قازاقستان 2025 جىلعا دەيٸنگٸ جۇقپالى ەمەس اۋرۋلاردان بولاتىن مەزگٸلسٸز ٶلٸم-جٸتٸمدٸ 25%-عا ازايتىپ, عالامدىق مونيتورينگ جٷيەسٸنٸڭ ماقساتتارىنا قول جەتكٸزگەن ددسۇ-نىڭ ەۋروپالىق ٶڭٸرٸندەگٸ 9 ەلدٸڭ قاتارىنا كٸردٸ. وسىلايشا قازاقستان اتالعان جەتٸستٸككە جەتكەن ورتالىق ازيياداعى العاشقى ەل بولدى. بۇل تۋرالى ددسۇ بايانداماسىندا ايتىلدى دەپ جازدى بۇۇ رەسمي سايتى.
«جۇقپالى ەمەس اۋرۋلاردان بولاتىن ٶلٸم-جٸتٸمنٸڭ الدىن الۋ, قاۋٸپ فاكتورلارى جەنە كٷرەس ستراتەگييالارى» بايانداماسىندا قازاقستاننىڭ جٷرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارى مەن قاتەرلٸ ٸسٸكپەن كٷرەس سالاسىنداعى ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸن نىعايتۋدا قولدانعان تەجٸريبەسٸ مەن شارالارى قاراستىرىلعان. اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋعا, ەرتە انىقتاۋعا, ەمدەۋدٸ جاقسارتۋعا جەنە ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعىن ارتتىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارا وتىرىپ, قازاقستان ٶڭٸر ەلدەرٸنە ٷلگٸ بولىپ وتىر.
"ددسۇ قازاقستانمەن جەا-دان بولاتىن ٶلٸمنٸڭ نەگٸزگٸ سەبەپتەرٸن جويۋ باعىتىندا ىنتىماقتاستىقتا جۇمىس ٸستەيدٸ. ەل ينفاركت پەن ينسۋلتتٸ ەمدەۋ بويىنشا ۇلتتىق ورتالىقتار قۇرۋعا ينۆەستيتسييا سالىپ, تەمەكٸ تۇتىنۋعا قارسى كٷرەس پەن قانتتى سۋسىندار تۇتىنۋدى قىسقارتۋ شارالارىن قابىلدادى. بۇل شارالار حالىق دەنساۋلىعىنا وڭ ەسەرٸن بەرٸپ جاتىر", – دەدٸ ددسۇ ەۋروپالىق بيۋروسىنىڭ دەنساۋلىقتى نىعايتۋ جەنە الدىن الۋ بٶلٸمٸنٸڭ ديرەكتورى دوكتور گۋندو ۆايلەر.
ينسۋلت پەن ينفاركتتان قورعاۋ
جەا – ددسۇ ەۋروپالىق ٶڭٸرٸندە ٶلٸم-جٸتٸمنٸڭ 90%-ىن قۇرايتىن ەڭ باستى قاۋٸپ. الايدا بۇل ٶلٸمدەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸنٸڭ الدىن دەلەلدٸ دەرەكتەرگە نەگٸزدەلگەن ساياسات پەن ناقتى شارالار ارقىلى الۋعا بولادى.
"قازاقستان ددسۇ ۇسىنعان جەا-مەن كٷرەس جٶنٸندەگٸ شارالاردىڭ 50%-ىن تولىق, ال 36%-ىن ٸشٸنارا ٸسكە اسىردى. سونداي-اق ەل جەا مەن ولاردىڭ قاۋٸپ فاكتورلارىنىڭ تارالۋىن باعالاۋعا ارنالعان ددسۇ-نىڭ التىن ستاندارتى – STEPS زەرتتەۋٸن العاش رەت ٶتكٸزدٸ. بۇل – حالىقارالىق دەڭگەيدە سالىستىرۋعا كەلەتٸن ساپالى دەرەكتەرگە قول جەتكٸزۋدەگٸ ماڭىزدى قادام", – دەپ قوستى دوكتور ۆايلەر.
2017-2024 جىلدار ارالىعىندا قازاقستاندا كارديولوگييالىق ارالاسۋلار جٷرگٸزەتٸن كاتەتەريزاتسييالىق زەرتحانالار سانى 31-دەن 49-عا دەيٸن ارتتى. سونىمەن قاتار, ەلدٸڭ تٷرلٸ ايماقتارىندا جۇمىس ٸستەيتٸن 83 ينسۋلت ورتالىعى ينسۋلتتەن بولاتىن ٶلٸم مەن مٷگەدەكتٸكتٸ ايتارلىقتاي ازايتۋعا كٶمەكتەستٸ.
قازاقستان جٷرەك پەن ٶكپەنٸ ترانسپلانتاتسييالاۋ سالاسىندا دا ورتالىق ازييادا كٶشباسشىعا اينالدى. 2012 جىلدان باستاپ جٷرەك جۇمىسىن قولدايتىن 600-دەن استام قۇرىلعى سەتتٸ يمپلانتاتسييالانعان. ال 2025 جىلى ەلدە 100-شٸ جٷرەك ترانسپلانتاتسيياسى جاسالدى.
