Ótken jyly Qazaqstanda eki jańa mereke – Analar kúni jáne Ákeler kúni bekitildi. Ákeler kúni 18 maýsymǵa sáikes keledi, al analar kúni mamyrdyń ekinshi jeksenbisinde toilanady. Bul mańyzdy sharalardyń áleýmettik ári resmi maqsaty da aiqyn – otbasy institýtyn memleket tarapynan qoldaý.
Rasynda, memleket el ishindegi otbasylardy qoldaý sharalaryn qabyldamaidy dep aitýǵa bolmaidy. Óitkeni, 2022 jyly ǵana Qazaqstan Respýblikasyndaǵy otbasy jáne genderlik saiasattyń 2030 jylǵa deiingi tujyrymdamasy jańartyldy. Onymen qosa, barlyq óńirlerde otbasyn qoldaý ortalyqtary ashyldy, olarda halyq konsýltatsiia, sondai-aq quqyqtyq jáne psihologiialyq kómek ala alady. Bizdiń qolymyzǵa túsken 2022 jyldyń 1 jeltoqsanyndaǵy jaǵdai boiynsha, elimizdiń aimaqtarynda barlyǵy 61 otbasyn qoldaý ortalyǵy ashyldy, onyń 36-sy kópbalaly analarǵa kómek kórsetý úshin qurylǵan. Sodan beri mundai mekemelerdiń sany eselep artpasa, kemigen joq.
Byltyr Qazaqstan halqy alǵash ret Ákeler kúnin atap ótti. Bul kún otbasyn nyǵaitýǵa jáne rýhani qundylyqtardyń mańyzyn arttyrýǵa kómektesedi dep kútilýde. Bul mereke analar kúnindei qasterli bolyp, shańyraqty saqtap, erlerdiń otbasy aldyndaǵy jaýapkershiligin arttyrady degen úmit basym. Otbasy jáne neke psihology Áigerim Tóleýova mundai merekeniń analar kúnimen qatar engizilýi otbasy psihologiiasy turǵysynan óte qyzyqty dep esepteidi. Sarapshynyń aitýynsha, bul data balanyń, otbasynyń, qoǵam men memleket ómirindegi ákeniń róline nazar aýdarýǵa kómektesedi.
«Buǵan deiin otbasynda fýnktsionaldyq mindetterdiń naqty bólinýi boldy. Otbasynda er adam ekonomikalyq fýnktsiiaǵa, al áiel áleýmettik, ekonomikalyq, mádeni erekshelikterine bailanysty úi sharýashylyǵyna jáne balalardy tárbieleýge jaýapty edi. Qazir órkeniettiń damýymen biz áielderdiń de ekonomikalyq jaǵyn ala bastady degen qorytyndyǵa kelemiz. Osyǵan sáikes, ákeleri de bala tárbiesimen ainalysatyn otbasylarǵa degen qajettilik bar», - dedi ol.
Sarapshy kúntizbege Ákeler kúni siiaqty datany engizý bolashaqqa arnalǵan joba ekenin aitty. Bul merekeler bizdiń ómirimizde kásibi jáne memlekettik merekelerden bólek, ózekti salalardyń bar ekenin kórsetedi. Osylaisha memleket ol úshin otbasynyń mańyzy zor ekenin, al jalpy el úshin ana men ákeniń róli airyqsha bolatynyn aiǵaqtaidy.
Bul bastamanyń avtorlary jobanyń otbasy qundylyqtaryn nyǵaitýǵa baǵyttalǵanyn jazady. Ol otbasylyq qundylyqtardy nyǵaitýǵa kómektese me, joq pa, ony ýaqyt kórsetedi. Dese de merekeler belgili bir rásimderdi, dástúrlerdi oryndaýǵa, jaqsy nárseler týraly oilaýǵa múmkindik. Alaida, erekshe problemalary bar otbasylardy da umytpaǵan jón. Sondyqtan qiynshylyqtary, daǵdarystary bar shańyraqtarǵa bul merekeler kómektese alady dep aitý erterek bolýy múmkin. Sonymen qatar, sarapshynyń pikirinshe, demalys kúnderin engizý arqyly ajyrasýdyń kóbeiýi máselesin tikelei sheshý múmkin emes.
«Bul merekeler bala turǵysynan áke men ananyń róline erekshe mán beredi. Bul ata-ananyń tárbiesin nyǵaitýǵa jáne tárbie protsesin qamtýǵa yqpal etýi múmkin, bala úshin ananyń ǵana emes, ákeniń de mańyzdy ekenin aiǵaqtai túsedi. Biraq ajyrasýdyń aldyn alý, qazaqstandyq otbasyn nyǵaitý turǵysynan kelsek, bul jerde otbasy neden turatynyn túsiný kerek. Birinshiden, bul neke júiesi. Eń aldymen er men áiel erli-zaiypty bolady, sodan keiin ata-ana atanady. Al ajyrasqanda «kúieý-áiel» júiesi buzylady, biraq bul júie emes – «ata-ana» ydyraidy. Iaǵni, biz ata-ana bolyp qala beremiz, biraq biz kúieý men áiel retinde ómir súrýdi toqtatamyz. Osy turǵydan alǵanda, Ákeler kúni men Analar kúniniń engizilýi otbasyn nyǵaitady nemese ajyrasý sanyna áser etedi dep aitýǵa bolmaidy. Múmkin janama da shyǵar. Keide bizdiń qoǵamda analar men áielderdiń isine kúieýiniń aralasýy jetispeidi. Balalardy tárbieleý protsesi, otbasy máselelerin birlesip sheshý isi - erlerdiń de bas qatyrýy qajet dúnieler», - dedi maman.
