Мәжіліс сағатында жоғары білім беру гранттарының қысқаруына қатысты сұрақтарға Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек жауап берді, деп хабарлайды Dala News.
Депутаттар 2025 жылы мектеп бітірушілер саны 216 мың болғанын, ал грант саны 78 мыңды құрағанын айтты. 2026 жылы түлектер саны 232 мыңға дейін өседі деп болжанып отыр, яғни 16 мыңға көп. Соған қарамастан грант саны 72 мыңға дейін қысқарып отыр. Осыған байланысты депутаттар гранттардың не себепті азайғанын және бұл шешімнің еңбек нарығына немесе қаржыландыруға қатысы бар ма екенін сұрады.
Министр бұл өзгерістер жоғары білім беру жүйесіндегі қаржыландыру моделін қайта қараумен байланысты екенін түсіндірді. Оның айтуынша, мемлекеттік бюджет есебінен бөлінетін білім гранттарын жыл сайын шексіз арттыру мүмкін емес.
«Біз қазір жоғары білімді қаржыландыру моделін қайта қарап жатырмыз. Бюджет мүмкіндігі шектеулі. Сондықтан тек мемлекеттік грантқа сүйенетін жүйе өзгеруі керек», деді Саясат Нұрбек.
Министрдің айтуынша, осыған байланысты бірнеше қосымша қаржыландыру тетігі енгізіліп жатыр. Бірінші бағыт «Келешек» жинақтау жүйесі. Бұл бағдарлама бойынша ата аналар балалардың болашақ білімі үшін алдын ала қаржы жинай алады. Қазіргі таңда шамамен 197 мың есепшот ашылған. Министр мұны қоғамда білім үшін жауапкершіліктің біртіндеп бөлісе бастағанының белгісі деп атады.
Екінші бағыт студенттік несие жүйесі. Бұл халықаралық тәжірибеде кең таралған модель. Министрдің айтуынша, өткен жылы бұл жоба пилоттық режимде іске қосылған, ал биыл толық енгізіледі. Мұндай несие ұзақ мерзімге беріледі және студентке оқу ақысын төлеуге мүмкіндік береді.
Үшінші бағыт дифференцияланған гранттар. Яғни мемлекет оқу құнының толық емес, белгілі бір бөлігін ғана өтейді. Мысалы, 50 пайызын жабады. Бұл тәсіл бірдей бюджет көлемімен көбірек талапкерді қамтуға мүмкіндік береді.
«100 пайыз гранттың орнына жартылай грант беру арқылы сол қаражатқа көбірек студентті оқытуға болады», деді министр.
Төртінші бағыт «Ұлттық қор балаларға» бағдарламасы. Бұл бастама бойынша әр балаға ұлттық қордан қаражат жинақталып жатыр. Қазіргі таңда жалпы сомасы шамамен 2,5 млрд долларды құрайды. Бұл қаражатты жоғары білім алуға жұмсауға болады. Егер талапкер грант жеңіп алса, жиналған қаражатты басқа мақсаттарға пайдалануға немесе кейінге қалдыруға мүмкіндік бар.
Министрдің сөзінше, бұл өзгерістер грант санын азайту үшін емес, жүйені икемді ету үшін қолға алынған. Яғни енді жоғары білім беру тек мемлекеттік грантқа ғана тәуелді болмайды, оның орнына аралас қаржыландыру тетіктері қолданылады.
Осылайша, Мәжілістегі талқылауда гранттардың қысқаруы бюджет мүмкіндігімен қатар, жаңа қаржыландыру моделіне көшу аясында жүзеге асып жатқаны айтылды.
