Tsifrlandyrý júiesi – jahandyq básekede airyqsha qabilettilikke jetýdiń taptyrmas joly. Sondyqtan da elimizde tsifrlyq tehnologiialardy damytý arqyly halyqtyń ómir sapasyn jaqsartýǵa, ekonomikany nyǵaitýǵa jáne densaýlyq saqtaý salasynyń tiimdiligin arttyrýǵa basa nazar aýdarylýda. Ásirese aýyldyq jerlerdegi densaýlyq saqtaý qyzmetteriniń sapasyn arttyrý tsifrlandyrýdyń basty jetistikteriniń biri bolyp otyr.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev biyl Ǵylym jáne tehnologiialar jónindegi ulttyq keńestiń otyrysynda sóilegen sózinde: «Búkil álemde jasandy intellekt adam eńbegin almastyryp jatyr. Meditsinalyq diagnostika jáne zańgerlik keńes berý siiaqty kúrdeli salalarda da keńinen qoldanyla bastady. Tipti, neirojeliler sýret salyp, mýzyka, óleń jazady.
Elimizde jasandy intellekt qaýipsizdik júiesi, meditsina, bank qyzmeti, logistika, bilim berý salalaryna oidaǵydai engizilip jatyr. Osy tehnologiiany meńgergen myqty kompaniialar da paida boldy. Soǵan qaramastan, jasandy intellekt indýstriiasyn odan ári damytý úshin memleket keshendi qoldaý kórsetýi kerek.
Málimetter men tehnologiialyq infraqurylym barynsha qoljetimdi bolýy kerek. Sondyqtan qolaily ekojúie qalyptastyrý qajet», – degen edi.
Rasynda da jasandy intellekt qazirgi meditsinalyq diagnostikada qoldanylýy boiynsha úlken serpilis jasap otyr. Ol dástúrli ádistermen salystyrǵanda meditsinalyq qyzmet kórsetý sapasyn arttyrýǵa, ýaqyt pen resýrstardy únemdeýge múmkindik beredi. Jasandy intellekt adam aǵzasynyń kúrdeli júielerin tereń taldaý, aýrýlardy anyqtaý jáne emdeý ádisterin ońtailandyrý úshin qoldanylatyn mańyzdy qural bolyp otyr.
Jalpy jasandy intellekt naýqastyń meditsinalyq derekterin, iaǵni rentgen sýretteri, magnittik-rezonanstyq tomagrafiia, ,kompiýterlik tomorafiia sekildi quraldardyń skanerleý nátijelerin jyldam jáne sapaly taldai alady. Bul dárigerlerge ýaqyt únemdeýge jáne diagnoz qoiýda dáldik pen tiimdilikti arttyrýǵa kómektesedi. Jasandy intelekt dárigerlerdiń qatesin azaityp, adamdarǵa tán sharshaý, nazardyń basa jaqqa ýýy siiaqty kemshilikterdi joiady. Bul ásirese shuǵyl jáne bir top dárigerdiń kómegin qajet etetin jaǵdailarda mańyzdy rólge ie.
Prezidenttiń tapsyrmasynan keiin Túrkistan oblysynyń densaýlyq saqtaý salasynda jasandy intellekt tehnologiialaryn qoldaný múmkindigi artyp, bul aimaqta meditsinalyq qyzmet kórsetýdiń sapasy aitarlyqtai jaqsartýǵa yqpal etýi ǵajap emes. Óitkeni jańashyldyqqa umtylýda bul oblystyń belsendiligi joǵary. Túrkistan oblysynda jasandy intellekt qoldanysqa keńinen engizilse, sóz joq densaýlyq saqtaý salasynyń damýynda jańa serpin paida bolyp, turǵyndarǵa joǵary deńgeide meditsinalyq qyzmet kórsetý múmkindigi keńeitiler edi. Áitse de Túrkistan oblysynyń densaýlyq saqtaý salasyna tsifrlandyrý júiesin keńinen engizýdiń nátijesinde birqatar ómirsheń jobalar júzege asýda. Sonyń biri – densaýlyq saqtaý máselelerine qatysty Call-ortalyqtyń ashylýy.
