ەلٸمٸزدە الداعى ۋاقىتتا جانارماي تاپشىلىعى تۋىنداۋى مٷمكٸن. ەكونوميست ەرٸ R-Finance ساراپشىسى ارمان بايعانوۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, رەسەيدە جانارماي باعاسىنىڭ قىمباتتاۋى جەنە ەكٸ مەملەكەت اراسىنداعى باعا ايىرماشىلىعى قازاقستان نارىعىنا ايتارلىقتاي قىسىم تٷسٸرٸپ وتىر. بۇل تۋرالى ول Dalanews.kz رەداكتسيياسىنا بەرگەن سۇحباتىندا مەلٸمدەدٸ.
"يە, قازٸرگٸ تاڭدا بٸزدە جانارماي تاپشىلىعى قاۋپٸ بار. ونىڭ باستى سەبەبٸ: رەسەيمەن اراداعى باعا ايىرماشىلىعى", – دەيدٸ بايعانوۆ.
ماماننىڭ سٶزٸنشە, ەكٸ ەل اراسىنداعى شەكارا ۇزىن ەرٸ باقىلاۋ كٷردەلٸ. قازٸر كٶرشٸ ەلدە بەنزيننٸڭ ليترٸ تەڭگەگە شاققاندا شامامەن 390–400 تەڭگە, ال قازاقستاندا 215–240 تەڭگە شاماسىندا.
"رەسەيدە جانارماي 70–80 پايىز قىمبات. وسى ايىرماشىلىق كونتراباندالىق تاسىمالدى كٶبەيتٸپ, ٸشكٸ نارىقتاعى تاپشىلىقتى ارتتىرۋى مٷمكٸن. ەرينە, ەلدە رەسمي تٷردە جانارمايدى سىرتقا شىعارۋعا تىيىم سالىنعان, بٸراق “سۇر سحەمالار” ارقىلى زاڭسىز جولمەن ٶتكٸزۋ قاۋپٸ جوعارى. شەكارانى تولىق باقىلاۋدا ۇستاۋ قيىن, سەبەبٸ جەمقورلىق تەۋەكەلٸ دە جوق ەمەس", – دەيدٸ ساراپشى.
شەشٸمٸ قانداي?
بايعانوۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, جاعدايدى تۇراقتاندىرۋدىڭ بٸرنەشە جولى بار. ونىڭ بٸرٸ, ٸشكٸ نارىقتاعى باعانى كەزەڭ-كەزەڭٸمەن كٶتەرۋ.
“باعانى رەسەيمەن سالىستىرعاندا تىم تٶمەن دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرۋ تيٸمدٸ ەمەس. ەگەر ايىرماشىلىق 70–80 پايىز بولسا, كونتراباندا جاساۋعا ەردايىم ىنتا تۋادى. سوندىقتان باعانى شامامەن 300 تەڭگەگە دەيٸن كٶتەرٸپ, ايىرمانى 20–30 پايىز دەڭگەيٸندە ساقتاۋ كەرەك. ەگەر ايىرماشىلىق قازٸرگٸ دەڭگەيدە قالسا, وتىندى شەكارا اسىرىپ تاسىمالداۋ تيٸمدٸ بولىپ قالا بەرەدٸ. رەسەيمەن اراداعى ايىرماشىلىق تىم ٷلكەن بولعان سايىن, زاڭسىز تاسىمال دا سوعۇرلىم كٶبەيەدٸ”, – دەپ تٷسٸندٸردٸ ول.
الايدا ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, باعانىڭ كٷرت كٶتەرٸلۋٸ ينفلياتسييانى ٷدەتٸپ, اۋىل شارۋاشىلىعى مەن ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ شىعىنىن ارتتىرۋى مٷمكٸن. سوندىقتان بۇل مەسەلەنٸ ابايلاپ شەشۋ قاجەت.
زاۋىتتاردىڭ جاعدايى مەن رەزەرۆ مەسەلەسٸ
ارمان بايعانوۆ قازاقستانداعى مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ قازٸرگٸ قۋاتى ٸشكٸ سۇرانىستى ۋاقىتشا قامتاماسىز ەتٸپ وتىرعانىن ايتتى. دەگەنمەن زاۋىتتاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ جەنە جاڭعىرتۋ جۇمىستارى كەشٸكتٸرٸلمەۋٸ تيٸس.
"قازاقستاندا مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتتارى بار, بٸراق ولاردىڭ ٶندٸرٸستٸك قۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ قاجەت. ٶيتكەنٸ ەكونوميكانىڭ ٶسۋ قارقىنى مەن حالىق سانىنىڭ ارتۋى قوسىمشا ٶندٸرٸس پەن مودەرنيزاتسييانى قاجەت ەتەدٸ. ەگەر باعا نارىقتان قالىپ قويسا, زاۋىتتارداعى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى باياۋلاپ, ٶنٸم ساپاسى تٶمەندەۋٸ مٷمكٸن. بۇل ٶز كەزەگٸندە مۇناي ٶڭدەۋ سالاسىنىڭ تابىسىنا دا كەرٸ ەسەر ەتٸپ, ۋاقىت ٶتە ونداي زاۋىتتاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸ تٶمەندەپ, كەيبٸرٸ شىعىنعا باتۋى مٷمكٸن", – دەيدٸ ەكونوميست.
