Bul toptarǵa negizgi SHARE jobasynyń 5 jetekshisi men 25 erikti (SHARE 1) aptasyna 1 ret jinalyp, synyptaǵy jalpy jaǵdaidy jáne baiqaǵan ózgeristerdi ortaǵa salyp, aldaǵy áreketterdi josparlap otyrady. Bul jumys áli de jalǵasyn tabýda. Kembridj ýniversitetimen birlese júzege asyp jatqan SHARE jobasy ár pedagogtyń biliktiligin kóterip qana qoimai, jumysyna basqasha kózqarasyn týdyrady. Is-áreketti zertteýge ótkennen beri pedagogter qaýymdastyǵy arasynda ideialar bazasy keńeiýde. Muǵalimder bir-birine pikirlerin bildirip, is-tájiribemen almasýda. Al, SHARE 2 dep atalatyn jobaǵa bolashaqta qosymsha eriktilerdi tartatyn bolamyz.
Jalpy bul jobanyń 4 negizgi kontseptsiiasy bar:
- Is-áreketti zertteý;
- is-árekettiń turaqty damýy;
- oqý men oqytýdyń ózindik kózqarasyn qalyptastyrý;
- kóshbasshylyq jáne basqarý.
SHARE jobasy birikken, talqylanǵan jumysty qajet etedi. Jańa oqytý baǵdarlamasynda jan-jaqty syni oilai alatyn oqytýshy ǵana básekege qabiletti bola alady. Qazirgi oqytý tehnologiiasy boiynsha da bir naqty zatqa fokýs jasaý arqyly oqytý qajet. Ol bilim alýshynyń zeiińniń, syni oilaý júiesin, bilimin tezirek damytýǵa yqpal jasaidy. Jetistikke jetýde úshtik odaqtyń árqashan bailanysta bolýy mańyzdy. Ol: oqýshy, muǵalim, ata-ana. Osy úshtik yntymaqtastyqta jumys jasaýy kerek, sebebi bala tárbiesiniń baǵbany – ata-ana men muǵalim. Bir-birimen pikir almasý arqyly negizgi problemany anyqtap, is-árketti zertteýge múmkindik jasaý.
Mektepte tek bilim sapasy men bir mezettik nátijeni qýalaýmen shektelý durys emes. Naqty qazirgi kezdegi bilimniń jetistikteri men kemshilikterin baǵalap, uzaq merzimdi jospar quraý mańyzdy. Iaǵni, SHARE jobasy qysqa merzimdi nátijege emes, kerisinshe uzaq ýaqyt jemisin beretin bilim kózine baǵyttalǵan.
Mektepiń negizgi qundylyqtaryn qalyptastyryp nyǵaitý úshin mektep ákimshiligi muǵalimderdiń únin tyńdap, zertteý fokýsyn talqylaý barysynda baqylap, senimdi qarym-qatynas mádenietin ornatýdy júieleý mańyzdy. Adamdar basqalarǵa óz oilary men kózqarastaryn túsindire otyryp, túsinispeýshilik sekildi jaǵymsyz qubylystardy boldyrmaýǵa áreket jasaidy. Ákimshilik muǵalimderdiń jeke pikirin syilap, tájiribesin qabyldaý arqyly ózara tyǵyz jumys atqarýlary kerek. Sebebi, dórekilik, jaǵympazdyq, bir-biriniń pikirin syilamaý durys zertteý jumystaryna alyp kelmeidi. Bul rette, oqýshylarmen de qarym-qatynas ornatý kezinde eskeriletin jaittar. Balanyń damýy qarym-qatynastan bastalady. Topta seriktestik qatynas kezinde óziniń óte mańyzdy ekenin eskerip, óz oiymen erkin bólisýi kerek.
