Dúniejúzilik bank 2024 jyldyń birinshi jartysynda qazaqstandyqtardyń qaryzy kóbeigenin kórsetetin derekter jariialady dep habarlaidy Dalanews.kz. Qarjy naryǵyn qansha jerden retteýge tyrysqanymen, jaǵdai máz emes bolyp tur. Sebebi turmystyq nesie alatyn adam kóp, infliatsiia sharyqtap barady, al paiyz mólsherlemesiniń joǵary bolǵany biraz otbasynyń ál-aýqatyny keri áser etip jatyr.
Jyldyń ekinshi toqsany támamdaldy. Osy jarty jyl ishinde qarapaiym azamattar qaryzynyń jalaqyǵa qatynasy 47,7 paiyzǵa jetken. Bul shama sonaý 2008-2009 jyldardaǵy kriziske deiingi deńgeiden asyp túsken. Demek, qazaqstandyqtar kún kóris qamymen qazir qaryzdy burynǵydan beter kóp alatyn bolǵanyn kórsetedi.
Sonyń ishinde turmystyq nesieniń úlesi joǵary. Bir alyp, uzaq qoldanatyn taýarlardy nesiege alatyndar men dijital platformalar arqyly ailyqqa deiin qaryz ala turatyndar qarasy kóp. Al ondai nesielerdiń paiyz mólsherlemesi infliatsiia deńgeiinen 3-5 esedei asyp túsedi. Soǵan qaramastan, jurt táýekelge bel býyp nesie ala beretin bolyp tur.
Buǵan ne sebep?
Taýarlar men qyzmetter quny qymbattasa, turǵyndardyń alýǵa shamasy kelmeýi múmkin. Sondyqtan kún kórý úshin amalsyzdan kredit rásimdeidi. Odan qala berdi paiyz mólsherlemeleri tym joǵary bolǵandyqtan qaryz alatyndardyń júktemesin aýyrlata túsedi. Buǵan qosa azamattardyń alatyn ailyǵy shailyǵy jete bermeidi. Sebebi turǵyndardyń tabysy óte baiaý ósip jatqanyn kórip otyrmyz. Sonyń kesirinen qaryzdaryn erterek jabýǵa shamasy kelmei, ol azdai jańasyn ala beredi. Oǵan dijital qarjy quralynyń kóbeigeni men kei kreditorlardyń qoldanatyn marketiń saiasatyn qosyńyz. Osynyń bári onsyz da kúii nashar halyqqa áser etpei qoimaidy.
Saldary qandai?
Osy atalǵan faktordyń bári qatardaǵy qarapaiym qazaqtandyqtarǵa ǵana emes, ekonomikalyq institýttarǵa da áser etedi. Olai deitinimiz — tólenbegen qaryz kóbeigen saiyn bankterdiń kredit qorjyny da nasharlai túsedi. sonyme nbirge tutynýshylyq belsendiliktiń de túsip jatqanyn aita ketý kerek. Qaryzy ósken saiyn turǵyndar kei taýar men qyzmetterdi almai qoiady. Bul ekonomikalyq ósimge áser beredi. Túptiń túbinde áleýmettik jaǵdai qiyndaidy. Iaǵni problemalyq qaryz alýshylarǵa sany artsa, bul áleýmettik qaqtyǵystar men kedeilikke ákep soǵýy múmkin.
Qazaqstandyqtardyń kreditke belsheden batqanyna retteýshiler men qarjy institýttary mán bermese bolmaidy. Sarapshylar mundaida kredit alýdy qiyndatyp, turǵyndardyń qarjy saýatyn arttyrý keregin alǵa tartady. Sonymen birge balama qarjy kózderin damytý qajet degen pikir bar. Iaǵni turmysy tómen turǵyndarǵa arnap bank kreditiniń ornyna mikroqarjylandyrý jáne kooperativter siiaqty quraldar qosý kerek.
