Ekonomika ósip jatqanymen, teńge baǵamy nege quldyraýda? Bul - qazir kóptiń kókeiinde júrgen saýaldardyń biri. 2025 jyly ulttyq valiýtamyz aitarlyqtai álsirep, sońǵy ýaqyttaǵy eń tómengi mejesine jetti. Ekonomikalyq sarapshy Ernar Serik atalǵan jaǵdaidy kezdeisoqtyq emes ekenin, kerisinshe sońǵy jyldary qordalanǵan, kúrmeýi qiyn birneshe faktordyń toǵysýynan týyndaǵanyn aitady, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Onyń eń bastysy – eldegi óndiristiń jańarýyna bailanysty syrttan ákelinetin importtyq qural-jabdyq pen tehnikalarǵa suranystyń kúrt artýy.
"Búginde Qazaqstan ekonomikasy qarqyndy damyp, ónerkásip oryndary jappai jańǵyrý jolyna túsken. Bul oń úrdistiń teńgege aýyr soqqy bolyp tiiýde, kerisinshe teris jaǵy da bar. Sebebi, óndiris oryndaryna qajetti zamanaýi qondyrǵylar men jabdyqtardyń deni shetelden jetkiziledi, al olar úshin tólemder negizinen dollarmen jasalatyny belgili. Bul óz kezeginde valiýta naryǵyndaǵy dollar tapshylyǵyn ulǵaityp, teńgeniń baǵamyn tómendetýde. Máselen, osy jyldyń maýsym aiynda negizgi kapitalǵa salynǵan investitsiialar ishinde importtyq mashinalar men qural-jabdyqtardy satyp alýǵa ketken qarajat kólemi 652 mlrd teńgege jetken. Bul mamyr aiymen salystyrǵanda birden 47 paiyzǵa joǵary bolsa, byltyrǵy maýsymmen salystyrǵanda da ósim shamamen 35 paiyzdy qurap otyr. Al shilde aiynda bul kórsetkish 800-900 mlrd teńgege jetse, bul rekordtyq meje retinde tirkelmek. Iaǵni, jyl sońyndaǵy dástúrli biýdjet qarajatynyń jappai igerilýin eseptemegende, biyl jaz ailaryndaǵy bul jaǵdai buryn-sońdy bolmaǵan aýqymdy kórsetkishke ainalyp otyr", - deidi sarapshy.
Sondai-aq Ernar Seriktiń aitýynsha, ulttyq valiýtamyzdyń baǵamyn turaqty ustap turýǵa buryndary úlken septigin tigizgen syrtqy saýdadaǵy oń saldo da sońǵy ýaqytta aitarlyqtai qysqarǵan.
"Ótken jylmen salystyrǵanda biyl qańtar-mamyr ailaryndaǵy saýda balansynyń oń kórsetkishi 37 paiyzǵa tómendegen: 9,5 mlrd dollardan 6 mlrd dollarǵa deiin. Bul degenimiz, elge kiretin valiýta kólemi azaiyp, syrtqa ketetin qarjy, kerisinshe artqan. Naqtyraq aitqanda, eksport ótken jylmen salystyrǵanda 9 paiyzǵa tómendese, import 2 paiyzǵa ósip ketken. Mundai jaǵdaida elimizge dollar az kelip, kerisinshe syrtqa ketetin dollar kóbeie túsetini aitpasa da túsinikti", - deidi ol.
Sarapshy taǵy bir faktor retinde memleket tarapynan bólinetin qarjylai qoldaýlar men túrli áleýmettik, ekonomikalyq baǵdarlamalar aiasynda ekonomikaǵa teńgeniń kóptep quiylýyn ataidy.
"Bul, árine, ekonomikanyń belgili bir salalaryn jandandyryp, ósimdi kúsheitkenimen, ekinshi jaǵynan ishki naryqta artyq teńge kóleminiń artýyna ákelip otyr. Nátijesinde, artyq teńgege ie kásipkerler men qarapaiym halyq óz qarajatyna dollar satyp ala bastaidy. Bireýi syrttan taýar satyp alsa, ekinshisi aldaǵy bolýy yqtimal devalvatsiiadan saqtanyp, shetel valiýtasyn jinaýǵa den qoiady", - deidi maman.
Ol teńgeniń álsireýin el ekonomikasy nasharlady dep jańylyspaý qajettigin de aitady. Qazirgi másele – teńgeniń tapshylyqqa ushyrap, valiýta naryǵynda usynystan suranystyń basym bolýynda. Qarapaiym tilmen aitqanda, teńgeniń baǵasy da kez kelgen naryqtaǵy taýar sekildi suranys pen usynysqa táýeldi. Eger naryqta teńge kóp bolyp, dollar az bolsa, onda dollar baǵasy qymbattai túsedi. Sondyqtan, valiýta baǵamynyń qubylýyn áldebir jasyryn oiyndardyń nemese dúrbeleńniń nátijesi dep túsiný qate. Bul - ekonomikalyq zańdylyq.
Sarapshylardyń aitýynsha, el ekonomikasynyń importqa táýeldiligin tómendetý kerek. Ol úshin ishki óndiristi jandandyryp, importty almastyratyn otandyq ónimderdi kóbeitýge basymdyq berilýi qajet. Biraq bul ońai ári jyldam sheshiletin másele emes, uzaq merzimdi strategiialyq josparlar arqyly júzege asatyn dúnie.
"Qysqa merzimdi sheshimderdiń biri – Ulttyq banktiń valiýta baǵamyn retteýge arnalǵan qarjylyq quraldardy tiimdi paidalanýy. Biraq, bul da máseleni túbegeili sheshe almaidy, tek ýaqytsha turaqtylyq beredi. Sondyqtan, el ekonomikasyn qurylymdyq jaǵynan qaita qarap, shikizattyq baǵyttan bas tartyp, óndiristik-ónerkásiptik sektordy jedel damytýǵa kóshý qajet", dep sózin túiindeidi ekonomist.
Buǵan deiin saitymyzda "Teńge bir apta boiy qunsyzdanýda". Ulttyq Bank basshysy únsizdikti buzyp, málimdeme jasady" degen maqala jariialanǵan bolatyn. Sondai-aq bizden "Amerikalyq sarapshy Reseige táýeldilik jaiyn qozǵap, teńge baǵamyna qatysty pikir bildirdi" degen materialmen de tanysa alasyzdar.
