Tuńǵysh joǵary oqý ornynyń jazba ádebiettiń alyby, oishyl filosof Abai atymen atalýy da zańdylyq. Abai ádebiettiń ǵana emes, jalpy qazaq rýhaniiatynyń qainar kózi ári umtylyp jeter shyńy deýge keledi.
[caption id="attachment_35775" align="aligncenter" width="800"]
Osy oraida oqý ordamyzda Hakim Abaidyń taǵylymdyq murasyn keńinen nasihattaýǵa úlken mán berilgen. 2008 jyly «Abaitaný» ǵylymi-zertteý ortalyǵy ashylyp, barlyq mamandyqtary boiynsha 1 kýrs stýdentterine 1 kredit boiynsha «Abaitaný» páni oqytylýda. «Abaitaný» pánin sabaq retinde engizip, ony qazaq, orys toptaryndaǵy stýdentterge bir semestr boiy ótý – Abai ýniversitetinde júzege asyp otyrǵan igilikti de jańalyqty bastama. Baiqap júrmiz, «Abaitaný» dárisiniń tolyq kýrsyn ótken stýdentter adam, ómir, zaman, iman tanýǵa kelgende birshama ósip, ózgerip, oi-sanasy, minez qalpy tolysyp, izgilene túskeni kórinedi.
Abai ómiri men murasyn tereń taný maqsatynda «Abaitaný» kabinet-murajaiy ashylyp, stýdentterdiń praktikalyq jumysyna paidalanylýda. Aqynnyń sóz marjandary men oi jaýћarlaryn stýdent jastardyń boiyna sińirý maqsatynda jylsaiyn «Abai aitady...» aktsiiasy jáne «Abai syilyǵyna» jyl saiyn pándik olimpiadasy ótkizilip turady.
Hákim Abaidyń ómiri men shyǵarmashylyǵyn jastar arasynda keńinen nasihattaý maqsatynda eki jylda bir ret «Abai álemi» respýblikalyq jastardyń óner festivali festivalin ótkizý dástúrge ainalyp, biylǵy jyly da óz jalǵasyn tapty.
Qazaq bilimi qara shańyraǵynyń 90 jyldyǵy aiasynda bul shara aǵymdaǵy jyldyń 24-25 sáýiri kúnderi uiymdastyryldy. Eki kúnge sozylǵan bilim men óner festivali «Abai óleńderi», «Abaidyń qara sózderi», «Abai ánderi» baiqaýlary boiynsha júrgizilip, respýblikamyzdyń 22 joǵary oqý ornynan 106 úmitkeri baqtaryn synady.
Festivaldiń ashylý saltanatynda arnaiy sóz sóilegen ýniversitetimizdiń rektory, professor Takir Ospanuly Balyqbaev bilim ordamyzda Hákim Abaidyń murasyn nasihattaý baǵytynda atqarylyp jatqan jumystar týraly tilge tiek etip, barsha qatysýshylarǵa sáttilik tiledi.
Saltanatty sharanyń shymyldyǵyn Qazaqstannyń eńbek sińirgen qairatkeri, «M. Áýezov Qazaq memlekettik akademiialyq drama teatrynyń akteri Jalǵas Tolǵanbai «Abai monologymen» ashyp, eline tynyshtyq pen beibit ómirdi, adamzatqa baqytty ǵana tileitin kúresker aqynnyń beinesin kórsetti. Odan ári shara ýniversitet ónerpazdarynyń qatysýymen kontserttik baǵdarlamaǵa ulasty.
Festival baiqaýlaryna elimizge belgili ádebiettanýshy ǵalymdar, mádeniet jáne óner qairatkerleri, kásibi ánshi-sazgerler men tájiribeli ǵalym-ustazdar ádil qazylyq etti. «Abai óleńderi» baiqaýy boiynsha «Hákim Abai» ǴZO aǵa ǵylymi qyzmetkeri, f.ǵ.d., akademik Mekemtas Myrzahmetuly, «Abaidyń qara sózderi» baiqaýy boiynsha «Hákim Abai» ǴZO direktory, dotsent Jabal Shoiynbet, «Abai ánderi» baiqaýy boiynsha Qazaqstannyń eńbek sińirgen qairatkeri, ánshi, prodiýser, kompozitor Arman Dúisenov qazylar alqasyna tóraǵalyq etti.
Qazylar alqasy músheliginde ýniversitetimizdiń professory, filologiia ǵylymdarynyń doktory Baltabai Ábdiǵaziuly, «Serper» jastar syilyǵynyń laýreaty, QR Jazýshylar odaǵynyń múshesi, «Móldir bulaq» jýrnalynyń bas redaktory, aqyn Saiat Qamshyger, Súleimen Demirel ýniversitetiniń professory, filologiia ǵylymdarynyń doktory, jazýshy Dandai Ysqaquly, Qazaq memlekettik qyzdar pedagogikalyq ýniversiteti qazaq ádebieti kafedrasynyń meńgerýshisi, f.ǵ.d., professor Sáýle Erjanova Qazaqstan Respýblikasynyń mádeniet qairatkeri, sazger, prodiýser Baýyrjan Esebaev, ánshi, aktrisa Aisulý Alpysbaevalar bolyp, eki kún boiy qatysýshylardyń ónerin ádil baǵalady.
