دٷنيەجٷزٸلٸك بانك 2024 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىسىندا قازاقستاندىقتاردىڭ قارىزى كٶبەيگەنٸن كٶرسەتەتٸن دەرەكتەر جارييالادى دەپ حابارلايدى Dalanews.kz. قارجى نارىعىن قانشا جەردەن رەتتەۋگە تىرىسقانىمەن, جاعداي مەز ەمەس بولىپ تۇر. سەبەبٸ تۇرمىستىق نەسيە الاتىن ادام كٶپ, ينفلياتسييا شارىقتاپ بارادى, ال پايىز مٶلشەرلەمەسٸنٸڭ جوعارى بولعانى بٸراز وتباسىنىڭ ەل-اۋقاتىنى كەرٸ ەسەر ەتٸپ جاتىر.
جىلدىڭ ەكٸنشٸ توقسانى تەمامدالدى. وسى جارتى جىل ٸشٸندە قاراپايىم ازاماتتار قارىزىنىڭ جالاقىعا قاتىناسى 47,7 پايىزعا جەتكەن. بۇل شاما سوناۋ 2008-2009 جىلدارداعى كريزيسكە دەيٸنگٸ دەڭگەيدەن اسىپ تٷسكەن. دەمەك, قازاقستاندىقتار كٷن كٶرٸس قامىمەن قازٸر قارىزدى بۇرىنعىدان بەتەر كٶپ الاتىن بولعانىن كٶرسەتەدٸ.
سونىڭ ٸشٸندە تۇرمىستىق نەسيەنٸڭ ٷلەسٸ جوعارى. بٸر الىپ, ۇزاق قولداناتىن تاۋارلاردى نەسيەگە الاتىندار مەن ديجيتال پلاتفورمالار ارقىلى ايلىققا دەيٸن قارىز الا تۇراتىندار قاراسى كٶپ. ال ونداي نەسيەلەردٸڭ پايىز مٶلشەرلەمەسٸ ينفلياتسييا دەڭگەيٸنەن 3-5 ەسەدەي اسىپ تٷسەدٸ. سوعان قاراماستان, جۇرت تەۋەكەلگە بەل بۋىپ نەسيە الا بەرەتٸن بولىپ تۇر.
بۇعان نە سەبەپ?
تاۋارلار مەن قىزمەتتەر قۇنى قىمباتتاسا, تۇرعىنداردىڭ الۋعا شاماسى كەلمەۋٸ مٷمكٸن. سوندىقتان كٷن كٶرۋ ٷشٸن امالسىزدان كرەديت رەسٸمدەيدٸ. ودان قالا بەردٸ پايىز مٶلشەرلەمەلەرٸ تىم جوعارى بولعاندىقتان قارىز الاتىنداردىڭ جٷكتەمەسٸن اۋىرلاتا تٷسەدٸ. بۇعان قوسا ازاماتتاردىڭ الاتىن ايلىعى شايلىعى جەتە بەرمەيدٸ. سەبەبٸ تۇرعىنداردىڭ تابىسى ٶتە باياۋ ٶسٸپ جاتقانىن كٶرٸپ وتىرمىز. سونىڭ كەسٸرٸنەن قارىزدارىن ەرتەرەك جابۋعا شاماسى كەلمەي, ول ازداي جاڭاسىن الا بەرەدٸ. وعان ديجيتال قارجى قۇرالىنىڭ كٶبەيگەنٸ مەن كەي كرەديتورلاردىڭ قولداناتىن ماركەتيڭ ساياساتىن قوسىڭىز. وسىنىڭ بەرٸ ونسىز دا كٷيٸ ناشار حالىققا ەسەر ەتپەي قويمايدى.
سالدارى قانداي?
وسى اتالعان فاكتوردىڭ بەرٸ قاتارداعى قاراپايىم قازاقتاندىقتارعا عانا ەمەس, ەكونوميكالىق ينستيتۋتتارعا دا ەسەر ەتەدٸ. ولاي دەيتٸنٸمٸز — تٶلەنبەگەن قارىز كٶبەيگەن سايىن بانكتەردٸڭ كرەديت قورجىنى دا ناشارلاي تٷسەدٸ. سونىمە نبٸرگە تۇتىنۋشىلىق بەلسەندٸلٸكتٸڭ دە تٷسٸپ جاتقانىن ايتا كەتۋ كەرەك. قارىزى ٶسكەن سايىن تۇرعىندار كەي تاۋار مەن قىزمەتتەردٸ الماي قويادى. بۇل ەكونوميكالىق ٶسٸمگە ەسەر بەرەدٸ. تٷپتٸڭ تٷبٸندە ەلەۋمەتتٸك جاعداي قيىندايدى. ياعني پروبلەمالىق قارىز الۋشىلارعا سانى ارتسا, بۇل ەلەۋمەتتٸك قاقتىعىستار مەن كەدەيلٸككە ەكەپ سوعۋى مٷمكٸن.
قازاقستاندىقتاردىڭ كرەديتكە بەلشەدەن باتقانىنا رەتتەۋشٸلەر مەن قارجى ينستيتۋتتارى مەن بەرمەسە بولمايدى. ساراپشىلار مۇندايدا كرەديت الۋدى قيىنداتىپ, تۇرعىنداردىڭ قارجى ساۋاتىن ارتتىرۋ كەرەگٸن العا تارتادى. سونىمەن بٸرگە بالاما قارجى كٶزدەرٸن دامىتۋ قاجەت دەگەن پٸكٸر بار. ياعني تۇرمىسى تٶمەن تۇرعىندارعا ارناپ بانك كرەديتٸنٸڭ ورنىنا ميكروقارجىلاندىرۋ جەنە كووپەراتيۆتەر سيياقتى قۇرالدار قوسۋ كەرەك.