Ao jańa mereke aliment tólemeitinderge qalai áser etedi? Psihologtyń sózine qaraǵanda, qandai da bir merekeni engizý ákelerdiń jaýapkershiligin arttyrady deý qiyn. Sondai bir nátije bere qoimas. Óitkeni, bul - tutastai alǵanda tárbie protsesi. Múmkin bolashaqta óz áserin tigize qoiar, ol úshin mańyzdy ideialar, ózge de jan-jaqty oilastyrylǵan jobalar kerek-aq. Balany sanamyz ben mentalitetimizde nyǵaita túsetin jumystar atqarylýy qajet. Tek ana ǵana emes, áke de balanyń erteńine jaýapty bolýy tiis. Tek osyndai oimen ǵana biz balalarymyzdy tárbielei alamyz. Bul jaýapkershilikti óz moinyna alǵysy kelmeitin ákelermen uzaq jumys isteýdi talap etedi.
Iá, Ákeler kúnin turǵyndar ártúrli qabyldaýy múmkin. Bul otbasyndaǵy kóńil-kúige de bailanysty bolady.
«Innovatsiialardy unatatyn adamdardyń sanaty bar jáne olar bul merekeni atap ótkisi keledi. Biraq bul erekshe problemalary joq otbasylarda bolady. Sonymen qatar, erlerdiń qoldaýyn áielder qabyldamaityn otbasylar bolady. Olar úshin bul mereke óte unamsyz bolýy múmkin. Sondyqtan otbasylardyń ártúrli kategoriialary bul kúndi ártúrli qabyldaidy. Múmkin 10 jyldan keiin biz Ákeler kúnin ádettegidei toilaityn shyǵarmyz. Analar kúni siiaqty tanymal bola ma, bul óte qyzyqty suraq. Jalpy, bul - óte durys bastama, «qoǵamymyz bul ideiany zor yntamen qabyldaidy dep senemin. Otbasy berik bolsa, ajyrasýlar bolmaidy, balaǵa investitsiia salýmen qatar, olardyń emotsiialyq qalaýyn da umytpaýymyz kerek. Erli-zaiyptylar arasyndaǵy qarym-qatynasymyzǵa da investitsiia salatyn ýaqyt keldi. Nekelik qarym-qatynas neǵurlym kúshti bolsa, soǵurlym otbasy men balalar baqytty bolady», - dep túiindedi psiholog.
Otbasy psihology Qarlyǵash Ákimbekova Ákeler kúnin toilaý qazirdiń ózinde halyqaralyq tájiribe ekenin atap ótti. Ol bul datanyń áke mártebesin arttyrýǵa septigin tigizedi dep esepteidi. «Ákeler kúni, meniń oiymsha, bizdiń elde tamasha oqiǵa sanalady. Men bul bastamany tolyǵymen qoldaimyn. Bul kún burynnan damyǵan elderde, AQSh-ta, Eýropada, sońǵy kezde kórshiles Reseide de toilanyp keledi. Men senemin, bul merekeni resmi deńgeide engizý kóptegen ákelerge bul róldiń otbasylyq ómirdegi mańyzdylyǵyn túsinýge kómektesedi. Óitkeni, áke - bala úshin anamen birdei teń ata-ana. Ókinishke qarai, tóńkerister, soǵystar, qaita qurýlar syndy ózgeristerdi bastan ótkergen elimizdiń (jáne postkeńestik elderdiń) tarihyn eskere otyryp, ana dástúr boiynsha balalarǵa qamqorlyq jasady. Ákeler balanyń ómirinde fizikalyq turǵydan jii bolmaǵan, al eger olar bolsa, emotsionaldy túrde tárbieleýge óte sirek qatysty. Sondyqtan biz naǵyz áke bolýdyń qandai ekenine jaqsy mysal keltire almaǵan ákelerdi kórdik», - dep atap ótti sarapshy.
