Halyq dini nemese basqa da suraqtar men kez kelgen istiń sheshiminde "Moldeke, siz ne deisiz?", – dep moldaǵa júginetin. Ol bolsa, kez-kelgen máseleni danalyqpen zerdelep, ár nárseni óz ornyna qoiyp beretin-di. Bul degenińiz, imamnyń asqaq abyroiynyń kórinisi edi. Qazaqtyń atyn álemge áigili etken Abai atamyz bilimdi kimnen alyp edi? Árine, molladan aldy. Ákesi alǵashynda Semeidegi Ǵabduljappar degen tatar moldaǵa beredi. Artynan budan shyǵaryp, Ahmet Riza degen moldaǵa tapsyrǵan. Ekeýi de meshitte imamdyq qylatyn. Abai atamyz bolsyn, basqa da ziialylarymyzdyń kópshiligi meshittiń janyndaǵy shaǵyn ǵana medreselerde bilim alǵan.
Al búgin she? Qazirgi qoǵamda imamnyń alatyn orny qandai? Árine, keńestik kezeńmen salystyra almaimyz. Imamǵa degen azda bolsyn qurmet bar. Alaida, sol bir kezdiń sarqyndary qalǵannan ba, álde imamdarymyz osynshalyqty qurmetke laiyqtaý bolmaǵannan ba, áiteýir, keide kóńilge kóleńke túsiretin kórinister kezdesip jatady.
Al, odan burynǵy dáýirde she? Odan áli de bolsa alystaý siiaqty. Biz moldany qashan izdeimiz?
Imam – kemeńger keńesshi, qinalǵanǵa qamqor, jurtqa janashyr, úlkenge ini, kishige aǵa, shákirtke ulaǵatty ustaz edi. Keiin keńestik kezeń kelip, kózi ashyq jandar jappai jazaǵa ushyrap, aman qalǵandarynyń mindetteri memlekettik qaýlylarmen belgilenip, sheneýnikterdiń baqylaýynda boldy. Olardyń bar qyzmeti islam dininiń jón-joralǵylaryn atqarýshy retinde ǵana kórinip, dini erkindikke shekteý qoiyldy. Shekteý tek moldalarǵa ǵana qoiylǵan joq, sonymen birge jalpy jurttyń dini rásimderdi atqarý men qulshylyq qylýyna tyiym salyndy. Ol azdai, barlyq qurmetke laiyq imam-moldalardyń artynan qyńyr-qisyq maqaldar men ángimeler shyǵaryldy. "Dúmshe molda – din buzar", "Ańqaý elge – aramza molda", "Nadan molda namaz qoi", "Saýatsyz moldanyń sáldesi úlken", "Sopy sumnan shyǵady" syndy sózder arqyly moldalarǵa qarsy úgit pen olardyń abyroiyna nuqsan keltirýdi kózdedi. Bulaqtyń kózi bitse, sý tartylatyny sekildi, halyqqa rýhani azyq pen jaqsylyqqa shaqyryp, jamandyqtan tyiyp júrgen janashyr jandarǵa degen kózqarasty ózgertýdegi maqsat, halyqty dinnen alshaqtatyp, sol arqyly rýhty álsiretý edi.
Al búgin she? Qazirgi qoǵamda imamnyń alatyn orny qandai? Árine, keńestik kezeńmen salystyra almaimyz. Imamǵa degen azda bolsyn qurmet bar. Alaida, sol bir kezdiń sarqyndary qalǵannan ba, álde imamdarymyz osynshalyqty qurmetke laiyqtaý bolmaǵannan ba, áiteýir, keide kóńilge kóleńke túsiretin kórinister kezdesip jatady. Al, odan burynǵy dáýirde she? Odan áli de bolsa alystaý siiaqty. Biz moldany qashan izdeimiz? Aqyn Muhamedjan Tazabekov aitqandai:
Bul qazaqqa imam men iman kerek,
Kisi ólgende nemese tús kórgende.
