2026 جىلدىڭ 3 سەۋٸرٸندە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار «كەگەن-نارىنقول» تاس جولىنىڭ 20-شاقىرىمىندا جوسپارلى پاترۋلدەۋ جٷرگٸزگەن «دەۋ-91» بٶلٸمشەسٸنٸڭ ماماندارى سۋ دەڭگەيٸنٸڭ قاۋٸپتٸ شەككە جەتكەنٸن بايقاعان. كٶپ ۇزاماي, ەرٸگەن قار سۋىنىڭ اسا جوعارى قىسىمىنا شىداس بەرمەگەن جەر استى سۋ ٶتكٸزگٸش قۇبىرى بۇزىلىپ, جولدىڭ نەگٸزٸن شايىپ كەتتٸ.
نەتيجەسٸندە تاس جولدىڭ ورتاسىندا ەنٸ 12 مەتر, تەرەڭدٸگٸ 10 مەترگە جۋىق الىپ ور پايدا بولدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, شايىلعان اسفالتتىڭ جالپى اۋدانى 150 شارشى مەتردٸ قۇرايدى. الايدا بۇل سوڭعى تسيفر ەمەس. ٶيتكەنٸ تاعى 2-3 مەتر اسفالتتا جارىقشاق پايدا بولعان. سونىمەن بىلتىر عانا ورتاشا جٶندەۋ جۇمىستارى باستالعان كٷرە جولدىڭ وپىرىلۋ سەبەبٸن ٸزدەپ كٶرسەك.
بۇل جول ٶتكەن عاسىردىڭ 1960–1970 جىلدارى سالىنعان. جارتى عاسىردان استام ۋاقىت پايدالانىلىپ كەلگەن نىسان وسى كٷنگە دەيٸن «سۋ باسۋ قاۋپٸ بار» ايماقتار تٸزٸمٸنە ەنبەگەن. بۇرىن-سوڭدى مۇنداي كٶلەمدەگٸ قار سۋىنىڭ جينالۋى بۇل تۇستا تٸركەلمەگەندٸكتەن, ەسكٸ قۇبىر جٷيەسٸ بيىلعى تابيعي قۇبىلىسقا دايىن بولماي شىقتى. ونىمەن قوسا ٶتكەن عاسىردا قويىلعان سۋ ٶتكٸزگٸش بەتون قۇبىرلاردىڭ سول جول ۋچاسكەسٸندەگٸ 4-5 قۇبىردىڭ سىنىپ كەتۋٸنەن بولعان. قۇبىرلاردىڭ سىنۋى سەبەبٸ دە بەلگٸلٸ: ەسكٸرگەن. «كەگەن-نارىنقول» تاس جولىندا كەي اقپاراتتارعا سەنسەك سونداي 1960-1970 جىلدارى سالىنعان 70-تەن اسا بەتون قۇبىرلار بار. الايدا وسى جولدى ورتاشا جٶندەۋدەن ٶتكٸزۋ ٷشٸن جاسالعان اقاۋلىق اكتٸسٸندە دە قۇبىرلاردىڭ توزىعى جەتكەندٸگٸن ەسكەرمەگەن سەكٸلدٸ. دەمەك اتالعان تاس جول بويىندا ەلٸ دە 70-تەن اسا قاۋٸپتٸ جول ۋچاسكەسٸ بار.
وسى جاعداي بويىنشا «قازاۆتوجول» ۇك الماتى وبلىسى فيليالىنىڭ بٶلٸم باسشىسى تەپىشەۆ دوسبول قۇرمانعازىۇلىمەن سۇقباتتاسىپ كٶردٸك:
- "كەگەن-نارىنقول" تاس جولىندا قانشا سۋ ٶتەتٸن قۇبىر بار?
- رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار «كەگەن-نارىنقول» تاس جولىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 89 شاقىرىمدى قۇرايدى. 89 شاقىرىمنىڭ ٸشٸندە 78 سۋ ٶتكٸزەتٸن قۇبىرلار بار.
