Osy jáne ózge de suraqtarǵa elordalyq dinderdi zertteý ortalyǵynyń dintanýshy mamany Erkebulan Shamshatov jaýap berdi.
-Erkebulan Jarasuly, qazirgi tańda jat dini aǵymdar adamdardy qalai arbaidy?
-Jat dini aǵymdardyń óz qataryna jańa ókilderdi tartýda kóptegen joldardy qoldanatyn aitqym keledi. Onyń ishinde, tanymal tásil «betpe-bet kezdesý» arqyly, iaǵni tikelei nemese ortada dáneker adamdardyń kómegimen bailanys ornatý arqyly bolsa, al qazirgi kezde óz qatarlaryna tartý ádisi onlain júie arqyly júzege asyraltyn bolǵan. Iaǵni, áleýmettik jelilerde jańa nemese tanymal paraqshalardy satyp alyp, kontentin dini baǵytqa buryp, adamdarǵa destrýktivti baǵyttaǵy aqparat tarata bastaidy. Osylaisha, din atyn jamylǵan toptar ártúrli baǵytta jumys jasaidy.
-Ózińiz atap ótken áleýmettik jelilerde din atyn jamylyp otyratyn toptar nelikten kóbeiip ketti?
-Internet- árbir adamǵa qoljetimdi qural, ony siz de , biz de , qolynda telefon ustaǵan jas pen kári de qoldanady. Odan keiin, áleýmettik jelide kúndelikti taraityn aqparat aǵynyn júz paiyz qadaǵalap otyrý múmkin emes. Sol sebepti de, kim qalai qoldanady, óz erkinde. Biz de árkimge jeke-jeke aita almaimyz, mynany oqy, anany oqyma dep. Din taqyryby kópshilikke qyzyq taqyryptardyń biri. Aita ketý kerek jait, destrýktivti dini toptar qurylǵanda qarapaiym, adamdarǵa tartymdy ataýlar qoiady. Mysaly, «Iman nury», «Islam jáne neke», «Musylman kúndeligi», «Paidaly nasihat», jáne t. b.
-Osyndai toptarǵa jazylýdyń qaýpi nede?
-Birinshiden, qarapaiym adam radikaldy dini mazmundaǵy posttardy basqa platformalarǵa taratyp, repost jasaityn bolsa, QR zańnamasynyń, atap aitqanda Qazaqstan Respýblikasy Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly Kodeksiniń 453 jáne 490-baptarynyń buzylýyna ákep soǵýy múmkin, onda 50 AEK-ten aiyppul kózdelgen. Jumys barysynda osyndai jaǵdailardy jii kezdestiremiz.
Ekinshiden, jastar sýitsidi. Bul óte kúrdeli problema. Destrýktivti kontentti oqyǵan jas qoldanýshy, ózimen-ózi radikalizatsiiaǵa ushyrap, ómirden túńilip, jalǵyzbasty terrorlyq áreket jasaýy múmkin.
Úshinshiden, arnaiy din atyn jamylǵan top ókilderiniń qolyna túsýi múmkin. Iaǵni, radikaldy dini toptyń turaqty oqyrmany bolsa, árqashan laik tastap, kommentarii qaldyratyn bolsa, bul qyzyǵýshylyq týdyrary sózsiz. Atalǵan toptar óz qatarlaryna adam tartý maqsatynda paraqshaǵa taldaý jasap otyrady, adamnyń psihologiialyq portretin qurastyryp, ony uiymǵa tartý múmkindigin baǵalaidy.
-Joǵaryda jastardy atap óttińiz. Nege jas býyn radikalizatsiiaǵa beiim?
-Tarih betterine úńilsek te, qazirgi zamandy qarasaq ta , qoǵamnyń eń belsendi músheleri- jastar. Tiisinshi, osyndai belsendi, bárin tanýǵa yntyq jastardy destrýktivti din ókilderi paidalanady. Sonymen qatar, olar kásibi túrde beinejazba túsirip, tartymdy kontent jasaý arqyly, arbap alady. Turaqsyz áleýmettik-ekonomikalyq, saiasi, mádeni jaǵdailar da jastardy radikaldar men ekstremister sheńberine tartý qaýpin arttyrary sózsiz.
-Olar jaqsy kontent jasaidy dedińiz. Ol kontenttiń artyqshylyǵy nede? Nelikten jastar arasynda tanymaldylyqqa ie bolady?
-Olar ózderiniń maqsatty aýditoriialarymen qalai jumys jasaý kerektigin jaqsy biledi. Meili ol jas bala bolsyn nemese ózine ekinshi jartysyn izdegen qyz bolsyn. Ondai toptardy júrgizetin adamdar belgili bir deńgeide «filosoftar» men «psihologtar».
-Áleýmettik jelilerdi paidalanýshylar destrýktivti dini aǵymdardyń áserinen qorǵaný úshin ne isteýleri kerek?
- Eger siz nemese Sizdiń jaqyndaryńyz din taqyrybyna qyzyqsa, internette dini bilim alǵyńyz kelse, tekserilgen resmi saittar men qaýymdastyqtardy paidalanýlaryńyzǵa keńes beremin. Sondai-aq, dinge qatysty kez kelgen suraqtyńyzǵa Nur-Sultan qalasynyń Dinderdi zertteý ortalyǵyna kelip nemese
IKOMEK 109 biryńǵai bailanys ortalyǵyna habarlasyp jaýap ala alasyzdar.
Derekkóz: "Qala men Dala" gazeti
