Germaniianyń federaldyq kantslerimen kezdesýinde Prezident Qasym-Jomart Toqaev Ýkraina tóńiregindegi jaǵdaidy retteýge bailanysty málimdeme jasady.
Dalanews.kz saiasi sarapshylardyń osy baǵyttaǵy pikirine sholý jasady.
Qazaqstan Prezidenti Toqaev qandai málimdeme jasady?
"Áskeri turǵyda Reseidiń jeńilmeitini anyq. Soǵys budan ári órshi berse, barsha adamzatqa, eń aldymen, Resei-Ýkraina qaqtyǵysyna tikelei qatysy bar memleketterge saldary óte aýyr tiedi. Ókinishke qarai, Ystanbul kelisimin bekitýden bas tartyp, tatýlasýǵa qol jetkizetin ońtaily múmkindikti ýystan shyǵaryp aldy. Degenmen beibitshilik ornatýǵa áli de múmkindik bar. Túrli memleketterdiń barlyq beibit bastamalaryn muqiiat qarap, áskeri is-qimyldardy toqtatý týraly kelisimge kelý kerek. Sodan keiin territoriialyq máselelerdi talqylaǵan jón. Bizdińshe, Qytai men Braziliianyń beibitshilik jospary qoldaýǵa turarlyq. Memleketter basshylary keledi, ketedi. Al halyq, ásirese kórshiles halyqtar beibit ári bir-birimen túsinisip ómir súrýi kerek. Qazaqstannyń Reseimen dúnie júzi boiynsha qurlyqtaǵy eń uzyn shegendelgen shekarasy bar. Bizdiń elderimiz arasyndaǵy yntymaqtastyq strategiialyq seriktestik pen odaqtastyq aiasynda damyp keledi. Qazaqstandyqtar ýkrain halqy men onyń tól mádenietine shynaiy qurmetpen qaraidy. Qazaqstan men Ýkraina arasynda eshqandai kelispeýshilik bolǵan emes. Kievte Elshiligimiz áli de jumys istep jatyr", – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Aqorda
Resei prezidenti Pýtin qandai jarlyqqa qol qoidy?
Resei prezidenti Vladimir Pýtin Resei armiiasynyń sanyn 180 myń adamǵa kóbeitý týraly jarlyqqa qol qoiǵany belgili boldy. Qujat 2024 jyldyń 1 jeltoqsanynan bastap kúshine enedi. Osylaisha jarlyqqa sáikes Resei armiiasynyń shtat sany 2 million 389 myń adamǵa deiin artady, onyń ishinde 1 million 500 myń áskeri qyzmetshi bar.
Gabriil Grigorov / Resei Federatsiiasy Prezidentiniń baspasóz qyzmeti
Sońǵy ret mundai sheshim 2023 jyldyń jeltoqsanynda qabyldandy, ol kezde shtat sany 2 mln 209 myńnan asa adam, onyń ishinde 1 mln 320 myń áskeri qyzmetshi dep bekitildi. Al munyń aldynda Resei áskeri sany 2022 jylǵy tamyzda 140 myń adamǵa kóbeidi.
Global FirePower portalynyń málimetteri boiynsha qazirgi ýaqytta Resei armiiasy áskeri qyzmetkerler sany boiynsha álemde besinshi orynda - 1 320 000 adam. Pýtinniń jarlyǵy kúshine engennen keiin ol Úndistan men AQSh áskeri kúshterin basyp ozyp, ekinshi orynǵa turaqtaidy. Birinshi qatarda 2 035 000 sarbazy bar áskermen Qytai tur.
Reitingtiń alǵashqy ondyǵynda Soltústik Koreia, Ýkraina, Pákistan, Iran, Ońtústik Koreia jáne Vetnam bar.
Saiasi sarapshylar pikiri qandai?
Saiasattanýshy Qazbek Maigeldinov Dalanews.kz-ke osy másele tóńireginde pikir bildirdi.
"Keshe Germaniia kantslerimen kezdesý kezinde Memleket basshysy Ýkrainadaǵy jaǵdaiǵa qatysty pikirin bildirgen bolatyn. Memleket basshysynyń aitýynsha, túrli memleketterdiń beibit bastamalaryn muqiiat qarap, áskeri is-qimyldy toqtatý týraly kelisimge kelý kerek. Odan keiin territoriialyq máselelerdi talqylaýǵa bolady degen sóz. Qazir eki jaqtyń da halqy zardap shegip jatyr. Sondyqtan osy turǵydan alǵan kezde Qytai nemese Braziliianyń beibitshilik josparyn qoldaý qajet ekenin aityp otyr. Kez kelgen janjaldyń eki memleket úshin emes, jahandyq qaýipsizdikke, ekonomikaǵa áser etetinin, keletin saldaryn aldyn alý úshin usynylyp otyrǵan bastama. Iaǵni diplomatiialyq kúsh-jiger arqyly kelissózge kelý.