Túrkistan oblysynda densaýlyq saqtaý salasyndaǵy sapany jaqsartý maqsatynda táýlik boiy jumys isteitin biryńǵai meditsinalyq-aqparattyq Call-ortalyq ashyldy. Túrkistan oblysy qoǵamdyq densaýlyq basqarmasy janynan qurylǵan bul ortalyq turǵyndarǵa kez kelgen ýaqytta meditsinalyq keńes alý múmkindigin usynady. Ortalyqqa 1305 qysqa nómiri arqyly habarlasýǵa bolady. Ashylý saltanatyna Túrkistan oblysy ákiminiń orynbasary Arman Sabitov pen Túrkistan oblysy Qoǵamdyq densaýlyq basqarmasynyń basshysy Marat Pashimov qatysyp, jańa bastamanyń mańyzdylyǵyn atap ótti. Bul shara aimaqtaǵy meditsinalyq qyzmettiń qoljetimdiligi men sapasyn arttyrýǵa zor úles qosatyny sózsiz.
Atalǵan Call-ortalyqtyń negizgi maqsaty – oblystyq meditsinalyq qyzmetterdiń úilesimdi jumysyn qamtamasyz etý. Sonymen qatar turǵyndardyń barlyq ótinishterin der kezinde qaraý, aqparattyq-taldaý ortalyǵyn quryp, sapaly qyzmet usyný. Bul ortalyq «Bir tereze» qaǵidaty boiynsha qala men oblys turǵyndaryna densaýlyq saqtaý máseleleri boiynsha birizdendirilgen qyzmet usynýǵa arnalǵan mamandandyrylǵan baǵdarlamany júzege asyrmaq.
Turǵyndar Call-ortalyqqa habarlasyp, meditsinalyq mekeme nemese mamannyń qyzmetine qatysty shaǵymdar bildirip, densaýlyq saqtaý salasyna qatysty zań aiasynda tushymdy jaýap ala alady. Ortalyqqa kelip túsken shaǵymdar áp-sátte qaralyp, operatorlar bas dárigerlerdiń orynbasarlarymen tikelei bailanysqa shyǵyp, is nátijesi baqylaýǵa alynatyn bolady. Ortalyqta 12 qyzmetker jumys istese, onyń 10-y operator, barlyǵy meditsina salasynyń mamandary.
Shaǵymdar negizinde toqsan saiyn oblystyń meditsinalyq uiymdarynyń reitingteri jasalady. Bul baǵdarlama halyqqa qyzmet kórsetý salasyndaǵy meditsinalyq mekemeler jumysynyń sapasyn, jedeldigin jáne aiqyndyǵyn arttyrýǵa múmkindik beredi.
1305 nómirine Túrkistan oblysy boiynsha uialy telefondardan, iaǵni barlyq uialy bailanys operatorlary arqyly qońyraý shalý tegin. Sonymen birge WhatsApp mesendjeri arqyly habarlama qaldyrýǵa nemese 1305.kz@mail.ru elektrondyq pochtasyna hat jazýǵa múmkindik bar. Bul ortalyq meditsina mekemeleri men halyq arasyndaǵy bailanysty jaqsartyp, qyzmet sapasyn arttyrýda mańyzdylyqqa ie.
Jaqynda Túrkistan oblysynyń densaýlyq saqtaý júiesin damytý boiynsha 2024-2026 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdama talqylandy. Bul mańyzdy másele oblys ákimi Darhan Satybaldynyń tóraǵalyǵymen ótken májilis otyrysynda kóterildi. Otyrys barysynda meditsina salasyn tsifrlandyrý máselesi de nazardan tys qalmady. Jiynda oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy Ashan Baidýáliev óńirdiń meditsinalyq infraqurylymyn jaqsartý jáne halyqqa sapaly qyzmet kórsetý joldary týraly keńinen baiandady.
