Freedom Inside '26

Ianýsh Korchaktyń tálimi

Ianýsh Korchaktyń tálimi
Iánýsh Kórchaktyń shyn esimi Ersh Hénrik Góldshmit. Ol assimiliatsiialanǵan evrei otbasynda dúniege kelgen. 1878 jyly 22 shildede, Varshava qalasynda týǵan.  Ataqty poliak pedagogi, jazýshysy, dáriger ári qoǵam qairatkeri boldy. Qany evrei bolǵandyqtan ekinshi dúnie júzilik soǵys kezinde qýǵyndaý kóredi. Soǵys kezinde Varshava okkýpatsiiada qalady. Korchak qol astyndaǵy 200 balamen varshavalyq gettoǵa qamalady. Ony qutqaryp alýǵa talai adam barady. Biraq ol «óz balańdy qaldyrmaityn jerge ózge balany qaityp qaldyryp ketemin, munda maǵan jáýteńdep eki júz bala otyr» dep, gettodan qashýdan bas tartady. 1942 jyly ony balalarmen qosyp Treblinkaǵa ákeledi. Balalardy gaz toly kameraǵa ýlap óltiredi. Sonda nemis áskerii: «Men sizdiń ertegilerińizdi tyńdap ósip edim, sizdi aman alyp qalaiyn» dep óz kómegin usynady. Korchak: «Balalarmen birge bosatasyz ba?» dep suraidy. Nemisten joq degen jaýap alǵan soń: «Adamnyń bári ońbaǵan emes» dep gazdy kameraǵa 200 balasyn ózi bastap kiredi. 1942 jyly 6 tamyz kúni Ianýsh Korchak 200 balamen birge Treblinkada fashisterdiń qolynan kóz jumdy.
Biraq ol «óz balańdy qaldyrmaityn jerge ózge balany qaityp qaldyryp ketemin, munda maǵan jáýteńdep eki júz bala otyr» dep, gettodan qashýdan bas tartady.

Ata-ananyń on paryzy

[caption id="attachment_10154" align="alignright" width="255"]
IMGP8686
IMGP8686
Qýyrshaq teatrynan kórinis[/caption]

1. Balańyz ózińiz siiaqty nemese siz kútkendei bolady dep úmittenbegen abzal. Oǵan sizdiń elesińiz bolýǵa emes, ózin tabýǵa kómektesińiz.

2. Balańyz úshin istegen ár isińizge aqy suraý ábestik. Siz oǵan ómir berdińiz. Bunyń qarymtasyn qalai qaitarýǵa bolady? Ol óz balasyna ómir beredi. Nemereńiz shóbere súidiredi. Osydan artyq qandai alǵys bolýy múmkin?

3. Qartaiǵanda jalǵyz nan jegińiz kelmese, óz ashýyńyzdy baladan almańyz. Ne ekseńiz, sony oratynyńyzdy umytpaǵaisyz.

4. Onyń qiyndyǵyna muryn shúiirip qaramańyz. Ómir adamnyń kúsh-qýatyna sai synaidy. Onyń qiyndyǵy da ol úshin aýyr ekenin túsinýge tyrysyńyz. Óitkeni, onyń bul ómirden alǵan tájiribesi áli azdaý.

5. Eshqashan kemsitip, qorlamańyz!

6. Ómirdegi eń mańyzdy kezdesý balańyzben kezdesý ekenin áste esten shyǵarmańyz. Olarǵa mán berip júrińiz. Óz balańyzdyń boiynda kim baryn eshqashan jete túsinbeýińiz múmkin.

7. Eger balańyz úshin jasalar is qolyńyzdan kelmese, ózińizdi jegidei jei bermeńiz. Eger qolyńyzdan kelip turyp istemeseńiz, onda janyńyz jai tappasyn. Este saqtańyz! Eger bala úshin ne nárseni de tutas istemeseńiz, onda eshnárse istemegenińiz.

8. Bala – búkil ómirińe ielik etetin ozbyr kúsh dep qaramańyz, ol tek qan men tánnen jaralatyn qubylys emes. Bala baǵaly qundylyq. Ony ómirdiń ózi syiǵa tartty. Siz ony baǵyp, boiyndaǵy daryn otyn jaǵýshy ǵanasyz. Ana men ákeniń ortasynda «bizdiń» emes, «óz» balasy ósedi. Onyń jany amanatqa ǵana berilgen.

9. Ózgeniń balasyn da jaqsy kóre bilý kerek. Eshqashan bóten balaǵa óz balańyzǵa tilemegendi jasamańyz.

10. Óz balańyzdy darynsyz, baqytsyz, eresek bolsa da jaqsy kórińiz. Onymen áńgimeleskende qýana bilińiz. Óitkeni, sizdiń balańyz bolsa, sonyń ózi – mereke.

Aýdarǵan Shynar