Ekinshi másele Reseidiń áskeri kúshi týraly. Resei iadrolyq qarýdyń úlken arsenalyna ie. Álemdik qaqtyǵystarda da túrli uzaqqa sozylǵan is-qimyldardy júrgizgen memleketterdiń biri. Memleket basshysynyń Reseidiń Eýraziia kontinentindegi geosaiasi yqpaly men álemdegi jetekshi áskeri derjavalardyń biri retinde anyqtap kórsetken oiy. Óitkeni qansha degenmen de bul naqty derekterge súienip aitylatyn oi. Sondyqtan eshqandai astarly oi, qoldaý nemese qoldamaý máselesin qaramaǵan jón. Memleket basshysy halyqaralyq daýlarda agressiia, kúsh qoldaný emes, diplomatiialyq jol arqyly sheshýdi qoldaityn óz ustanymyn kórsetip otyr", - dedi sarapshy.
Belgili saiasattanýshy Ashat Qasenǵalidiń paiymdaýynsha, kelissózde Sholts Toqaevtan Ýkraina soǵysyna qatysty pozitsiiasyn suraýy - túsinikti jait.
"Germaniia Ýkrainaǵa eń kóp qarjylai ekonomikalyq, saiasi jáne áskeri kómek bergen eldiń biri. Millionǵa jýyq ýkrain bosqynyn qabyldaǵan memleket. Soǵan bailanysty Germaniia basshysy barǵan elinde bul taqyrypty qozǵaidy. Kantslerden tilshiler de osy taqyrypty jii suraidy", - dedi sarapshy jelidegi paraqshasynda.
Onyń sózinshe, Toqaev Ýkraina men Resei soǵysyna qatysty burynǵy pozitsiiasyn aitty.
"Soǵysta qarapaiym halyqtyń zardap shegip jatqanyn aita kele, kelissóz arqyly sheshý kerektigin málimdedi. Qazaqstan men Resei, Qazaqstan men Ýkraina arasynda bailanystyń jaqsy ekenin jetkizip, qandai da bir naqty pozitsiiany tańdamaitynyn meńzedi. Eki eldiń de biz úshin mańyzdy
seriktes ekendigin aitty.
«Áskeri turǵyda Reseidiń jeńilmeitini anyq» degen pikir aityldy. Bul qanshalyqty ras? Bul eki jaqtyń qazirgi kúidegi demografiiasyn, áskeri óndiris keshenin, seriktesterdiń kómek berýin, energetikalyq qaýipsizdigin salystyryp aitylǵan dúnie bolsa kerek. Ókinishke orai Resei áskeri qazir Donbassta alǵa jyljýda. Ýkraina áskeriniń Kýrsk oblysyna kirýi Reseidiń Donbasstan áskeriniń kóp bóligin áketýge ulaspady. Qazirgi sátte maidan dalasyndaǵy jaǵdai pozitsiialyq negizge kóshýde jáne «aldaǵy sátte Ýkrainaǵa áskeri kómek qanshalyqty beriledi» degen suraq boiynsha naqty jaýap joq. AQSh-ta «prezident Harris nemese Tramp bola ma» degennen de ózekti, «Kongress kezekti qarjyny bóle me, joq pa» degen suraq bar. Sondyqtan áskeri turǵydan Ýkrainany qoldaý jaǵy Batys tarapynan naqty bolmai, tumandy kúige taǵy túsýde. Al Iran men Koreia Reseige úzdiksiz dron, zymyran jáne snariad berýde. Árine, mundai sátte Reseidi áskeri turǵydan jeńý jaily aitý qiyn. Ókinishti-aq..." - deidi saiasattanýshy.
Ashat Qasenǵali soǵys birtindep ýshyǵyp jatqanyn da aityp qaldy.
"Ýkraina Kýrskke kirip, Resei sarapshylary «UQShU qaida» dep zarlap etti. Endi Kiev Resei aýmaǵyn Batys zymyrandarymen atqylaýǵa ruqsat alsa, Máskeýdiń qarymta jaýaby iadrolyq synaqqa ulasýy múmkin degen pikirler aitylýda. Álbette, ondai sátte bul eki eldiń soǵysynan aýytqyp, álemdik qaqtyǵysqa qarai jylji túseri anyq. Alyptar arasyndaǵy qaqtyǵysta ózgeler kóp ziian shegedi. Ekonomikalyq, saiasi turǵydan.
Qazaqstan tarapy bul soǵysty kelisimmen aiaqtaý kerektigin soǵys bastalǵan kúnnen beri aitýda. Al kelissóz BUU jarǵysyna sai bolýy tiis, iaǵni memleketterdiń aýmaqtyq tutastyǵyna kepildik berý arqyly bekemdelýi shart. Bizge sol eki el arasyndaǵy qaqtyǵysta beitaraptyqty saqtap qalý mańyzdy", - dep túiindedi ol.
