2025 jyldyń birinshi toqsanynda memlekettik biýdjet 6,9 trln teńgemen tolyqty. Bul somanyń basym bóligi, iaǵni 5,2 trln teńge – salyq túsimderinen quralǵan. Jalpy biýdjettiń oryndalýy formaldy túrde 93%, al salyq jinaý jospary 111% oryndalyp, úlken kórsetkishke qol jetkizip otyr, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Aita ketý kerek, bul tabysqa jetýde respýblikalyq biýdjetten góri, aimaqtar biýdjetindegi kórsetkishterdiń úlesi aiqyn baiqalady. Óńirler korporativtik tabys salyǵyn (KPN) jospardan 137%-ǵa, jeke tabys salyǵyn (IPN) 126%-ǵa, áleýmettik salyqty 121%-ǵa asyra oryndaǵan. Munyń bárin Qarjy ministrliginiń 2025 jylǵy 1 naýryzda usynǵan respýblikalyq biýdjettiń oryndalýy týraly esebinen kórýge bolady.
Memlekettik biýdjet shyǵyndary jospardaǵy 6,7 trln teńgeniń sheginde qalyp, tipti 78 mlrd teńge profitsit túzildi. Al jyl basynda biýdjet tapshylyǵy 544 mlrd teńge bolady dep boljanǵan edi. Demek, úkimettiń biýdjettik saiasattaǵy ustanǵan saqtyq pen tiimdilik printsipi óz jemisin berýde.
Degenmen min joq emes, bar. Respýblikalyq biýdjettiń kiristerinde qosymsha qun salyǵy (QQS) jetkilikti jinalmaǵan: josparlanǵan kólemniń 95,9%-y ǵana. Sol sekildi aktsizder 69,2%-ǵa ǵana oryndalǵan, Ulttyq qordan aýdarylatyn transfertter de azaiyp, jospardaǵy 2,55 trln teńgeniń ornyna bar-joǵy 1,45 trln teńge ǵana alynǵan.
Shyǵystar da josparlanǵan somanyń tek 86%-y deńgeiinde qalyptasyp otyr. Al munaidan tys biýdjet tapshylyǵy jospardaǵy 3,4 trln teńgeniń ornyna 2,3 trln teńge deńgeiinde qalyptasyp, 1,1 trln teńgege tómen quralǵan.
Qoryta aitqanda, qazirgi biýdjet saiasaty aimaqtardyń belsendiligin arttyrý, ulttyq qordan transfertterge táýeldilikti azaitý jáne shyǵyndardy qatań baqylaýǵa alýdy kózdeidi. Bul – Bektenov úkimetiniń fiskaldy tártipti qamtamasyz etip, turaqty ári sapaly ekonomikalyq ósimdi qoldaý jolyndaǵy nátijeli qadamynyń kórinisi.
Jyldyń ekinshi jartysynda biýdjetke túser júkteme aýyrlaýy múmkin. Degenmen, úkimet osy qarqyndy saqtai alsa, biýdjet jyl sońyna deiin ornyqty, senimdi ári turaqty bolary sózsiz. Fiskaldy tártip pen tiimdi basqarý – qazirgidei kúrdeli kezeńde burynǵydan da mańyzdy. Bektenov úkimetiniń bul baǵyttaǵy jumysy, ázirge jaqsy nátijege ie dep baǵalaýǵa tolyq negiz bar.
