Kazakh Invest ulttyq kompaniiasy únsizdikti buzyp, osyǵan deiin dabyl qaǵyla aitylyp kelgen Qazaqstan ekonomikasyna tartylǵan jalpy tikelei sheteldik investitsiialar (TShI) kóleminiń qatty quldyrap, antirekord tirkeýine qatysty alǵash ret túsinikteme berdi, dep jazady Dalanews.kz.
Iá, QR Ulttyq bankiniń derekterine súiensek, 2024 jyldyń alǵashqy 9 aiynda ekonomikaǵa tartylǵan tikelei sheteldik investitsiianyń taza kólemi 72,8 mln dollardy qurap, byltyr antirekordty kórsetti. Al 2023 jyly osyǵan uqsas kezeńde bul kórsetkish 3,4 mlrd dollardy quraǵan, jalpy tikelei sheteldik investitsiia kólemi bolsa, 2023 jyly 12,7 mlrd dollar boldy.
"Kórdińizder me, 2023 jylmen salystyrǵanda taza tikelei sheteldik investtsiia kólemi bizde 98%-ǵa (!) bir-aq qulaǵan. Bul Qazaqstan tarihyndaǵy resmi eń tómen kórsetkish (2005 jyldan bastap) bolyp tabylady", - dep jazǵan edi jyl basynda Tengenomika Telegram arnasynyń avtory Ǵalymjan Aitqazin.
Óz jazbasynda Aitqazin keibireýler, sonyń ishinde Úkimettegi adamdar arasynda "Qazaqstanǵa sheteldik investitsiialardyń qajeti joq" dep sanaityndar baryn da aitady. Olar: "Bizge óz qorlarymyz (Ulttyq qor, BJZQ), memlekettik holdingter men ulttyq kompaniialarymyz jetkilikti" deitin kórinedi.
"Ainalaiyn, Qazaqstan ekonomikasy tek ishki investitsiialar esebinen uzaqqa barmaidy, óitkeni mundai kózderdiń jyldam túgesilý qaýpi bar. Kerisinshe, syrtqy investitsiialarmen aqsha ǵana emes, jańa tehnologiia men quzyrettilik, sondai-aq turaqty jumys oryndary da keledi. Sonymen qatar, sheteldik investorlar barda elimizge búkil álemdegi investitsiialyq qorlar men jeke investorlardy tartý ońaiyraq bolady", - deidi maman.
Sonymen bul rette Kazakh Invest búi deidi:
"Jalpy, 2024 jyly tirkelgen taza TShI aǵynynyń tómendeýi – ýaqytsha qubylys, ol obektivti ekonomikalyq jáne tsikldik faktorlarǵa bailanysty oryn aldy. Qazaqstan sheteldik investorlar úshin tartymdy baǵyt retinde qalyp otyr. Buǵan eldiń jańa investitsiialyq jobalardy tartý boiynsha Soltústik jáne Ortalyq Aziiada kóshbasshy bolýy dálel. Osyndai iri jobalardyń, sonyń ishinde BKJ-nyń aiaqtalýy, el ekonomikasyn ártaraptandyrýǵa múmkindik beredi. Bolashaqta jańartylatyn energetika, agroónerkásiptik keshen, kólik-logistika jáne tsifrlandyrý salalary Qazaqstan ekonomikasynyń negizgi ósý draiverlerine ainalýy múmkin. Qazaqstan investitsiialyq klimatty jaqsartý jáne jańa ekonomikalyq bastamalardy ilgeriletý boiynsha belsendi jumys júrgizýde. Bul sharalar TShI kórsetkishteriniń ýaqytsha tómendeýiniń áserin azaityp qana qoimai, Qazaqstannyń jahandyq investitsiialyq naryqtaǵy pozitsiiasyn nyǵaitýǵa múmkindik beredi".
Sondai-aq antirekord sanyna qatysty mynandai egjei-tegjei túsinikteme berilgen:
"2024 jyldyń qańtar-qyrkúiek ailarynda Qazaqstanǵa taza TShI aǵynynyń 98,4%-ǵa tómendeýi qaita investitsiialanǵan tabystyń 93,4%-ǵa (6,4 mlrd AQSh dollaryna) qysqarýymen tikelei bailanysty. Bul, óz kezeginde, sheteldik qatysy bar kásiporyndardyń taza paidasynyń azaiýyn nemese sheteldik aktsionerlerge dividend tólemderiniń artýyn kórsetedi. Naqty sebepterdi anyqtaý úshin sheteldik investorlardyń qarjylyq eseptiliginiń bastapqy derekterin ashý qajet, alaida, Qazaqstannyń halyqaralyq mindettemelerine (HVQ aldyndaǵy), sondai-aq Qazaqstan Respýblikasynyń Kásipkerlik kodeksiniń 29-babyna jáne "Memlekettik statistika týraly" zańnyń 8-babyna sáikes, QUB bul aqparatty jariialamaidy". Aita ketý kerek, qaita investitsiialanǵan tabys kólemi sheteldik aktsionerlerdiń paida bólý týraly sheshimderine jáne álemdik shikizat naryqtarynyń baǵamyna bailanysty qalyptasady. Qazaqstandaǵy TShI qurylymynda taý-ken óndirý sektorynyń úlesi áli de joǵary bolǵandyqtan, bul faktorlar eldiń investitsiialyq tartymdylyǵynan góri jahandyq ekonomikalyq úrdisterdiń áserin kórsetedi. Osyǵan bailanysty, memlekettik organdar bul úderisterdi tikelei rettei almaidy. Demek, taza TShI aǵynynyń tómendeýi Qazaqstannyń investitsiialyq saiasatynyń álsizdigimen emes, shikizat naryǵyndaǵy jahandyq qubylmalylyqpen jáne investorlardyń dividendterdi tóleý týraly sheshimderimen bailanysty. BAQ-tyń keibir jariialanymdarynda kórsetilgen investitsiialyq saiasatty túbegeili qaita qaraý qajettiligi týraly tujyrymdar osy ekonomikalyq erekshelikterdi eskermeidi.
