Qaita qaralǵan "2024-2026 jyldarǵa arnalǵan respýblikalyq biýdjet" týraly zań jobasynda birqatar tsifrlar qaita túzeldi. Máselen, biyl respýblikalyq biýdjettiń kiristeri 14,1 trln teńge kóleminde baǵalanady, bul - aldyndaǵy jospardan 2 trln teńgege kem tsifr. Onyń sebebin, búgin Májilis qabyrǵasynda Premer-ministrdiń orynbasary – Ulttyq ekonomika ministri Nurlan Baibazarov pen Qarjy ministri Mádi Takiev keńinen túsindirip berdi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
"2024 jylǵa arnalǵan makro kórsetkishterdiń parametrleri 2024-2028 jyldarǵa arnalǵan maquldanǵan boljam sheńberinde saqtaldy. Respýblikalyq biýdjettiń kiristeri 14,1 trln teńge kóleminde baǵalanady, bul bekitilgen jospardan 2 trln teńgege tómen", - deidi Nurlan Baibazarov.
Ulttyq ekonomika ministriniń aitýynsha, buǵan myna úsh faktor sebep:
- "Teńizshevroil" JShS-nyń 2025 jyldaǵy keńeitý jobasyn iske qosýdy keiinge qaldyrýǵa bailanysty munai óndirisi kóleminiń 5,1 mln tonnaǵa azaiýy;
- qosymsha qun salyǵy kóleminiń azaiýy;
- syrtqy saýda ainalymynyń tómendeýi.
"Negizgi tómendeý korporativtik tabys salyǵyna, qosylǵan qun salyǵyna jáne munaidyń eksporttyq kedendik baj salyǵyna tiesili. Bul salyqtar biýdjetke túsetin salyqtyq túsimderdiń basym bóligin quraidy, iaǵni qosylǵan qun salyǵynyń úlesi 45,9 paiyz, korporativtik tabys salyǵy 29 paiyz jáne munaidyń eksporttyq kedendik baj salyǵy 10,8 paiyz. Qosylǵan qun salyǵy boiynsha bekitilgen josparǵa qaraǵanda túsimderdiń 1,5 trln teńgege tómendeýi, biýdjetten qosylǵan qun salyǵyn qaitarýdy 595 mlrd teńgege ulǵaiýy, import kóleminiń 8,3%-ǵa tómendeitini boljanady. Munaidyń eksporttyq kedendik bajy boiynsha munai óndirisi 95,4 mln tonnadan 90,3 mln tonnaǵa deiin azaiyp, túsim 266 mlrd teńgege deiin tómendeýi boljanyp otyr", - deidi ol.
Qarjy ministri Mádi Tákiev salyq túsimderiniń tómendeýine qandai faktorlar áser etkenin túsindirdi.
"Birinshiden, "Teńiz Shevroil" boiynsha bolashaqta keńeitý jobasyn iske qosý merzimi 2025 jylǵa aýystyrýǵa bailanysty munai óndirý kólemi 5,1 mln tonnaǵa tómendedi. Bul shiki munaiǵa eksporttyq keden bajy boiynsha túsimderdiń 200 mlrd teńgege azaiýyna ákelip soqty. Ekinshiden, byltyr 594 mlrd teńge somasynda boryshty qaitarýǵa bailanysty qosymsha qun salyǵyn qaitarýdyń ósýi. Ótken jylmen salystyrǵanda, biyl biýdjetten qosymsha qun salyǵyn úsh ese artyq qaitardyq", - dedi Mádi Tákiev Májilistiń jalpy otyrysynda.
Ministr salyq túsimderiniń tómendeýiniń úshinshi sebebin úshinshi elderdiń import kóleminiń 6,4%-ǵa azaiýymen bailanystyrady.
"Negizgi eksporttyq taýarlardyń (metaldar men munaidyń) álemdik baǵalary siiaqty syrtqy faktorlardyń turaqsyzdyǵy respýblikalyq biýdjettiń kiris bóligine keri áser etti. Bul úrdis jyl boiy birqatar metaldar boiynsha saqtalyp otyr. Odan bólek geosaiasi jaǵdaiǵa bailanysty iri kompaniialardyń logistikalyq shyǵyndary ulǵaidy. Kompaniialar tabystarynyń tómendeýine bailanysty salyq túsimderi shamamen 350 mlrd teńgege tómendedi", - dep túsindirdi vedomstvo basshysy.
Biyl 10 aidyń qorytyndysy boiynsha munaidyń bir barreliniń ortasha baǵasy 80,5 AQSh dollary deńgeiinde qalyptasty, ulttyq valiýtaǵa shaqqanda AQSh dollarynyń ortasha baǵamy 461,4 teńge boldy.
