Biylǵy Atyraýda ótken Ulttyq quryltaida Qasym-Jomart Toqaev el ekonomikasyn damytý baǵytynda birqatar tapsyrmalar bergeni esimizde. Onyń ishinde aýyldar men aýdan ortalyqtarynyń turǵyndaryn baspanamen qamtamasyz etýdiń jańa baǵdarlamasyn iske qosý, satyp alý quqyǵymen jalǵa beriletin turǵyn úi kólemin ulǵaitý syndy igi bastamalar da bar. Munymen qosa, Úkimetke Qazaqstan tarihyndaǵy rekordtyq kórsetkishke ainalatyn 12 myń shaqyrymnan kem emes joldy jóndeý-qurylys jumystarymen qamtý tapsyryldy. Halyqtyń áleýetin kóterýdi kózdeitin ózge de máseleler alqaly jiynda sóz bolǵan. Al Memleket basshysynyń osynaý tapsyrmalary aimaqtardyń ilgerileýine qalai áser etedi?
Al aýyl turǵyndaryn baspanamen qamtýdyń jańa baǵdarlamasyna kelsek, belgili ekonomist Rasýl Rysmambetov bul bastamany óte qajet dep sanaidy. «Kóbinese oblystardyń turǵyndary úlken qalalarǵa kóshýge májbúr bolyp jatady. Megapolisterdiń tolyp ketýine jol bermeý úshin bul bastama óte mańyzdy. Ras, úlken qalalarda jańa aýdandar qosylyp jatyr, biraq olarda jalǵa beriletin turǵyn úiler usynylmaidy. Aimaqtarda baspanaly bolýdyń múmkindikteri kóbeise, bul uzaq ýaqyt boiy eńbek migratsiiasyn jeńildetedi dep oilaimyn», - deidi sarapshy.
Ekonomist Ǵalymjan Aitqazin turǵyn úi baǵdarlamasynyń iske qosylýy birinshi kezekte maqsatty bolýy kerek dep esepteidi. Óitkeni, tájiribe kórsetkendei, memlekettiń naryqqa bulai aralasýy suranys, usynys jáne baǵa belgileý faktorlaryna keri áserin tigizedi.
«Biraq bul is júzinde qalai bolady degen suraq týyndaidy. Mysaly, bul baǵdarlamany alýshylar sheńberin shekteitin mehanizmderdi engizý turǵyn úi naryǵynda qarqyn týdyrady», - dep túsindirdi ekonomist. Ol turǵyn úi baǵdarlamasynyń bazalyq mólsherlemeleri aqsha-nesie saiasatyna sáikes bolýy kerek ekenin de atap kórsetti. Eger memlekettik baǵdarlama boiynsha 3 paiyzben baspana berilse, al infliatsiiamyz 20 paiyz bolsa, bul, árine, múldem durys emes jáne naryqtaǵy aqshanyń qunyn burmalaidy, iaǵni bazalyq mólsherlememen bailanystyrý kerek.
Al jańa qoljetimdi ipotekalyq baǵdarlama Qazaqstanda qalai jumys isteidi? QR Premer-Ministriniń orynbasary, Ulttyq ekonomika ministri Nurlan Baibazarovtyń aitýynsha, 2023 jyly elimizde 17 million sharshy metrden astam turǵyn úi paidalanýǵa berilgen. Biyl bul kórsetkish 18 millionǵa jetýi múmkin. «Osy ulǵaiýdy qamtamasyz etý úshin buryn bekitilgen josparlarǵa qosymsha taǵy 2,5 million sharshy metr turǵyn úi qostyq. Dálirek aitqanda, jalǵa beriletin turǵyn úidi birneshe esege ulǵaitý týraly Prezident tapsyrmasyn oryndaýymyz kerek. Osy maqsatqa qosymsha 272 milliard teńge qarastyryldy», - dedi ministr.
Sondai-aq ol Memleket basshysynyń «Qoljetimdi baspana» jańa baǵdarlamasyn iske qosý týraly tapsyrmasyna toqtalyp, ol 1 mamyrdan bastap jumys istei bastaǵanyn atap ótti. Bul úshin 300 milliard teńge qaralǵan. Baǵdarlama «Otbasy bank» bazasynda júzege asatyn bolady. «Bul qosymsha 12 myńǵa jýyq muqtaj shańyraqty baspanamen qamtýǵa múmkindik beredi. Baǵdarlamaǵa birinshi kezekte «Otbasy bankiniń» salymshylary ǵana emes, basqa sanattaǵylar da qatysady. Atap aitqanda, turǵyn úi alý úshin jergilikti atqarýshy organdarda kezekte turǵandar, jas otbasylar, monoqalalardyń, aýdandardyń, aýyldardyń turǵyndary úi alýyna múmkindik týdy. Kezekte turǵandarǵa – 7 paiyz, al qalǵandaryna 9 paiyzben ipoteka rásimdeledi», - dedi Nurlan Baibazarov.
Ol sondai-aq turǵyn úi banktiń turǵyn úi qorynan satylatynyn, munda qurylys kompaniialary muqiiat irikteletin jobalarymen keletinin jetkizdi. Baspanalardyń baǵalary da naryq baǵasyna sai bekitiledi.
Táýelsiz qarjy sarapshysy Andrei Chebotarev prezidenttiń barlyq tapsyrmalary der kezinde berildi dep esepteidi. Maman jańa ipotekalyq baǵdarlamadan úlken úmit kútedi, biraq onyń sharttary týraly aitý áli erte. Eń bastysy, ol ótken baǵdarlamalardyń qatesin qaitalamaýy tiis. Sonymen qatar jańa ipotekalyq baǵdarlama árbir adamdy qamtityn múmkindigimen memleket qorǵaýynda bolǵany jón. Qalǵandary jalpy sharttar boiynsha naryqtan páter satyp ala alatyndai bolǵany abzal.
«Jasyratyny joq, barlyq jeńildetilgen baǵdarlamalardyń túpkilikti benefitsiary qurylys sektory bolyp tabylady, olar aqshany igerip, kórsetilgen kiristi alady jáne biz shyǵyndar arasyndaǵy marjaǵa óte muqiiat bolýymyz kerek. Úidiń sharshy metriniń baǵasy memleket úshin salynyp jatqan áleýmettik nysandardaǵydai, qurylys kompaniialaryna artyq paidaǵa ainalmas úshin qolaily bolýy kerek», - dep túsindirdi Andrei Chebotarev.
Rasynda, búgingi naqty jaǵdaida óz turǵyn úi keńistigin satyp alýdy árkimniń qaltasy kótere bermeidi. Sondyqtan qazirgi tańdaǵy eń ońtaily nusqa – jalǵa beriletin turǵyn úi naryǵyn damytý. Bul, eń aldymen óz úii bar adamdardyń qataryn kóbeitýdi qamtamasyz etedi. Aimaqta qolaily usynystar paida bolsa, qoljetimdi jalǵa beriletin turǵyn úilerdiń úlken kólemi azamattardyń ómirin aitarlyqtai jaqsartady jáne olardyń básekege qabilettiligin arttyrady.