Búgiinde Túrkistan oblysynda densaýlyq saqtaý salasy qarqyndy damyp keledi. Aimaqta 45 memlekettik meditsinalyq mekeme, 700-den astam uiym, onyń ishinde 130 jeke menshik mekeme jumys isteidi. Bul mekemelerdiń ishinde 36 emhana men basqa da densaýlyq saqtaý nysandary halyqqa meditsinalyq kómek kórsetedi. Oblys boiynsha 35 myńnan astam dáriger men orta meditsina qyzmetkeri eńbek etip júr. Túrkistan oblysy halqy jyl saiyn 3 millionnan astam klinikalyq-diagnostikalyq qyzmet alady, 900 myńnan astam jedel járdem shaqyrtýlary men 3,5 myńǵa jýyq sanaviatsiia shaqyrtýlary oryn alady. 2023 jyly oblys turǵyndary 14 millionnan astam ambýlatorly qabyldaýǵa júginse, statsionarly kómek 2 millionǵa jýyq naýqasqa kórsetildi. Onyń ishinde 547 myńnan astam adamǵa ota jasalypty.
Óńirde meditsinalyq qyzmetterdiń qoljetimdiligin arttyrý maqsatynda jańa nysandardyń qurylysy qarqyndy júrýde. Sondai-aq, «Aýylda densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» Ulttyq pilottyq jobasy aiasynda 49 jańa densaýlyq saqtaý nysanynyń qurylysyn júrgizý josparlanǵan. Bul jobalar tek meditsinalyq infraqurylymnyń keńeiýine ǵana emes, sonymen qatar aýyldyq aimaqtarda dárigerler men mamandardyń jetispeýshiligin joiýǵa, turǵyndarǵa meditsinalyq kómek kórsetýdiń sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan.
Tsifrlandyrý salasy da óńirdiń densaýlyq saqtaý júiesiniń damýynda mańyzdy ról atqaryp otyr. Qazirgi tańda Túrkistan oblysynda meditsinalyq qyzmet kórsetý sapasyn jaqsartý úshin tsifrlyq tehnologiialar belsendi engizilýde. Máselen, meditsinalyq mekemelerdiń jumysyn avtomattandyrý, emdelýshilerdiń derekterin tsifrlyq formatta saqtaý jáne óńdeý, qashyqtan keńes berý qyzmetterin keńeitý siiaqty baǵyttar damytylyp jatyr. Jasandy intellekt pen tsifrlyq júielerdi paidalaný arqyly diagnostikanyń dáldigin arttyrý, meditsinalyq qyzmet kórsetý merzimderin qysqartý, sonymen qatar meditsinalyq qyzmetkerlerdiń júktemesin jeńildetý aldaǵy ýaqytqa júieli josparlanǵan. Qazirgi ýaqytta qashyqtan diagnostika júrgizý, telemeditsina jáne elektrondy retsepter engizý jumystary óz nátijesin berýde.
Meditsina salaasyndaǵy jańashyldyqtar men reformalar halyqtyń densaýlyǵyn jaqsartýǵa, sondai-aq Túrkistan oblysynyń densaýlyq saqtaý júiesin elimizdiń aldyńǵy qatarly aimaqtarynyń biri etýge baǵyttalǵan. Tsifrlandyrý men jańa tehnologiialardy engizý arqyly oblys turǵyndaryna joǵary sapaly, tiimdi ári qoljetimdi meditsinalyq kómek kórsetý múmkindigi artyp keledi. Óitkeni jańa nysandar men tsifrlyq júieler densaýlyq saqtaý salasyndaǵy barlyq kórsetkishterdiń jaqsarýyna yqpal etetin mańyzdy qadamdardyń biri.