ەرتە انىقتاۋ جەنە سكرينينگ
قازاقستان جەا-نى ەرتە انىقتاۋعا ارنالعان سكرينينگ باعدارلامالارىن كەڭەيتتٸ. ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸ شەڭبەرٸندە گيپەرتونييا, جٷرەكتٸڭ يشەمييالىق اۋرۋى, ديابەت جەنە بٸرنەشە قاتەرلٸ ٸسٸك تٷرلەرٸن قامتيتىن سەگٸز اۋرۋ بويىنشا سكرينينگ جٷرگٸزٸلەدٸ.
2024 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, سٷت بەزٸ مەن توق ٸشەك قاتەرلٸ ٸسٸگٸنە سكرينينگپەن قامتۋ دەڭگەيٸ 70%-عا جەتتٸ – بۇل ەل تاريحىنداعى ەڭ جوعارى كٶرسەتكٸشتەردٸڭ بٸرٸ.
"ەرتە دياگنوستيكا, ۋاقىتىلى مەديتسينالىق كٶمەك جەنە ناۋقاستاردى قولداۋ – قازاقستاننىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى باستى باسىمدىقتارى. بۇل حالىق دەنساۋلىعى كٶرسەتكٸشتەرٸن جاقسارتۋعا ىقپال ەتەدٸ", – دەدٸ قر دەنساۋلىق ساقتاۋ بٸرٸنشٸ ۆيتسە-مينيسترٸ تيمۋر سۇلتانگازيەۆ.
2023 جىلى قازاقستانداعى ورتاشا ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعى 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 74,44 جىلدان 75,09 جىلعا ٶستٸ. سونىمەن قاتار, ٶلٸم-جٸتٸم دەڭگەيٸ دە ازايدى: 2021 جىلعى 1000 ادامعا شاققانداعى 9,6 جاعدايدان كەيٸن بۇل كٶرسەتكٸش تۇراقتى تٷردە تٶمەندەپ كەلەدٸ.
قازاقستان جاتىر موينى وبىرىنا قارسى كٷرەستە ادام پاپيللوما ۆيرۋسىنا (HPV) تەستٸلەۋدٸ ەنگٸزٸپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ ستاندارتتارىن حالىقارالىق تالاپتارعا سەيكەستەندٸرۋ جولىندا ٸلگەرٸلەپ كەلەدٸ.
قاۋٸپ فاكتورلارىن ازايتۋ: تەمەكٸ مەن دۇرىس ەمەس تاماقتانۋ
مەديتسينالىق-پروفيلاكتيكالىق شارالاردان بٶلەك, قازاقستان جەا-نىڭ نەگٸزگٸ سەبەپتەرٸ – تەمەكٸ شەگۋ, دۇرىس ەمەس تاماقتانۋ, قانتتى ارتىق تۇتىنۋ سيياقتى فاكتورلاردى ازايتۋعا ايرىقشا نازار اۋدارۋدا.
قازاقستان پوستكەڭەستٸك ەلدەر اراسىندا تەمەكٸگە قارسى ەڭ قاتاڭ ساياسات جٷرگٸزٸپ وتىر. نەگٸزگٸ شارالار:
قوعامدىق ورىنداردا تەمەكٸ شەگۋگە تىيىم سالۋ;
تەمەكٸ قوراپتارىندا ەسكەرتۋ سۋرەتتەرٸن ورنالاستىرۋ;
سالىقتى كٶتەرۋ;
تەمەكٸ ٶنٸمدەرٸن جارنامالاۋعا جەنە ساتۋعا شەكتەۋ;
ەلەكتروندى تەمەكٸ مەن ۆەيپتەرگە تولىق تىيىم سالۋ.
وسى ساياسات سوڭعى ونجىلدىقتا شىلىم شەگۋشٸلەردٸڭ سانىن ەدەۋٸر ازايتتى – قازٸرگٸ ۋاقىتتا ولاردىڭ ٷلەسٸ شامامەن 20 پايىز دەپ باعالانادى.
سونىمەن قاتار, قازاقستان قانتتى سۋسىنداردى تۇتىنۋدى ازايتۋ بويىنشا ماڭىزدى قادامدارعا باردى:
مەكتەپتەردە مۇنداي سۋسىنداردى ساتۋعا تىيىم سالىندى;
2024 جىلى 21 جاسقا دەيٸنگٸ جاستارعا ەنەرگەتيكالىق سۋسىن ساتۋعا تىيىم سالاتىن زاڭ قابىلداندى.
ىنتىماقتاستىق جەنە بولاشاق جوسپارلار
مەملەكەت اۋقىمدى جەتٸستٸكتەرگە قاراماستان, جەكەلەگەن باعىتتاردا ەلٸ دە قوسىمشا شارالاردى قاجەت ەتەدٸ.
"قازٸرگٸ تاڭدا قازاقستاندا تۇز تۇتىنۋدى ازايتۋ, بالالارعا باعىتتالعان زيياندى تاعامداردى جارنامالاۋعا شەكتەۋ قويۋ, ەمشەك سٷتٸنە الماستىرعىشتار مەن ترانسمايلارعا قاتىستى ستاندارتتار تولىق ەنگٸزٸلمەگەن. ٷكٸمەت وسى باعىتتاردى كٷشەيتٸپ, جەا-مەن كٷرەس ساياساتىن جەتٸلدٸرۋدٸ جوسپارلاپ وتىر", – دەپ قورىتىندىلادى سۇلتانگازيەۆ.
