«Tereń bilim – táýelsizdigimizdiń tiregi» dep Elbasy aitqandai, ár oqýshy bilimin odan ári joǵary oqý ornynda jalǵastyrý úshin, eń birinshi, synaqtan súrinbei ótýi tiis. Ulttyq biryńǵai testileýdiń ońai bolmasy anyq. Biylǵy Ulttyq biryńǵai testileýdiń qanshalyqty ózgergeni jaily Almaty oblysynyń Bilim basqarmasynyń basshysy Dáýren Júnisov egjei-tegjeili baiandap berdi.
– Dáýren Habdoldanuly, UBT-nyń ótý ýaqyty týraly, oblys boiynsha qansha túlek baq synaityn bolǵany jaiynda qysqasha aita otyrsańyz.
– Biyl UBT 15-ret ótetin bolady. 2004 jyldan bastap, 14 jyldyń ishinde oǵan 1 mln 600 myń oqýshy UBT-ǵa qatysyp, synaq tapsyrǵan. Biylǵy synaq 2018 jyldyń 20-maýsymy men 1-shilde aralyǵynda oblys boiynsha 15 pýnktinde ótedi dep kútilýde. Aǵymdaǵy jyly oblys mektepterin bitirýshilerdiń sany 17033 oqýshyny qurap otyr. Olardyń 9752-i qazaq synybyn támamdasa, 1617-si orys tilinde bilim alǵan. Ulttyq biryńǵai testileýge 11369 (66,7%) túlek qatysýǵa niet bildirgen.
– UBT formaty qanshalyqty ózgerdi, test tapsyrýdyń jańa talaptary qandai bolmaq?
– Jyldar óte kele testileý júrgizý tehnologiiasy únemi jetildirilip otyrady.UBT formatynda aitarlyqtai ózgeris joq. Eń bastysy, biylǵy jyly UBT formaty ózgertilmeidi. Degenmen osy júieni jaqsartý maqsatynda keibir jańashyldyqtar engizildi. Aitalyq, test suraqtary 50 paiyzǵa jańartylǵan.
Byltyr UBT formatynda úlken ózgerister bolǵan. 2017 jylǵa deiin UBT eki fýnktsiiany atqarǵan edi. Birinshisi, ol – mekteptegi qorytyndy attestattaý, ekinshisi, JOO-ǵa túsý. Bitirýshi túlekter byltyrǵy format boiynsha bilimderin synaityn bolady.
Iaǵni bitirýshi túlek qai tilde bilim alsa, sol tilde UBT tapsyrýy mindetti. Al jańa format boiynsha test tapsyrý tilin bitirýshiniń ózi tańdaidy. Biyl da bes pánnen bilimin synaidy. Tek, Qazaqstan tarihy, oqý saýattylyǵy, matematika saýattylyǵy pánderinen mindetti, al eki pán beiindik pán bolyp tabylady.
Shyǵarmashylyq emtihan tapsyratyndar tek oqý saýattylyǵy men Qazaqstan tarihyn ǵana tapsyrady. Aita ketetin másele, buryn ár pánnen 4 ball, beiindik pánderden kemi 7 ball jinaýy tiis bolsa, jańa format boiynsha ár pánnen kemi 5 ball, beiindik pánderden kemi 15 ball jinaýy kerek. Testileý bes pán boiynsha ótedi. Olar – úsh mindetti jáne eki beiindi pán. Barlyǵy 120 tapsyrma, al eń joǵary ball – 140.
Grant bólgen ýaqytta barlyq test tapsyrmasy boiynsha alynǵan ball esepke alynady. Esterińizde bolsa, buryn 125 tapsyrmanyń tek 100-iniń ǵana jaýaby esepke alynatyn. Shekti ball ózgermeitin-di. Ulttyq meditsinalyq jáne aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy joǵary oqý oryndarynda sáikesinshe 65 jáne 60 ball. Basqalary úshin – 50 ball.
– UBT-ny aǵylshyn tilinde tapsyrý múmkindigi engizilgeni jaily aita ketseńiz.
– Byltyrǵy jyldan beri UBT-ny aǵylshyn tilinde tapsyrýǵa kóp ótinishter túsken. Biylǵy jyly UBT-ny aǵylshyn tilinde tapsyrýǵa múmkindik jasalynyp, test suraqtary daiyndaldy. 250-ge jýyq oqýshy UBT-ny aǵylshyn tilinde tapsyrýǵa ótinish bildirip otyr. Eshqandai jeńildik berilmeidi.
Byltyr Almaty oblysynda 14 286 túlek mektep bitirip, sonyń 590-y «Altyn belgi» tósbelgisine, 528 túlek úzdik attestatqa ie bolsa, biylǵy kórsetkish boiynsha «Altyn belgige» – 82 túlek, úzdik attestatqa 40 oqýshy úmitker.
– Respýblikalyq biýdjetten qansha grant bóliný josparlanyp otyr?
– Respýblikalyq biýdjetten ótken jyly 34907 bilim berý granty bólinse, oblys boiynsha joǵary oqýǵa túsken 8361 túlektiń 3864-i bilim grantyna ie boldy. 2017 jyldan bastap jergilikti biýdjet esebinen óńirge qajetti mamandyqtarǵa 100 grant bólindi. Iaǵni pedagogikaǵa – 83, agrarlyq salaǵa – 8, meditsina – 7, halyqaralyq qatynastar – 1, estrada óneri – 1.
2018 jyly respýblikada qosymsha 20 myń grant bólinedi, onyń ishinde 11 myń grant tehnikalyq mamandyqtardyń enshisinde.
– Tórt jyl memlekettik ýniversitette aqysyz bilim alǵan bilimger JOO bitirgennen keiin úsh-bes jyl aralyǵynda mindetti túrde grant aqysyn óteýge mindetti me?
– Jergilikti biýdjetten grant óńirge qajetti mamandyqtarǵa bólinedi, oqýyn aiaqtaǵan maman grant bólgen jergilikti jerde bes jyl jumys isteýge mindetteledi. Al respýblikalyq grantpen bitirgenderge shekteý qoiylmaidy.
– Dáýren myrza, elimizde qandai salaǵa kásibi kadrlar tapshy?
– Buryn kóshtiń basyn quqyqtaný, esep jáne aýdit mamandyqtary bermei kelse, qazir «qara» jumysqa qyzyǵýshylyq artqan. Birinshi orynda emdeý isi men bastaýysh synyptarǵa bilim berý qyzmetteri tur. Quqyqtaný úzdik úshtikke kirgenimen, ony tańdaǵan jastar bes jyl burynǵy kórsetkishke qaraǵanda eki ese az. Esep jáne aýdit salasy boiynsha da jaǵdai osyndai. Al avtokólikterge qyzmet kórsetý, jóndeý jáne paidalaný
mamandyǵy suranysqa ie bestikke enip otyr. Shamasy, tańdaýy keńsede otyratyn «taza» qyzmetke túskenderdiń jumys tappai tentirep júrgenderin abitýrientter túsinse kerek. Tańnan keshke deiin keńsede otyrý endi sánde emes.
– Áńgimeńizge raqmet!
Baljan Qairatqyzy, Almaty oblysy.
