Elimizde týabitti erekshe balalardyń kóbeiýi, múgedektigi bar balalar sanynyń jyl sanap artýy qazirgi tańda mamandardy alańdatyp otyr. Sońǵy málimetterge sensek, elimizde "múgedek" mártebesi bar balalardyń sany 100 000-nan asqan. Al onshaqty jyl buryn tipti múgedektigi bar balalar sany 50 myńǵa da jetpegen eken. Sondyqtan qazirgi tańda múgedektigi bar balalarǵa tegin meditsinalyq kómekti arttyrý, analar saýlyǵyn nyǵaitý baǵytyndaǵy jumystar kúsheitilip jatyr. Sondai-aq erekshe qajettiligi bar balalarǵa ambýlatoriialyq jáne statsionarlyq deńgeide meditsinalyq kómek kórsetý máselelerine erekshe nazar aýdarylyp otyr.
Qazirgi tańda elimizdegi erekshe balalarǵa meditsinalyq kómek, sonyń ishinde ońaltý kómegi tegin meditsinalyq kómektiń jáne mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý júiesi sheńberinde kórsetilip jatyr. Iaǵni kez kelgen erekshe bala tolyqtai meditsinalyq kómekti elimizde tegin ala alady. Al dárilerdi she? Densaýlyq saqtaý ministriniń 2021 jylǵy 5 tamyzdaǵy № QR DSM №75 buiryǵyna sáikes tegin meditsinalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi sheńberinde erekshe balalar tegin jáne ýaqytyly dárilik zattarmen qamtamasyz etiledi. Demek elimizdegi múgedektigi bar balalar tegin meditsinalyq qyzmetti ǵana emes dárilermen de qamtamasyz etilgen. Bul múgedek balalary bar ata-analar úshin úlken kómek.
Sondai analardyń biri Kámila Ábilqyzy: «Basynda balamnyń erekshe bala bolyp týǵanynyń ózi men úshin úlken kúizelis boldy. Alǵashqy kezderi ne isterimdi bilmei ózimdi tym dármensiz sezindim. Keiin memleket tarapynan járdemaqy taǵaiyndalyp, asyraýshy retinde maǵan da járdemaqy berilip, tegin túrli áleýmettik zattarmen qamtamasyz etile bastaǵanda memlekettiń ózi qamqor bolyp otyrǵanda men nege anasy bola turyp ózimdi tastap jiberdim dep jinaldym. Jylyna birneshe ret tegin reablitatsiialyq jattyǵýlar alamyz. Tegin qol arba men gigienalyq zattar beredi. Qazir dárigerler júre almaidy degen qyzym júrip júr,tipti qasyq ustap ózi tamaqtanady. Dál qazir onyń bárin túsinip, uǵynyp, sóilep, tipti án aityp, júrip, júgirip, ózi tamaq jeýiniń ar jaǵynda qyrýar eńbek jatyr.
Memleketimizdiń óz azamattaryna qamqorlyǵynyń arqasynda múgedektegi bar jandardyń qoǵamnan shettetilmei, kersinshe olardyń ómir súrýine barlyq jaǵdai jasalyp jatqany kóńil qýantady. Ol ómirge kelgende tamaqty shainap jei almaidy degen edi. Zamanaýi meditsinalyq qyzmetterdiń damýymen birge túrli jattyǵýlardyń arqasynda shainap jeitin kúnge qol jetkizdik. Bir jasqa tolmai jasaǵan jattyǵýlar men úzdiksiz júrgizilgen emniń arqasynda aýnaý, otyrý, eńbekteý, jaǵalap júrý siiaqty ózdiginen damityn is áreketterdi úirendi. Qazir júrmeidi degen qyzym, tipti velosiped tebedi.