بۇدان بٶلەك, ساراپشى قازاقستاندا ەلدە ۇزاق مەرزٸمگە جەتەتٸن جانارماي قورى جوق ەكەنٸن ەسكەرتتٸ.
"قازٸرگٸ وتىن قورى شامامەن بٸر اپتالىق سۇرانىستى عانا ٶتەي الادى. ال بٸر-ەكٸ ايعا جەتەتٸن ستراتەگييالىق قور جوقتىڭ قاسى. مەسەلەن, دامىعان ەلدەردە, سونىڭ ٸشٸندە اقش-تا, مۇنداي قور كەمٸ توقسان كٷنگە جەتەدٸ. بٸزدە, ٶكٸنٸشكە قاراي, قىسقا مەرزٸمگە عانا جەتەتٸن قور بار. قازاقستاندا بۇل باعىتتا جٷيەلٸ ساياسات جوق", – دەدٸ بايعانوۆ.
نەگٸزگٸ تٷيٸن
ارمان بايعانوۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, جانارماي نارىعىنداعى نەگٸزگٸ مەسەلە – رەسەي مەن قازاقستان اراسىنداعى باعا الشاقتىعى. بۇل ايىرماشىلىق تەڭگە مەن رۋبلدٸڭ ايىرباس باعامىنداعى ٶزگەرٸستەردەن تۋىنداپ وتىر.
"رۋبلدٸڭ تەڭگەگە قاتىستى نىعايۋى باعا تەڭگەرٸمٸن بۇزدى. وسى جاعداي ەرٸ قاراي جالعاسسا, تاپشىلىق قاۋپٸ دە ارتا تٷسۋٸ مٷمكٸن", - دەپ تٷيٸندەدٸ ساراپشى.
بۇعان دەيٸن
ەسكە سالايىق, بۇعان دەيٸن ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ اي-92 بەنزينٸنٸڭ قىمباتتاۋى جەنە سۇيىتىلعان مۇناي گازىنىڭ (اۆتوگازدىڭ) جەتٸسپەۋشٸلٸگٸنە بايلانىستى شاعىمداردى قابىلدايتىن تەۋلٸك بويى جۇمىس ٸستەيتٸن جەدەل جەلٸنٸ ٸسكە قوسقان ەدٸ.
ۆەدومستۆونىڭ مەلٸمەتٸنشە, جەدەل جەلٸگە بەنزين مەن ديزەل وتىنىنا قويىلعان باعالىق موراتورييدٸڭ بۇزىلۋى, سونداي-اق جانارماي قۇيۋ بەكەتتەرٸندەگٸ وتىننىڭ بولماۋى نەمەسە شەكتەۋلٸ ساتىلۋى تۋرالى ٶتٸنٸشتەردٸ جولداۋعا بولادى.
مينيسترلٸك بەسەكەلەستٸكتٸ قورعاۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸمەن جەنە ٶڭٸرلٸك شتابتارمەن بٸرلەسٸپ, الىپساتارلىق پەن وتىن تاپشىلىعىن قولدان جاساۋعا باعىتتالعان كەز كەلگەن ەرەكەتكە قاتاڭ شارا قولداناتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
بەنزين مەن ديزەل وتىنى بويىنشا مينيسترلٸك ٶڭٸرلەرگە قاجەتتٸ كٶلەمنٸڭ تولىق جٶنەلتٸلگەنٸن جەنە مۇناي بازالارىندا جەتكٸلٸكتٸ قور بار ەكەنٸن مەلٸمدەدٸ.
"تاپشىلىققا نەگٸز بولاتىن وبەكتيۆتٸ سەبەپ جوق", - دەلٸنگەن حابارلامادا.
ال اۆتوگازعا قاتىستى مينيسترلٸك كەيبٸر ٶندٸرۋشٸ زاۋىتتاردا جٷرگٸزٸلگەن جوسپارلى جٶندەۋ جۇمىستارى الدىن الا ەسكەرٸلگەنٸن, جوعارى سۇرانىس بايقالاتىن ٶڭٸرلەرگە قوسىمشا كٶلەم بٶلٸنگەنٸن حابارلادى. كەي جەرلەردەگٸ ۇزىن-سونار كەزەكتەر جٷيەلٸ تاپشىلىقتان ەمەس, لوگيستيكا مەن ٸشكٸ بٶلۋ مەسەلەلەرٸنەن تۋىنداعان.
ازاماتتاردان اي-92 بەنزينٸنٸڭ نەگٸزسٸز قىمباتتاۋى نەمەسە اۆتوگازدىڭ بولماۋى سيياقتى جاعدايلار انىقتالعان جاعدايدا جەدەل جەلٸ نٶمٸرٸنە حابارلاسۋ سۇرالادى: +7 701 855 0248.
قوڭىراۋلار تەۋلٸك بويى قابىلدانادى. مينيسترلٸك ەربٸر ٶتٸنٸشتٸ جەكە قاراپ, راستالعان جاعدايدا ادال ەمەس نارىق قاتىسۋشىلارىنا قاتىستى تيٸستٸ شارالار قابىلداۋعا ۋەدە بەردٸ.