Mamannyń aitýynsha, búginde ákelerdiń bala tárbiesimen ainalysatyn úrdisin baiqaýǵa bolady. Baqytymyzǵa orai, qazir jaǵdai birte-birte ózgerýde. Ákelerdiń balalarymen serýendep júrgenin jii kezdestirýge bolady, degenmen kóbinese sýret bylai kórinedi - bala óz betimen oinaidy, al ákesi bul ýaqytta telefonmen sóilesedi. «Biz Ulybritaniiada ómir súrgen kezde men ákelerdiń balalarymen qalai ýaqyt ótkizetinin jáne qalai jaqsy oinaitynyn kórdim. Qazir olarda telefonǵa eshkim bailanyp qalmaǵan, barlyǵy shynymen sóilesedi. Olar úshin eger áieli kóp tabys tapsa nemese mansabyn úzgisi kelmese, erlerdiń dekrettik demalysqa shyǵýy qalypty jaǵdai. Damyǵan elderdegi ákeler úshin bul jerde uiat eshteńe joq. Óitkeni, áke anamen birdei ata-ana», - dedi sarapshy.
Mereke Qazaqstandaǵy ajyrasýlar sanyna áser ete me? Mamandar Ákeler kúni bul máselege janama túrde ǵana yqpal ete alady dep sanaidy. Óitkeni, mundai merekeni qurý ideiasynyń ózi otbasyn nyǵaitýǵa baǵyttalǵan, biraq merekeniń ózi ajyrasýlar sanynyń azaiýyna tikelei áser etýi ekitalai. Óitkeni, ajyrasý kóp jaǵdaida eki jaqty qarym-qatynastaǵy problemalarmen bailanysty. Eger erli-zaiyptylar arasyndaǵy qarym-qatynasta qiyndyqtar týyndasa, olardyń nasharlaýyna jol bermeý jáne otbasylyq terapiiany qoldanýdy sheshý asa mańyzdy. Eger er adam óziniń ákelik rólin baǵalai almasa jáne negizgi mindetin oryndamai almasa, onda merekeniń ózi olarǵa áser etýi ǵajap emes. Bul jerde aliment tóleý týraly zańnyń oryndalýyna da kóbirek basymdyq bergen jón.
«Men bul merekeni qurý ideiasyn qoldaimyn. Biz biz bul kúndi otbasy kúntizbesine qýana qosamyz jáne taǵy da ákemizge degen súiispenshiligimiz ben qurmetimizdi bildirý múmkindigin paidalanamyz, óitkeni ol bizdiń balalarymyzdyń ómirinde bolyp jatqan barlyq nárselerden habardar jáne oǵan tek qarjylyq jaǵynan ǵana emes, sonymen birge emotsionaldyq jaǵynan da tolyq qatysady. Jalpy, qoǵamǵa merekeni toilaýǵa ýaqyt kerek dep oilaimyn. Onyń ideologiiasy tamyr jaiýy tiis. Ol úshin ony kóbirek qamtý, qyzyqty is-sharalar, ákeler men balalar arasyndaǵy baiqaýlar, kontsertter ótkizý kerek. Meniń oiymsha, bul mereke árbir ákeniń ózine qandai ákemin degen mańyzdy suraqtardy qoiýyna tamasha múmkindik beredi. «Men balalaryma qandai qundylyqtardy sińirgim keledi? Olar eresek bolǵan kezde men týraly jáne ózderiniń balalyq shaǵy týraly ne aitady? "Olardyń men týraly estelikteri bola ma? Men olarǵa ne úiretkim keledi?» degen saýaldarǵa jaýap izdeidi» – dep qorytyndylady otbasy psihology.
Jańa merekeniń artyqshylyqtaryn sertifikattalǵan, tájiribeli psiholog Anna Vovk te atap ótti. Alaida áriptesteri siiaqty ol qazaqstandyqtardyń reaktsiiasy ártúrli bolatynyn aitty. Olar muny barlyq innovatsiialar siiaqty jatyrqap qabyldaýy múmkin. «Bireýler bul keremet, mańyzdy, qajet, al basqalary bul bizdiki emes deidi. Kez kelgen innovatsiia adamdarǵa beiimdelý úshin ýaqytty qajet etedi. Múmkin, bul mereke qoǵamda moiyndalmai, ýaqyt óte kele umytylady nemese kerisinshe, qundylyqtar tuǵyrnamasyn nyǵaitýǵa kómekteser. Biraq ýaqyt ózgerip jatyr, al analar ákemen teń otbasyn qamtamasyz etedi. Meniń oiymsha, ákeniń qundylyǵy azdap baǵalanbaidy, eger mereke arqyly atap ótilse, er adamdardyń qundylyǵy joǵarylaýy ábden múmkin», - dep esepteidi sarapshy.
Onyń oiynsha, mereke erlerdiń otbasyna degen kózqarasyna áser etedi. Otbasyn anaǵa da, ákege de, jalpy ata-ana institýtyna degen qundy qarym-qatynas arqyly nyǵaitýǵa bolady. Sondyqtan bul jańa urpaq arasynda da oryn alýy múmkin. Er adam tek asyraýshy, kúieý ǵana emes seriktes. Áke de bala tárbiesine óz úlesin qosa alady. Múmkin, bul mereke erlerde keibir qosymsha daǵdylardy damytýǵa yqpal eter. Ýaqyt kórsetedi.