– Qazirgi ýaqytta Túrkistan oblysynda meditsinalyq-sanitarlyq alǵashqy kómek kórsetetin 73 nysanǵa qajettilik týyndap otyr. Bul máseleni sheshý maqsatynda arnaiy investorlar tartylyp, óńirdiń meditsinalyq infraqurylymyn jaqsartý boiynsha aýqymdy jumystar qolǵa alynǵan. Jyl saiyn bul salaǵa bólinetin qarjy kólemi artyp, aýrýhanalardyń zamanaýi talaptarǵa sai jańartylýy maqsatynda kóptegen jobalar júzege asyrylýda.
Biyl 8 aýdandyq aýrýhananyń ǵimarattarynda kúrdeli jóndeý jumystary qolǵa alyndy. Budan bólek, óńirde meditsinalyq qyzmetterdiń qoljetimdiligi men sapasyn arttyrý úshin Ulttyq joba aiasynda 4 aýdandyq aýrýhana kópbeiindi aýdanaralyq aýrýhana retinde qaita beiimdelýde. Mundai aýrýhanalardyń zamanaýi meditsinalyq talaptarǵa sai jumys isteýi úshin qajetti jańartýlar men qurylys jumystaryn júrgizý óte mańyzdy. Bul ózgeristerge sáikes aýrýhanalarda taza aimaqtardyń qurylýy mindetteldi. Naqty aitqanda, Jetisai, Ordabasy, Sairam aýdandarynda, oblystyq klinikalyq aýrýhanada jáne Kentaý qalalyq aýrýhanasynda arnaiy taza aimaqtar quúrylýda. Bul is-sharalar juqpaly aýrýlardyń aldyn alý, infektsiialardyń taralýyn boldyrmaý úshin mańyzdy qadam bolmaq.
Sondai-aq, Túrkistan oblysynyń densaýlyq saqtaý salasynda kórsetiletin meditsinalyq qyzmetterdiń sapasyn arttyrý maqsatynda servistik modeldi engizý usynylýda. Bul model patsientke baǵyttalǵan bastama. Qazirgi ýaqytta halyqtyń meditsinalyq qyzmetterge degen suranysyna jaýap bere otyryp, qyzmet kórsetý sapasyn jaqsartýǵa múmkindik berilýde. Patsientterge kórsetiletin qyzmetter tek meditsinalyq emes, sondai-aq etika men deontologiia turǵysynan da qarastyrylatyn bolady. Munda patsientterdiń qaýipsizdigi men jailylyǵyna erekshe nazar aýdarylǵan. Sonymen qatar meditsina qyzmetkerleriniń arasyndaǵy kommýnikatsiia deńgeiin arttyrý, meditsinalyq etikanyń saqtalýy, jáne tehnologiialardy jetildirý maqsatynda túrli is-sharalar qolǵa alynyp jatyr.
Meditsinalyq qyzmetterdi jaqsartýdaǵy basty maqsat – halyqtyń densaýlyǵyn nyǵaitý jáne meditsinalyq kómek kórsetý salasynda sapa men qoljetimdilikti arttyrý. Bul baǵytta atqarylatyn jumystar tek qana meditsinalyq nysandardy jańartýmen shektelmei, qyzmet kórsetý mádenietin, halyqpen bailanys jasaý tásilderin, ári tehnologiialyq protsesterdi jetildirýdi de qamtidy. Túrkistan oblysynda júzege asyrylyp jatqan bul aýqymdy ózgerister meditsinalyq qyzmetterdiń standarttaryn jaqsartyp, oblys turǵyndarynyń densaýlyǵyn qorǵaýdaǵy sheshýshi rólge ie, – deidi basqarma basshysy.
