– Janbolattyń jaǵdaiy qalai? Onymen otbasy músheleri kezige aldy ma?
– Qamaýda otyrǵan, onyń ústine jalamen, ádiletsiz qamalǵan adamnyń jaǵdaiy qandai bolsyn? Árine, ol ony aitpaǵanmen, aýyr ekeni belgili. Al densaýlyǵyna, kóńil-kúii birqalypty. Moiymaǵan.
Maǵan jáne ákemizge qorǵaýshy statýsyn suraǵan edik. Men is boiynsha kýáger bolǵandyqtan bermedi. Al Janbolattyń ákesine esh negizsiz áli kúnge deiin bermei otyr. Úsh aidyń ishinde bir ret qana anasyna qysqa merzimdi kezdesý berildi. Sondyqtan, tek qorǵaýshy arqyly bailanys ornatyp otyrmyz. Sotqa, tergeýge alyp kelgende kórip qalamyz. Al bylai kezdesýge, sóilesýge múmkindik berilmei otyr.
Dál qazir tergeý júrip jatqannyń ózinde Janbolatty otbasynan oqshaýlap, qamaýda ustaýdyń esh negizi joq. Sebebi, ol qoǵamǵa qaýipti qylmysker emes. Jas balasy, qart ata-anasy bar. Januiamyzdyń jalǵyz tiregi. Osynyń barlyǵyn biz sotta aittyq. Biraq biliktiń basty maqsaty ony oqshaýlaý bolǵandyqtan, esh dáiegimiz tyńdalǵan joq. Sebebi, Janbolat bilikke syni kózqarastaǵy azamat. Sondyqtan, esh qylmysy bolmasa da túrmede otyr.
Al Ni siiaqty million dollar para alǵan jemqorlar túrmeden bosatylyp, taltańdap júr. Bul ádiletti me? Joq! Bilik Nidi jas balalary bar degen jeleýmen bosatty. Al Janbolattyń sábii she? Ol bala emes pe? Osydan-aq biliktiń óshpendiligin kórýge bolady.
Qamaýda qaldyrý týraly sheshimdi biliktiń qýyrshaq sot arqyly, kúlkili dáiektermen zańdastyrýy óz aldyna jyr.
Janbolat shetelge qashyp ketedi degen, tipti, shyndyqqa janaspaidy. Sebebi, oǵan qysym búgin bastalǵan joq. Eger ketetin bolsa ol baiaǵyda ketip qalar edi. Qazaq, aǵylshyn, orys tilderin erkin biletin, úsh tilde erkin sóilep, jaza alatyn bilimdi azamat qai jerde de ornyn tabady ǵoi. Biraq, ol naǵyz patriot. Qansha qýdalaýda júrse de óz elin, jerin, ultyn jaqsy kóredi. Eshqaida ketý oiy joq. Áitpese, áldeqashan basqa elde ornyǵyp alatyn jaǵdaiy boldy. Biraq, ol ondaiǵa barmady.
Al tergeýge qysym kórsetý múmkin degeni tipti kúlkili. Janbolat úlken bastyq, sheneýnik emes qysym kórsete alatyn. Qyrýar qarjysy bar jemqor emes. Sonda ol tergeýge qandai kedergi keltirýi múmkin. Árine, eshqandai. Ol syltaý.
– Janbolatty Ábliazovpen bailanystyryp, «BTA banktiń aqshasyn birge tonady» degenge saiatyn kúdikke iliktirgeni qoǵamdyq ortada kúlkili jaǵdai bolyp kórindi. Ábliazovtyń ózi Janbolatty tanymaityndyǵyn aitqan joq pa? Olar qandai dáiekterge súienip, mundai aiyp taǵyp otyr?
– Bul kúlkili jaǵdai. Múlde aqylǵa qonymsyz jala. Esh dáiekteri de, dálelderi de joq bul aiypqa.
Birinshiden, Ábliazov BTA bankti 2006-2009 jyldar aralyǵynda basqardy. 2009 jyly elden ketip qaldy. Ol kezde Janbolat 17-20 jastaǵy bozbala. Tanymaityn alpaýyt bankir men onyń bankine Janbolattyń ne qatysy bar? Oqýshy, odan keiin stýdent Janbolat BTA-nyń aqshasyn elden shyǵarýǵa qaidan, alai kómektesýi múmkin. Siz aitpaqshy Ábliazovtyń ózi jazǵandai odan keiin de, Janbolat saiasatqa aralasqan shaqta da esh bailanys bolǵan emes. Bizdiń «Tribýna» gazetine de eks-bankirdiń esh qatysy bolǵan joq jáne biz odan aqsha alǵan emespiz.