Nemese jańa týǵan sharananyń qulaǵyna azan aityp, at qoiý, nekelesý kezinde molda kerek. Tipti, keibir baýyrlarymyz jaqyny dúnieden ozǵanda janazasyn shyǵarýǵa imamdy shaqyrǵanymen, óz bilgenin jasaǵysy keledi. Shariǵatqa qarsy ekenin aitqysy kelgenimen, «Moldeke, aqyiesi biz – ózimiz bilemiz. Siz janazasyn shyǵarsańyz boldy» degendei syńai tanytyp jatady. «Bizdiń de atalarymyz qajy bolǵan, biz de bir nárseni bilemiz» dep shariǵat týrasynda imamǵa aqyl aitqysy keletinder de kezdesip qalyp jatady. Osyndaida Alashtyń aiaýly perzentiniń biri Mirjaqyp Dýlatulynyń:
Áiteýir, ata-babam musylman dep,
Dúrmekti qoiatuǵyn keldi keziń, – degen asyl sózi eriksiz eske oralady. «Keńesip pishilgen ton kelte bolmas». Atalarymyzdan qaǵida. Óitkeni olar dinge qatysty bolsyn, meili basqa da túiindi máselede aqsaqaldy abyzben, el syilaǵan moldamen keńesip sheshetin edi. Shariǵatqa kelgende moldanyń sózine qulaq asatyn. Al búginde keńesti qaltaly jannan suraý, sonyń degenine «lápbai» dep bas shulǵyp turý ádetke ainalyp bara jatqandai. Árine, kópke topyraq shashýdan aýlaqpyz. Imam-moldalarymyzdan da keńes alyp, kóńilderi tolyp júrgen jandar da jeterlik. Deiturǵanmen, imamdy as bergende quran oqytý men janaza shyǵarý úshin ǵana kerek qylatyndar az emes myna qoǵamda. Sonymen birge moldaǵa sadaqa berý de saltymyzǵa ainalyp barady. Kez kelgen adam sadaqa bergen kezde oqyǵan quran, jasaǵan duǵasy qabyl bolsyn degen niette bolatyny ras. Keide sadaqany berip turyp, artynsha sony ózimiz sóz qylyp jatatynymyz qyzyq.
Bizdiń ata-apalarymyz ne úshin imamdardy sonshalyqty qadirlep, ózderine úlgi tutty eken? Onyń syry mynada tárizdi. Jalpy, halyqtyń sanasynda imamdy basqa qyzmetkerlerden ereksheleitin birneshe sipat bar.
Bálkim sony tanyp, sol sebepti de imamnyń aldyna shyqpaǵan bolar.
Imam qoǵamdaǵy adamdardyń júrekterinde qasietti sanalatyn dini mekemeni basqarady. Ol Allanyń úii – meshit! Adamdar meshitke kelgen kezde saýapqa ie bolarmyz degen nietpen imamǵa baǵynyshty syńai baiqatady. Imam adamdardyń júrekterinen úlken rýhani oryn alady, olar imamǵa úlken qurmetpen qaraidy. Aitatyny Allanyń sózi, paiǵambardyń hadisi bolǵandyqtan, imamnyń sózderi qashanda qasietti kórinedi. Onyń aitqanyn oryndaý men isterin qaitalaý arqyly Allaǵa jaqyndaimyz dep senedi. Adamdardyń kóbisi bastaryna bir qiynshylyq tússe, járdem izdep meshittegi imamǵa barady. Kóptegen adamdar imam júrgen jerde bereket bolady dep senedi, sondyqtan onyń ózderiniń úilerine kelýin, onymen qol alysýlaryn, onyń duǵasyna ie bolǵandaryn maqtan tutady. Kópshilik imam qatysqan ár jiyn ońdy bolady dep senedi, sol sebepten dúniege náreste kelse, jas jubailar nekelesse, hatym jasasa, bireý dúnieden qaitsa mindetti túrde onyń qatysýyn kútedi. Imam keshigip jatsa, onyń kelýin kútken túrde rásimniń atqarylýyn da keshiktiredi.
Imam osyndai qasietterimen de adamdardyń arasynda ardaqty sanalatyn shyǵar, bálkim! Álbette, imam da adamdardyń ózine shynaiy kórsetip jatqan qurmetin jeke basynyń dúnielik paidasyna ainaldyrmai, kerisinshe, adamzattyń dúnie-aqyrettik baqyty úshin bar kúsh-jigerin salýy kerek. Imamnyń adamdardan qalaityny sadaqa emes, olardyń týra jolǵa kelýin tileýi. Adamdardyń dúniege kelý sebebi men ómir súrý maqsatyn jetkizýi úshin, olarǵa shynaiy janashyrlyqpen qaraýy, osy arqyly islamdy tanytýy imamnyń basty mindeti. Eger imam bul isterdi atqarmasa, adamdardyń quqyna zulymdyq qylǵan bolady. Sol sebepti de, imamdarǵa túsinikpen qarap, olarǵa qoldan kelgeninshe qurmet kórsetý ár adamnyń óz enshisinde.
Ardaq Núsiphanuly,
Taldyqorǵan óńirindegi ortalyq «Iman» meshitiniń naib imamy