Jalpy Túrkistan oblysynda densaýlyq saqtaý salasynyń damýy úshin jańa múmkindikter men ońtaily sheshimderdi izdeý baǵytynda aýqymdy jumystar júrgizilýde. Sonyń biri – materialdyq-tehnikalyq jaraqtandyrý máselesi. Qazirgi tańda kóp jaǵdaida eskirgen jabdyqtar men tehnikalar densaýlyq saqtaý qyzmetiniń sapasyn tómendetýde. Osyǵan bailanysty, oblystyń meditsinalyq mekemelerinde qoldanylatyn tehnika men jabdyqtardyń jaǵdaiy saraptalyp, jańartý úshin naqty qajettilikter anyqtaldy. Bul protsess tek qana jańa tehnologiialardy engizýge ǵana emes, meditsinalyq qyzmet kórsetý sapasynyń artýyna da oń áser etýde.
Árine, zamanaýi qural-jabdyqtar men jańa tehnologiialar densaýlyq saqtaý salasynyń tiimdiligin arttyrǵanymen, meditsina qyzmetkerleriniń kásibi biliktiligin jetildirý de mańyzdy faktorlardyń biri bolyp esepteledi. Osy maqsatta oblystyq jedel meditsinalyq járdem stantsiiasy bazasynda simýliatsiialyq oqý ortalyǵyn qurý josparlanýda. Bul ortalyq dárigerler men medbikeler úshin zamanaýi bilim alý men daǵdylardy meńgerýge múmkindik beretin oqý alańy bolmaq. Munda meditsinalyq qyzmetkerler kásibi tájiribeden ótip, túrli jaǵdailarda qalai áreket etý kerektigin úirenedi. Bul is-sharalardyń maqsaty – kadrlardyń daiarlyǵyn arttyryp, meditsinalyq kómek kórsetý sapasyn jaqsartý.
Túrkistan oblysynyń densaýlyq saqtaý júiesinde jańa tehnologiialar men tsifrlyq júielerdi engizý boiynsha da jumystar jemisti jalǵasýda. Bul júie densaýlyq saqtaý kórsetkishterin naqty ýaqyt rejiminde baqylaýǵa múmkindik beredi.
Qazirgi ýaqytta oblysta sheteldik seriktes klinikalarmen bailanysty damytýǵa basa nazar aýdarylýda. Olardyń tájiribeleri men ozyq tehnologiialaryn engizý arqyly meditsinalyq qyzmetterdiń sapasyn arttyrý jáne jańa múmkindikterge qol jetkizý kózdelgen. Túrkistan oblysyndaǵy densaýlyq saqtaý júiesin halyqaralyq deńgeide básekege qabiletti etý úshin innovatsiialyq meditsinalyq qyzmetter men júielerdi qurý, jańa tehnologiialardy engizý ári qyzmet kórsetý tiimdiligin arttyrý mańyzdy. Bul oblys turǵyndarynyń densaýlyǵyn saqtaýda salanyń jańa deńgeige kóterilýine jol ashady.
Sondai-aq, basqosýda densaýlyq saqtaý salasynda profilaktikalyq sharalar men erte diagnostikanyń mańyzdylyǵy erekshe atap ótildi. Densaýlyq saqtaý júiesiniń basty mindeti – halyqtyń densaýlyǵyn saqtaý ǵana emes, sonymen qatar aýrýlardy aldyn ala boljaý men olardyń damý deńgeiin erte kezeńde anyqtaý. Mundai júielerdiń damýy halyqtyń ómir súrý sapasyn arttyryp, meditsinalyq shyǵyndardy azaitýǵa múmkindik beredi.
Jalpy Túrkistan oblysyndaǵy densaýlyq saqtaý júiesiniń jetildirilýi jańa tehnologiialardy engizýmen qatar, turǵyndardyń densaýlyǵyn qorǵaý, aldyn alý sharalary men meditsinalyq qyzmet kórsetý sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan aýqymdy ózgeristerdi qamtidy. Tsifrlandyrý men innovatsiialar densaýlyq saqtaý salasyna jańa múmkindikter ashyp, oblys turǵyndarynyń meditsinalyq kómekke qoljetimdiligin arttyrýda mańyzdy ról atqarady.