Is-áreketti zerteý kezinde suraqty oqýshylarǵa durys qoia bilý oń ózgeristerge alyp keledi. «Durys suraq qoia bilý – aqyldyń nemese kóregendiktiń mańyzdy jáne qajetti belgisi. Suraq óz betinshe maǵynasyz bolyp, paidasyz jaýapty talap etip tursa, ol adamdy maǵynasyz jaýap berýge itermelep, ony sátsizdikke ushyratady...» dep, I.Kant aitpaqshy, suraqty balyq aýlaityn qarmaqpen salystyrýǵa bolady. Iaǵni, qarmaqqa balyq aýlansa, suraq arqyly túrli ideialardy ilip shyǵarýǵa bolady. Qyzyqty jaýaptar jaqsy ideialarǵa alyp keledi. Suraqtaryńyz oqýshy úshin paidaly bolyp, muǵalim úshin tiimdi bolý maqsatynda belgili bir erejelerge súiengen durys. Sondai-aq ár muǵalim óziniń suraq qoiý sheberligi týraly jii oilanyp, suraq qoiar aldynda kelesi máselelerdi oidan shyǵarmaǵan durys bolar:
- Suraqty qoiar aldynda, maqsatyńyzdy anyqtap alyńyz;
- sirek qoldanylatyn terminder men túsiniksiz sózderdi paidalanbaǵan durys;
- suraq naqty bolýy qajet;
- suraq oiǵa qonymdy bolý kerek;
- suraq bir saryndy, daǵdyly jaýaptardy boldyrmaý kerek;
- muǵalim óz degenine keltiretin suraq qoimaý kerek;
- suraq jaýap berýshini qajetti jaýapqa májbúrlemeý kerek;
- oqýshylardyń bilimi men oilaý qabiletin anyqtaityn suraqtardy qoiýdy meńgerý kerek;
- suraq qoiǵan soń, oqýshylardyń túsingenine kóz jetkizý.
Bilim jolynda qatyp qalǵan zańdylyq joq. Bilim berýshi óz maqsatyna qarai túrli ádis-tásilderdi qoldanýyna bolady. Tek bir baǵdarlamanyń negizinde ǵana bilim berý qate tájiribe.
Bilim jáne ǵylym ministri Ashat Aimaǵambetov óziniń bir sózinde «Baǵdarlamalardy tolyǵymen jańartý kerek. Bir baǵadarlamamen birneshe jyl jumys isteýge bolmaidy. Sapaly bilim alýdyń birden-bir sharty – muǵalimniń jańashyl bolýy. Sebebi, elimizdiń bolashaǵy búgingi jas urpaqtyń bilim deńgeiimen ólshenedi» degen bolatyn.
Sondyqtan qazirgi zaman muǵalimi óz páninen bilimdi ǵana emes, tarihi tanymy mol, pedagogikalyq, psihologiialyq saýatty, ozyq pedagogikalyq tehnologiialardy meńgergen ustaz bolýy qajet jáne sol deńgeige sáikes bolýy shart.
QR pedagog qyzmetkerleriniń biliktiligin arttyrý kýrstarynyń teoriialyq negizderi negizi jeti modýldan toptastyrylǵan eken. Atalǵan bólimder ǵylym men tájiribege negizdelgen jańa ideialar men tehnologiialarǵa toly. Osy modýldardy meńgergen kez kelgen oqytýshy saýatty jáne bilikti maman bolatyny anyq.
Al ekinshi deńgei baǵdarlamasynyń mindeti – biz aityp otyrǵan is-áreketti josparlaý jáne júrgizý bolyp tabylady. Muǵalim is-áreketti josparlaý úshin oǵan analiz jasap alýy tiis. Iaǵni, bilim berip otyrǵan synybynda qandai problemalar bar. Ol jaǵdailardy kúrdeli, ortasha, jeńil dep úsh deńgeige bólý arqyly sheshimin tabý. Sebebi, bilim berý protsesinde oqytýshynyń tek bilimdi bolýy jetkiliksiz. Ol sol synyptyń tamyryn ustap qalǵanda, synyptyń jalpy ahýalyn bilýi mańyzdy.
Muǵalim – óziniń bilimin úzdiksiz kóterip otyrǵanda ǵana muǵalim, al oqýdy, izdenýdi toqtatqanmen onyń muǵalimdigi joiylatyny sózsiz. Sondyqtan bilimniń kemel jolynda tyńbai eńbek etýimiz – myqty bolashaqtyń kepili.
Pedagogika ǵylymdarynyń kandidaty,
I.Jansúgirov atyndaǵy
№58 mektep-gimnaziiasynyń direktory
Samal Botahanqyzy,
H.Dosmuhamedov atyndaǵy Atyraý ýniversiteti
Qaýymdastyrylǵan professor
Abykanova Bakytgýl Tolybekovna