Sonymen qatar esep-qisap mynandai faktilermen taǵy da aiqyndala túsedi:
"2024 jyldyń úsh toqsanynda Qazaqstan ekonomikasyna 12,7 mlrd AQSh dollary kóleminde Jalpy TShI tartyldy. Bul kórsetkish birqatar telegram-arnalarda aitylǵan investitsiialar tolyǵymen toqtady degen pikirdi joqqa shyǵarady. Degenmen, bul kólem 2023 jylmen nemese rekordtyq 2022 jylmen salystyrǵanda aitarlyqtai tómen. Jalpy TShI aǵynynyń azaiýynyń negizgi sebebi – Atyraý oblysyndaǵy Teńiz munai-gaz ken ornynda jalpy quny 46 mlrd AQSh dollarynan asatyn Keeleshek keńeiý jobasynyń (KKJ) aiaqtalýy. 2025 jyldyń qańtarynda "Teńizshevroil" JShS (TShO) úshinshi býyn zaýytynda munai óndirýdi sátti bastady, bul KKJ-nyń negizgi kezeńderiniń biri bolyp tabylady. Jobanyń tolyq iske qosylýynan keiin Teńizdegi jalpy munai óndirý kólemi jylyna 12 mln tonnaǵa artyp, jyldyq kórsetkish 40 mln tonnaǵa jýyqtaidy. Osylaisha, KKJ negizgi kezeńderi aiaqtalyp, joba sońǵy iske qosý satysyna kóshti. Buǵan deiin TShI statistikasynda qurylysqa salynǵan investitsiialar kórsetilip kelse, endi memleket osy joba arqyly salyq túsimderi túrinde tikelei tabys alatyn bolady".
TShI kórsetkishteriniń azaiýyna jol bermeý úshin jańa investorlardy tartý jáne jańa jobalardy iske qosý boiynsha belsendi jumystardy atqarý josparlanyp otyrǵany da aitylady.
"Bul baǵyttaǵy jumystar belsendi júrgizilýde. BUU-nyń ESKATO uiymynyń málimetine sáikes, Qazaqstan Soltústik jáne Ortalyq Aziia óńirinde jańa jobalarǵa investitsiia tartý boiynsha kóshbasshy mártebesin saqtap otyr. 2024 jyly elimizge jańa jobalarǵa 15,7 mlrd AQSh dollary kóleminde investitsiia tartylyp, bul kórsetkish aimaqtyń jalpy investitsiialarynyń 63%-yn qurady. Sonymen qatar, 2024 jyly jańa investitsiialyq jobalar sany 2023 jylmen salystyrǵanda 88%-ǵa artty. Bul jobalardyń iske qosylyp, tolyq qýatynda jumys isteýi úshin birneshe jyl qajet bolǵanymen, olar munai-gaz sektoryndaǵy iri jobalardyń aiaqtalýynan týyndaǵan TShI kórsetkishteriniń ýaqytsha tómendeýin óteýge jáne Qazaqstan ekonomikasynyń ártaraptandyrylýyna negiz qalaýǵa múmkindik beredi".
Aita ketsek, Resei ótken jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda ekonomikamyzǵa 9 931,9 mln dollar tartyp, Qazaqstandaǵy TShI boiynsha kóshbasshy bolyp tabylady. Alaida, bul kórsetkish 2023 jyldyń sáikes kezeńimen salystyrǵanda 21,4%-ǵa tómen ekenin eskerte ketelik. Odan bólek úzdik bes investor qataryna Singapýr, Liýksembýrg, Shveitsariia jáne Kipr jatady, olardyń investitsiialary saýda, qarjy sektory jáne óńdeý ónerkásibine baǵyttalǵan.
Buǵan deiin saitymyzda: "Maman antirekordty tirkegen TShI-ǵa qatysty Úkimette esh saspaityndar baryn aitty" degen maqala jariialanǵan bolatyn.