Bir aita keter jait, sózimizge tuzdyq úshin Túrkistan qalalyq ortalyq aýrýhanasynyń zamanaýi qural-jabdyqpen qamtylǵanyn atap ótsek bolady. Bas dáriger Janbolat Dildábekovtiń sózine súiensek, jalpy munda 340 tósek-oryn bar. Aýrýhana kompiýterlik tomografiia, rentgen, jeke meditsinalyq gaz stansasymen jabdyqtalypty. Ondaǵy palatalar 2-3 naýqasqa arnalǵan jáne ortalyqtandyrylǵan ottegimen, taza aýyz sýmen qamtylǵan. Naýqastar 150 bilikti mamannyń qyzmetin alýda.
Aýrýhananyń qurylymy kóptegen zamanaýi bólimsheler men qyzmetterdi qamtidy. Munda 12 klinikalyq bólimshe, paraklinikalyq bólimsheler, klinikalyq, bakteriologiialyq jáne serologiialyq zerthanalar, sondai-aq endoskopiia, ýltradybystyq zertteý, rentgen jáne kompiýterlik tomografiia kabinetteri jumys isteidi. Sonymen qatar ýrologiia, otorinolaringologiia, pýlmonologiia, ginekologiia, jaq-bet hirýrgiiasy siiaqty qosymsha bólimsheler de qyzmet kórsetedi.
Túrkistan oblysyndaǵy jedel meditsinalyq járdem qyzmeti mańyzdy ról atqaratynyn da aita ketýimiz kerek. Oblys boiynsha 140 jedel-járdem brigadasy jumys isteidi. Qala men aýdan aýmaǵynda jalpy 22 beket, 1 operativti jáne 1 meditsinalyq aviatsiia bólimi bar. Bul bólimderde 36 dáriger men 104 feldsher qyzmet atqarady. Biz joǵaryda sóz etken tsifrlandyrýdyń arqasynda qol jetkizilgen igilikterdiń osy mekemege de qatysy bar. Bul týraly aqparatty bizge oblystyq jedel meditsinalyq járdem stansasy basshysynyń orynbasary Aqaisha Amanjolova aityp beirdi.
Qazirgi tańda bul jedel meditsinalyq járdem stantsiiasynda 177 sanitarlyq avtokólik bar. Atalǵan kólikter jedel meditsinalyq kómek kórsetý úshin qajetti barlyq quraldarmen jabdyqtalǵan. Onyń ishinde defibrilliator, kardiostimýliator, kardioversiia, kardiomonitor, elektrokardiograf, jasandy tynys alý apparaty, ottegi júiesi, elektrlik jáne mehanikalyq sorǵysh apparattary bar. Bul jabdyqtar qyzmetkerlerge naýqastarǵa joǵary deńgeide kómek kórsetýge múmkindik beredi.
Densaýlyq saqtaý salasynda tsifrlyq tehnologiialardy engizý búgingi kúnniń eń mańyzdy baǵyttarynyń biri bolyp otyrǵanyn aittyq. Onyń ishinde zamanaýi tsifrlyq quraldar dárigerlerdiń jumysyn jeńildetip, meditsinalyq kómek kórsetý úderisin tiimdi etetini eń mańyzdy másele. Sonymen qatar bul tehnologiialar jergilikti emdeý mekemeleriniń ózara bailanysyn nyǵaityp, meditsinalyq ortalyqtarmen birlese otyryp, halyqqa kórsetiletin qyzmet sapasyn arttyrýda da artyqshylyqa ie. Toq eterin aitqanda, Túrkistan oblysynda tsifrlandyrý nátijesinde halyqtyń densaýlyǵyn qorǵaýǵa baǵyttalǵan sharalar tiimdi júzege asyrylýda. Sonyń arqasynda túrkistandyqtardyń densaýlyǵyn jaqsartýǵa zor úles qosylyp, óńirdiń meditsinalyq saladaǵy bolashaǵy baiandy baǵytqa bet buryp keledi.
