵy elektrondyq poshta arqyly joldanatyn bolyp kelisildi jáne bul usynystardyń barlyǵy mindetti túrde qaralyp, jaýap beriletin bolady.
Jyl saiyn ýniversitette Ǵylym qyzmetkerleri kúni qarsańynda «Ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ-dyń Úzdik jas ǵalymy» baiqaýy dástúrli túrde ótkiziledi. Onlain-kezdesý sońynda Baiqaýdyń jeńimpazdaryn, sondai-aq «Farabi Álemi» atty stýdentter men jas ǵalymdardyń konferentsiiasy men innovatsiialyq jobalar baiqaýynyń jeńimpazdary arnaiy diplomdarmen jáne aqshalai syilyqtarmen marapattaldy.