- وسى ۋچاسكەنٸ قالپىنا كەلتٸرۋ قانشا ۋاقىتقا سوزىلادى?
- قازٸرگٸ ۋاقىتتا سۋ شايعان جول ۋچاسكەسٸنٸڭ جانىنان جول سالۋ جۇمىستارى اتقارىلۋدا. ەرٸگەن سۋدىڭ بەلسەندٸ اعۋ كەزەڭٸ اياقتالعاننان كەيٸن, سٸ ٶتكٸزگٸش قۇبىر مەن جول جابىندىسىن قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلەتٸن بولادى.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا تاسقىن سۋ جول جيەگٸمەن اعىپ, قاباندى ٶزەنٸنە, ودان ەرٸ كەگەن ٶزەنٸنە قۇيىلىپ جاتىر.
ورتاشا جٶندەۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلگەندە, نەلٸكتەن جەر استىنداعى كوممۋنيكاتسييالار نازاردان تىس قالدى?! مۇنداعى «ورتاشا جٶندەۋ» ۇعىمى كٶبٸنە تەك جولدىڭ ٷستٸڭگٸ قاباتىن جاڭارتۋدى عانا كٶزدەيدٸ. الايدا, 50-60 جىل بۇرىن تٶسەلگەن بەتون قۇبىرلاردىڭ شٸرٸپ, جارامسىز بولىپ قالعانىن ەسكەرمەۋ - ٷلكەن قاتەلٸك.
اقاۋلىق اكتٸسٸن تٷزگەن كەزدە تەك كٶزگە كٶرٸنەتٸن كەمشٸلٸكتەر عانا تٸزٸلگەن. ال جەر استىنداعى «مينالار» - توزعان قۇبىرلار.
ەندٸگٸ كەزەكتە تەك وسى 12 مەترلٸك وردى بٸتەپ قانا قويماي, جول بويىنداعى قالعان 70-تەن استام قۇبىردىڭ جاي-كٷيٸن شۇعىل تەكسەرۋ قاجەت. ەيتپەسە, ەرتەڭ دەل وسىنداي جاعداي جولدىڭ باسقا بٶلٸگٸندە قايتالانباسىنا ەشكٸم كەپٸلدٸك بەرە المايدى.
قازٸرگٸ تاڭدا «كەگەن-نارىنقول» باعىتىنداعى قوزعالىسقا شەكتەۋ قويىلىپ, كٶلٸكتەر ٷشٸن اينالما جولدار قاراستىرىلۋدا. وقيعا ورنىندا «قازاۆتوجول» مەكەمەسٸ مەن تٶتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتٸنٸڭ تەحنيكالارى جۇمىس ٸستەپ جاتىر. الايدا...
بۇل تٶتەنشە جاعداي - ەسكٸرگەن ينفراقۇرىلىمدى جاڭارتۋداعى جٷيەسٸزدٸكتٸڭ كٶرٸنٸسٸ. الماتى وبلىسىنىڭ تاۋلى ايماقتارىندا قاردىڭ كٷرت ەرۋٸ مەن جاۋىن-شاشىن مٶلشەرٸنٸڭ ارتۋى بۇرىن-سوڭدى بولماعان قاتەرلەر تۋدىرۋدا.
ەگەر الداعى ۋاقىتتا جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاردا گيدرولوگييالىق زەرتتەۋلەر مەن قۇبىرلاردى تولىق اۋىستىرۋ شارالارى ەسكەرٸلمەسە, بيۋدجەتتٸڭ ميلليونداعان قاراجاتى سۋمەن بٸرگە اعىپ كەتە بەرمەك. قاراجات تابىلار, ال ادام شىعىنى ورىن السا قايتپەك?! كەگەن مەن نارىنقولدى جالعاعان كٷرە جولدىڭ تاعدىرى ەندٸ تەك جٶندەۋشٸلەردٸڭ ساپالى جۇمىسىنا ەمەس, بيلٸك ٶكٸلدەرٸنٸڭ جٷيەلٸ شەشٸمٸنە بايلانىستى بولىپ تۇر.
