Qazaqstanda janarmai tapshylyǵy qaýpi bar — sarapshy

Qazaqstanda janarmai tapshylyǵy qaýpi bar — sarapshy
Foto: fon (businessmir.kz), Arman Baiǵanov (Forbes.kz)

Elimizde aldaǵy ýaqytta janarmai tapshylyǵy týyndaýy múmkin. Ekonomist ári R-Finance sarapshysy Arman Baiǵanovtyń pikirinshe, Reseide janarmai baǵasynyń qymbattaýy jáne eki memleket arasyndaǵy baǵa aiyrmashylyǵy Qazaqstan naryǵyna aitarlyqtai qysym túsirip otyr. Bul týraly ol Dalanews.kz redaktsiiasyna bergen suhbatynda málimdedi.

"Iá, qazirgi tańda bizde janarmai tapshylyǵy qaýpi bar. Onyń basty sebebi: Reseimen aradaǵy baǵa aiyrmashylyǵy", – deidi Baiǵanov.

Mamannyń sózinshe, eki el arasyndaǵy shekara uzyn ári baqylaý kúrdeli. Qazir kórshi elde benzinniń litri teńgege shaqqanda shamamen 390–400 teńge, al Qazaqstanda 215–240 teńge shamasynda.

"Reseide janarmai 70–80 paiyz qymbat. Osy aiyrmashylyq kontrabandalyq tasymaldy kóbeitip, ishki naryqtaǵy tapshylyqty arttyrýy múmkin. Árine, elde resmi túrde janarmaidy syrtqa shyǵarýǵa tyiym salynǵan, biraq “sur shemalar” arqyly zańsyz jolmen ótkizý qaýpi joǵary. Shekarany tolyq baqylaýda ustaý qiyn, sebebi jemqorlyq táýekeli de joq emes", – deidi sarapshy.

Sheshimi qandai?

Baiǵanovtyń pikirinshe, jaǵdaidy turaqtandyrýdyń birneshe joly bar. Onyń biri, ishki naryqtaǵy baǵany kezeń-kezeńimen kóterý.

“Baǵany Reseimen salystyrǵanda tym tómen deńgeide ustap turý tiimdi emes. Eger aiyrmashylyq 70–80 paiyz bolsa, kontrabanda jasaýǵa árdaiym ynta týady. Sondyqtan baǵany shamamen 300 teńgege deiin kóterip, aiyrmany 20–30 paiyz deńgeiinde saqtaý kerek. Eger aiyrmashylyq qazirgi deńgeide qalsa, otyndy shekara asyryp tasymaldaý tiimdi bolyp qala beredi. Reseimen aradaǵy aiyrmashylyq tym úlken bolǵan saiyn, zańsyz tasymal da soǵurlym kóbeiedi”, – dep túsindirdi ol.

Alaida sarapshynyń aitýynsha, baǵanyń kúrt kóterilýi infliatsiiany údetip, aýyl sharýashylyǵy men óndirýshilerdiń shyǵynyn arttyrýy múmkin. Sondyqtan bul máseleni abailap sheshý qajet.

Zaýyttardyń jaǵdaiy men rezerv máselesi

Arman Baiǵanov Qazaqstandaǵy munai óńdeý zaýyttarynyń qazirgi qýaty ishki suranysty ýaqytsha qamtamasyz etip otyrǵanyn aitty. Degenmen zaýyttardyń tiimdiligin arttyrý jáne jańǵyrtý jumystary keshiktirilmeýi tiis.

"Qazaqstanda munai óńdeý zaýyttary bar, biraq olardyń óndiristik qýattylyǵyn arttyrý qajet. Óitkeni ekonomikanyń ósý qarqyny men halyq sanynyń artýy qosymsha óndiris pen modernizatsiiany qajet etedi. Eger baǵa naryqtan qalyp qoisa, zaýyttardaǵy jańǵyrtý jumystary baiaýlap, ónim sapasy tómendeýi múmkin. Bul óz kezeginde munai óńdeý salasynyń tabysyna da keri áser etip, ýaqyt óte ondai zaýyttardyń tiimdiligi tómendep, keibiri shyǵynǵa batýy múmkin", – deidi ekonomist.

Budan bólek, sarapshy Qazaqstanda elde uzaq merzimge jetetin janarmai qory joq ekenin eskertti.

"Qazirgi otyn qory shamamen bir aptalyq suranysty ǵana ótei alady. Al bir-eki aiǵa jetetin strategiialyq qor joqtyń qasy. Máselen, damyǵan elderde, sonyń ishinde AQSh-ta, mundai qor kemi toqsan kúnge jetedi. Bizde, ókinishke qarai, qysqa merzimge ǵana jetetin qor bar. Qazaqstanda bul baǵytta júieli saiasat joq", – dedi Baiǵanov.

Negizgi túiin 

Arman Baiǵanovtyń pikirinshe, janarmai naryǵyndaǵy negizgi másele – Resei men Qazaqstan arasyndaǵy baǵa alshaqtyǵy. Bul aiyrmashylyq teńge men rýbldiń aiyrbas baǵamyndaǵy ózgeristerden týyndap otyr.

"Rýbldiń teńgege qatysty nyǵaiýy baǵa teńgerimin buzdy. Osy jaǵdai ári qarai jalǵassa, tapshylyq qaýpi de arta túsýi múmkin", - dep túiindedi sarapshy.

Buǵan deiin

Eske salaiyq, buǵan deiin Energetika ministrligi AI-92 benzininiń qymbattaýy jáne suiytylǵan munai gazynyń (avtogazdyń) jetispeýshiligine bailanysty shaǵymdardy qabyldaityn táýlik boiy jumys isteitin jedel jelini iske qosqan edi. 

Vedomstvonyń málimetinshe, jedel jelige benzin men dizel otynyna qoiylǵan baǵalyq moratoriidiń buzylýy, sondai-aq janarmai quiý beketterindegi otynnyń bolmaýy nemese shekteýli satylýy týraly ótinishterdi joldaýǵa bolady.

Ministrlik Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigimen jáne óńirlik shtabtarmen birlesip, alypsatarlyq pen otyn tapshylyǵyn qoldan jasaýǵa baǵyttalǵan kez kelgen áreketke qatań shara qoldanatynyn atap ótti.

Benzin men dizel otyny boiynsha ministrlik óńirlerge qajetti kólemniń tolyq jóneltilgenin jáne munai bazalarynda jetkilikti qor bar ekenin málimdedi.

"Tapshylyqqa negiz bolatyn obektivti sebep joq", - delingen habarlamada.

Al avtogazǵa qatysty ministrlik keibir óndirýshi zaýyttarda júrgizilgen josparly jóndeý jumystary aldyn ala eskerilgenin, joǵary suranys baiqalatyn óńirlerge qosymsha kólem bólingenin habarlady. Kei jerlerdegi uzyn-sonar kezekter júieli tapshylyqtan emes, logistika men ishki bólý máselelerinen týyndaǵan.

Azamattardan AI-92 benzininiń negizsiz qymbattaýy nemese avtogazdyń bolmaýy siiaqty jaǵdailar anyqtalǵan jaǵdaida jedel jeli nómirine habarlasý suralady: +7 701 855 0248.

Qońyraýlar táýlik boiy qabyldanady. Ministrlik árbir ótinishti jeke qarap, rastalǵan jaǵdaida adal emes naryq qatysýshylaryna qatysty tiisti sharalar qabyldaýǵa ýáde berdi.