Tram sailaýaldy úgit-nasihat kezinde AQSh naryǵynan Qytaidy tyrqyratyp qýyp shyǵatynyn, osylaisha jergilikti taýar óndirýshilerdi qoldaitynyn aitqan. Sondai-aq ol Ýkrinadaǵy soǵysty toqtatatynyn da jetkizdi. Eger taraptar kelispei jatsa, tipti ózi Saýd Arabiiasyna ushyp baryp, munai óndirisin ulǵaitýǵa qol jetkizý arqyly baǵany 40 dollarǵa (!) qulatýdy ýáde etken. Sóitken Donald Tramp sailaýda jeńiske jetti. Endi onyń osy aitqandary oryndalady ma? Eger solai bolsa, bul Qazaqstan ekonomikasyna qalai áser etedi? Buǵan jaýapty Dalanews.kz saityndaǵy maqaladan oqyp-bile alasyzdar.
Munai salasynyń sarapshysy Oljas Baidildinovtyń boljamynsha, AQSh "qara altyndy" kóbirek óndire bastaidy. Qazirgi ýaqyttaǵy óndiris kólemi táýligine 10-11 mln barreldi quraidy. Shikizat importynyń kólemi de osyndai.
"Baǵada qosý-alý turǵysynda azdap ózgeris bolýy múmkin. Árine, baǵa birden quldyrai jóneledi dep aita almaimyz. Aldaǵy alty aida ol jaǵy belgili bolyp qalady, óitkeni óndiris kólemin arttyrý bir mezette oryn alatyn nárse emes qoi", - deidi Baidildinov LS-ke bergen suqbatynda.
Onyń aitýynsha, Tramptyń aitýynsyz-aq Saýd Arabiiasy munai óndirisin táýligine 2 mln barrelge arttyrýǵa nietti.
"Arab elderi bul kólemdi keiinnen 3-ten 5 mln barrelge arttyrýlary múmkin ekenin de aitqan. OPEK+ kelisimderine júginetin bolsaq, bul ábden múmkin. Biraq olar sońyna deiin saýdalasyp, qandai da bir jańa talaptardy alǵa tartatyn bolady", - deidi sarapshy.
Osy jaǵynan alǵanda, aldaǵy bir jyl boiynda shikizat tabysyna ekonomikasy bailaýly Qazaqstanǵa úlken qaýip joq dep aitýǵa bolady.
Sondai-aq qaitadan AQSh biligine kelgen Donald Tramp mynandai eki naqty usynysty alǵa tartqnany:
- AQSh-taǵy barlyq importqa 10%, tipti 20% kóleminde ámbebap tarif engizý;
- qoldanystaǵy tarifterge qosymsha Qytaidan jetetin barlyq importqa 60% , tipti 100% qosymsha tarif engizý.
Mundaida amerikalyqtardyń tutynýshylyq qabiletiniń jyl saiynǵy kólemi 46-dan 87 milliard dollarǵa deiin tómendeýi múmkin. AQSh-tyń Ulttyq bólshek saýda federatsiiasy (NRF) jariialaǵan zertteýde osyndai qorytyndy jasalady. Zertteýde engiziletin mundai tarifter AQSh-ta satylatyn tutyný taýarlarynyń keń aýqymynyń qunyna aitarlyqtai áser etetini atap kórsetilgen.
Zertteý bul tarifterdiń AQSh-taǵy barlyq derlik úide kezdesetin tutyný ónimderiniń alty sanatyna baǵyttalǵanyn naqtylaidy: kiim-keshek, oiynshyqtar, jihaz, turmystyq tehnika, aiaq-kiim jáne saiahattaýǵa arnalǵan taýarlar.
Nátijesinde, barlyq qarastyrylǵan sanattaǵy taýarlardyń jalpy ortasha tarifi 50% - dan asa qymbattaidy.
"AQSh-tyń balamaly jetkizý kózderi men áleýetti jańa óndiris oshaqtaryn esepke alǵannyń ózinde tek osy alty ónim sanatyna usynylatyn tarifter amerikalyq tutynýshylardyń satyp alý qabiletin 46-78 milliard dollarǵa tómendetedi, al tarifter jylyna bir úi sharýashylyǵyna shaqqanda 362-624 dollardy quraidy. Iaǵni, ulttyq federatsiiadaǵylar budan keibir amerikalyq ónerkásip utqanymen, tariften biýdjetke kiris túskenimen tutynýshylar shyǵyndary arta beredi, ásirese eń osal toptarǵa ońai bolmaidy jáne AQSh ekonomikasy taza shyǵynǵa ushyraidy degen senimde" dep jazady ekonomist Ǵalymjan Aitqazin óziniń Telegram-arnasynda.
Al bul óz kezeginde Qazaqstandaǵy import taýarlardyń qymbattaitynyn, infliatsiialyq qysymnyń kúsheie túsetinin, artylǵan taýarlardy Qytai kez kelgen jolmen ashyq jatqan bizdiki sekildi naryqtarǵa "tóge túsetinin" baiqata alady.
Sóz sońynda jelidegi "Neizvestnyi" degenniń myna beitarap pikirin qyzyqtaýshylar kóp eken, ony sol kúiinde usyna ketelik:
"Tramp jeńdi, ý-shý sap tyiyldy, birtúrli tynyshtyq ornady. Bári demin ishine tartyp, bir ózgeristi kútýde. Adamdardy aitamyn, bala sekildi, iá. "Aiaz ata keledi, Santa Klaýs syilyq syilaidy" degenge senedi. Al shyntýaitynda ýaqyt, minýt, ómir qazir týra bárimizdiń basymyzda zymyrap ótip jatyr. Óz ómirinde ózgeris jasaý óz qolyńda. Al ǵaryshta nemese muhittyń arǵy jaǵynda bolyp jatqandarǵa alańdaýdyń keregi joq. Óitkeni onyń bizge, bizdiń jemqorlyqqa, ósken baǵalarǵa esh áser etpeidi, maǵan senińiz...".