Memleket tólegen járdemaqynyń barlyǵyn únemi qyzymnyń ózine jumsap, erekshe bala bolǵan soń damýyn únemi qadaǵalap otyrdym. Memleket tarapynan beriletin profilaktikalyq emnen bólek, aqyly emnen de qaldyrmadym. Óziniń járdemaqysy óziniń damýyna jumsalsyn dedim. Shúkir qazir qyzymnyń damý protsesine kóńilim tolady. Úide jasyryp ustamai, mamandarǵa tasyp, dietaǵa otyrǵyzyp damýyna bar jaǵdaidy jasap otyrýǵa múmkindik bergeni úshin qoǵamymyzǵa rizamyn. Qazir tipti jergilikti basqarýshy oryndar arqyly kontsert, tsirkterge tegin bilet te beriledi. Úide otyryp qalmai solardyń bárin basqa balalardai baryp, kórip, tamashalaýǵa múmkindik bolǵany úshin qýanamyn. Memleketimizdiń óz azamattaryna qamqorlyǵynyń arqasynda múgedektigi bar balalar damyp jatyr. Alǵysym sheksiz!» deidi.
Shetelde emdelýge de múmkindik jasalǵan
Atap óter jait, kei jaǵdaida týa bitti múgedektigi bar balalardyń ata analary shekaranyń syrtynan meditsinalyq kómek alǵysy kelip jatady. Qazirgi tańda elimizdiń densaýlyq saqtaý qyzmeti ata analardyń bul tilegin de qanaǵattandyrýǵa tyrysýda.
Iaǵni Qazaqstan Respýblikasynda júrgizilmeitin joǵary tehnologiialyq meditsinalyq kómekke kórsetilimder bolǵan kezde diagnozyna qaramastan, 18 jasqa deiingi balalarǵa shetelde emdelýge múmkindik beriledi. Naýqasty shetelge emdelýge jiberý nemese óz elimizdegi otandyq meditsinalyq uiymdarda em shara júrgizý úshin sheteldik mamandardy tartý qajet bolǵan jaǵdailarda aldyn ala sheshim qabyldaý da qarastyrylǵan.
Ol úshin beiindi mamandardyń qorytyndylarynyń negizinde respýblikalyq densaýlyq saqtaý uiymdary deńgeiinde sheshim jasalyp, em sharanyń qalai júrgiziletini anyqtalady.
Naýqas balalarǵa kómektesý deńgeiimiz qanshalyqty?
Qazirgi tańda erekshe balalardyń elimizde kúrt kóbeiýine orai olarǵa meditsinalyq kómek kórsetetin ortalyqtardyń da sany artyp keledi. Suranysqa qarai erekshe balalarǵa meditsinalyq qyzmet kórsetetin memlekettik mekemeler men qatar jekemenshik meditsinalyq ortalyqtardyń da sany artyp keledi.
Resmi statistikaǵa júginsek, elimizdiń densaýlyq saqtaý júiesinde balalarǵa kómek kórsetetin 55 ońaltý ortalyǵy jumys isteidi eken. Sonyń ishinde respýblikalyq deńgeidegi 3 ortalyq bar, onda 522 tósek qamtylǵan. Al Ulttyq balalardy ońaltý ortalyǵynda 300 tósek, Qyzylorda qalasyndaǵy filialynda 57 tósek, "Balbulaq" respýblikalyq balalardy ońaltý ortalyǵynda 65 tósek, QR DSM "Kýrortologiia jáne meditsinalyq ońaltý ǵylymi-zertteý institýtynda" 100 tósek qarastyrylǵan kórinedi. Bul ortalyqtar qazir erekshe balalary bar ata analar úshin úmit otyn syilaityn, talai balanyń ómirge beiimin arttyrǵan, alǵysqa bólengen mekemeler bolyp otyr.
Sonymen qatar memlekettiń osy máselege kóńil bólýine orai sany artyp jatqan áli de bolsa ashylyp jatqan meditsinalyq qyzmet kórsetý oryndary da barshylyq. Máselen "Qamqorlyq" bastamasy arqyly 30 ortalyq ashylǵan, olardyń 15-i ońaltý ortalyǵy jáne 15-i erte aralasý ortalyǵy. Jekemenshik ońaltý ortalyqtaryna memlekettik qoldaý da qarastyrylǵan. Balalardyń boiyndaǵy syrqatyn erte jastan anyqtap, múgedektikti anyqtaýǵa jáne aldyn alýǵa baǵyttalǵan mundai ortalyqtardyń mańyzy zor! Damý kemistigi bar jáne olardyń týyndaý qaýpi bar balalar osy ortalyqtarda saýyqtyrý jáne ońaltý kómegin ala alady.