Ekinshiden, resmi aiyp, «zańsyz aqshany aǵartý» (otmyvanie) aiybyna keletin bolsaq. Qandai bankir aqshasyn únemi baqylaý ústindegi, ai saiyn isi sotta qaralatyn, úkimet pen quzyrly organdarda arnaiy esepte turǵan oppozitsiialyq basylym arqyly «aǵartady». Bul múlde aqylǵa syimaidy ǵoi.
Sondyqtan, bul jerde Ábliazovtyń da, onyń bankiniń de, aqshanyń da esh qatysy joq. Tek qana – saiasat. Janbolattyń ótkir syny úshin ony qoǵamnan oqshaýlap otyr.
– Táýelsiz jýrnalister, halyqaralyq uiymdar Janbolat Mamaiǵa arasha surap, bilikke qatań eskertý jasady. Osyndai úndeýler men eskertýlerdiń naqty bir kómegi bar ma?
– Qandai jaǵdaida da nazardyń bolǵany, árine, jaqsy. Eń bolmaǵanda jiti qadaǵalaý onyń qaýipsizdigi úshin kerek. Sebebi, ony «syndyryp», óz degenderine kóndirý úshin urý faktisi de bolǵanyn bilesizder. Sondaii jaǵdailar qaitalanbas úshin de istiń únemi halyqaralyq nazarda bolǵany mańyzdy. Bilik te, eldegi eń sońǵy táýelsiz basylymdardyń biriniń bas redaktoryn qamaý olar úshin úlken imidjdik, ekonomikalyq shyǵyndarǵa alyp keletinin jaqsy túsinýi tiis.
– Ózderin eshkimge táýeldi emespiz dep sipattaityn kóptegen jýrnalister Janbolat Mamaidyń isine kelgende únsiz qalǵandai kórindi. Ásirese, qazaqtildi orta tym-tyrys sekildi. Munyń sebebi nede dep oilaisyz? Áriptesterińizge renishińiz bar ma?
– Árine, renish bar. Degenmen, árkim óz tańdaýyn jasaidy, óz arynyń aldynda esep beredi. Sondyqtan, bireýdi sóge-jamandaýdan aýlaqpyn. Biraq, eger qoǵamdaǵy keleńsizdik dál osy qarqynmen jalǵasyp, bári de solai buǵyp otyratyn bolsa, «úndemesterdiń» de kezegi kelerin umytpaýymyz kerek.
– Janbolat byltyrǵy jer daýy kezinde de belsendilik tanytty. Onyń aldynda Jańaózen oqiǵasy kezinde úsh ai boiy tergeýde otyrdy. Eki joly da Janbolatty bosatqan edi. Osy joly biliktiń raiy alabóten sekildi. Sizderge Janbolat belgili bir máseleler boiynsha kelisimge kelse, bosatamyz degendei usynys aitpady ma?
– Usynys aitylyp jatyr. Biraq, Janbolat óz pikirinde qalatynyn, esh kelisimge barmaitynyn, joq aiypty moiyndamaitynyn aitty. Ol sotta barynsha óziniń aqtyǵyn dáleldep baǵady.
– Qoǵamdaǵy belgili tulǵalar, ásirese saiasat mańynda júrgen tanymal kisiler Sizderge habarlasyp, qoldaý bildire me?
– Iá. Qoǵamǵa, halyqqa rahmet. Belgili azamattar Janbolatty qorǵaý komitetin qurdy. Qazir qoldan kelgen amaldyń barlyǵy jasalyp jatyr. Áleýmettik jeli arqyly, meniń jeke telefonyma habarlasyp qoldaýyn bildirip jatqan azamattar jeterlik. Osy ýaqytqa deiin Janbolatty qaralaǵan bir adamdy kórmedim. El onyń adal ekenin biledi. Aityp ta jatyr. Janbolatty qamaýdyń saiasi sebepten basqa esh astary joq. Bilik birinshiden ótkir, syni «Tribýna» gazetin toqtatqysy keldi. Ekinshiden, Janbolattyń jer máselesindegi belsendiligi úshin ony qoǵamnan oqshaýlaǵysy keldi.
Al taǵylǵan aiyp kúlkili ǵana emes, taza aqymaqtyq.