[caption id="attachment_35777" align="aligncenter" width="800"]
Baiqaý qatysýshylarynyń biri Hákimniń sóz ónerindegi kórkemdik qýatyn, filosofiiadaǵy danalyq dúnietanymyn asha tússe, biri óleńderin naqyshyna keltirip oqyp, áýezdi ánderin tebirente oryndady. Qyzyqty ári tartysty ótken baiqaý nátijelerinde «Abaidyń qara sózderi» boiynsha Súleimen Demirel ýniversitetiniń stýdenti Serǵaly Málike III oryn jeńimpazy, Jáńgirhan atyndaǵy Batys Qazaqstan tehnikalyq ýniversietiniń stýdenti Muratov Isa II oryn jeńimpazy, Muhtar Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýniversitetiniń stýdenti Asan Tolqyn I oryn jeńimpazy atandy. «Abai óleńderi» boiynsha Abai atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogikalyq ýniversitetiniń stýdenti Ábdieva Shattyq III oryn, Taraz memlekettik pedagogikalyq ýniversitetiniń stýdenti Zarhat Aqerke II oryn, Shákárim memlekettik ýniversitetiniń stýdenti Sailaýbekova Alina I oryn iegeri atandy.
«Abai ánderi» baiqaýy «kásipqoi» jáne «áýesqoi» oryndaýshylar arasynda ótkizilip, nátijesinde «Abai ánderi» boiynsha áýesqoi oryndaýshylar arasyndaǵy baiqaýdyń III orny qazylar alqasynyń sheshimi negizinde eki qatysýshyǵa berildi. Osylaisha, III oryn iegerleri Abai atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogikalyq ýniversitetiniń stýdenti Tájmina Daniiarqyzy jáne Jáńgirhan atyndaǵy Batys Qazaqstan agrotehnikalyq ýniversitetiniń stýdenti Nurǵazieva Aqmaral, II oryn iegeri Abai atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogikalyq ýniversitetiniń stýdenti Olesia Homenko, I oryn iegeri Qazaq memlekettik qyzdar pedagogikalyq ýniversitetiniń «Daryn» dýeti atandy.
Kásipqoi oryndaýshylar arasyndaǵy baiqaý nátijesi boiynsha III oryn qazylar alqasynyń sheshimi negizinde T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademiiasynyń stýdenti Asan Súndet pen Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatoriiasynyń «A-capella» tobyna berilse, II oryndy Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq kornservatoriiasynyń stýdenti Sýiýnishov Saiasat, I oryndy T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademiiasynyń stýdenti Turlyqoja Almat jeńip aldy. Jalpy árbir baiqaýdyń I oryn iegeri 150 000 teńge, II oryn iegeri 100 000 teńge, III oryn iegerine 50 000 teńge syiaqymen marapattaldy. Ádil qazylar múshelerine de syi-qurmet kórsetilip, ýniversitet basshylyǵy tarapynan aqashlai syiaqy tabystaldy.
Sonymen qatar, áribir baiqaý boiynsha erekshe kózge túsken qatysýshylarǵa 10 arnaiy nominatsiialar taǵaiyndalyp, olar aqshalai jáne baǵaly syilyqtarmen marapattaldy.
Festivaldiń jabylý saltanynda árbir baiqaý jeńimpazdary kórermen qaýymyna óz ónerlerin pash etip, «Abai ánderi» baiqaýynyń tóraǵasy, sazger-ánshi Arman Dúisenuly ánin tartý etti.
Shara sońynda barlyq qatysýshylar arnaiy alǵys hattarmen, al festival jeńimpazdary aqshalai syiaqy jáne diplomdarmen marapattaldy.
Dástúrge ainalǵan jastardyń óner men bilim dodasyna elimizdiń túkpir-túkpirinen jinalǵan ónerli jastar ýniversitet basshylyǵyna úlken alǵystary men dán rizashylyǵyn bildirdi.
Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev «BOLAShAQQA BAǴDAR: Rýhani jańǵyrý» maqalasynda dástúrli ónerimizdi rýhani jáne mádeni jańǵyrtý úshin eń aldymen ulttyq rýhymyzdy boiymyzda máńgi saqtap qalýymyz tiispiz dep atap ótti.
Bizdiń rýhani mádenietimiz Abaidyń danalyǵynda, Áýezovtiń ǵulamalyǵynda, Jambyldyń jyrlary men Qurmanǵazynyń kúilerinde. Demek, tarihy tereń ǵasyrlar qoinaýynan bastaý alatyn ulttyq dástúrimizdi dáripteý – basty maqsat.
Janatbek IShPEKBAEV, Abai atyndaǵy QazUPÝ-diń tárbie jumysy jáne áleýmettik damý jónindegi prorektory, professor.
https://dalanews.kz/34865
