Qazaqstan ekonomikasynda kedeiler sanyn kúrt arttyrýǵa yqpal etýshi liberaldy reformalar júrgizilýi múmkin be? Al ol qandai sipatqa ie? Munymen qarjyger-sarapshy Rasýl Rysmambetovtyń jelidegi jazbasynan qanyq bolyp, ony ózderińizde sol kúiinde aýdaryp berýdi jón kórip otyrmyz, dep jazady Dalanews.kz.
"Argentina prezidenti-Haver Mileidi aitamyn, qandai tamasha! Dálireginde, onyń minsiz ekonomikalyq saiasaty she? Minsiz deitinim, ekonomika týraly klassikalyq kitaptardyń barlyǵyndaǵy dúnie qamtylǵan ǵoi, shirkin. Ásirese, bizder shyryldap, zar qaqqaly qai zamanǵy liberaldy reformalar qolǵa alynǵan eken munda. Onda da bir-aq jyl bolypty. Haver-Mileidiń bilikke kelgenine. Ol 2024 jyly jeltoqsanda prezident laýazyma kirisken. Sodan kele salyp, ol, eń birinshi kezekte memlekettik shyǵyndardy qysqartady ǵoi, áne. Elektr energetiiasy, gaz, kólik deisiz be, barlyq memlekettik sýbsidiialardy alyp tastaidy. Árine, sáikesinshe, baǵalar kóterilgen.
Úkimetti de "short kesken": sóitip 18 ministrlikten toǵyzy qalady, ońtailandyrǵan, biriktirgen, taǵysyn taǵy degendei.
Salyq júiesin reformalaǵan: burynǵy salyq qyzmetin túp-tamyrymen qoparyp "julyp tastaǵan". Onyń ornyna ARCA degen jańa organ qurady. Onyń maqsaty – salyq jiyny tiimdiligin arttyrý jáne biýrokratiiany qysqartý.
Ulttyq valiýta devalvatsiiaǵa ushyraidy: peso eksportty qoldaý jáne ekonomikany saýyqtyrý úshin 50%-ǵa bir-aq qunsyzdandyrylady. Árine, taýarlar men qyzmetter baǵasy kúrt ósip shyǵa keldi.
Infliatsiiamen kúres bastalady: qatań fiskaldy saiasat pen memlekettik shyǵyndardy qysqartýdyń arqasynda 2023 jyly jeltoqsanda 211,44% bolǵan infliatsiia 2024 jyly qazanda 2,7% boldy.
Ekonomikalyq sheshim turǵysynda syrttai qyzyǵatyndai bul óte tamasha jaǵdai agentinalyqtar úshin, árine ońai bolmaǵany anyq, biraq sailaýdyń ádildigine senimdi olar jańa prezidentke arqa súiep, shydap baǵyp keledi.
Iá, júrgizilgen bul reformalar qarasha tarapynan qoldaý da taýyp, sonymen qatar qatań synǵa da ushyrap jatqan jaiy bar. Bir jaǵynan, kedeishilik deńgeii kúrt ósse (resmi túrde halyqtyń 52+% kedei), bir jaǵynan, ekonomikalyq kórsetkishter turaqtana bastady.
Bul arada basty myna eki jaitty erekshe atai keteiin:
- Lezde áseri bar liberaldy reformalar makroekonomikalyq sheńberde jumys isteidi jáne eger olardy birshama ýaqyt ustanatyn bolsańyz, teoriialyq turǵydan kedei ómir súrýden sharshaǵan adamdardyń ekonomikalyq belsendiliginiń artýy túrinde nátije shyǵady. Sirek jaǵdailarda jáne kóbinese úshinshi kúshterdiń qoldaýymen mundai reformalar áleýmettik shielenisti qozdyrýǵa tiek bola alady jáne liberaldy reformalardan keiin úkimet músheleri kún saiyn el aldyna shyǵyp, bailanys ornatyp otyrý qajet bolady.
- Argentina biligindegi eń joǵary mandat prezidentke tiesili jáne reformalar onyń atynan júrgizilip, ony jekelei ózi el aldyna shyǵyp jariialaidy.
Sondyqtan, eger qazaqstandyq ekonomikalyq qaýymdastyq reforma júrgizýge shaqyrsa, ony prezidenttiń ózi jariialap, júzege asyrýy tiis. Mysaly, aldaǵy kóktemde sóitse bolady.
Liberaldy ekonomikalyq reformalardy júzege asyrý kezinde tabiǵi jolmen jaǵdaidy túzetkenge deiin kedeilerdiń qarasynyń kúrt kóbeiýine daiyn bolý kerek. Biraq jaǵdaidyń túzelýi kóptegen faktorǵa bailanysty uzaryp ta ketý qaýpi bar", dep jazady sarapshy jelide.
