Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2025 jyly 14 qańtarda Birikken Arab Ámirlikterine jumys sapary aiasynda "Abý Dabidiń ornyqty damý aptalyǵy" sammitine qatysty. Memleket basshysy sammitte birinshi bolyp sóz sóiledi, dep jazady Dalanews.kz Aqordanyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Qasym-Jomart Toqaev búginde álem klimattyń ózgerýi, qýańshylyq, bioalýantúrliliktiń joiylýy, sý tapshylyǵy jáne azyq-túlik qaýipsizdigi sekildi asa ózekti problemalarmen betpe-bet kelip otyrǵanyn atap ótti. Geosaiasi shielenis pen jetkizý tizbeginiń buzylýyna bailanysty bul jaǵdai odan saiyn ýshyǵa tústi.
Prezident Qazaqstannyń atalǵan túitkilderdi úsh basty baǵytqa, atap aitqanda, tsifrlandyrý men jasandy intellekt, iri infraqurylymdyq jobalar jáne iadrolyq energetika salalaryna negizdelgen strategiia arqyly sheshýge nietti ekenin jetkizdi.
– Búkil álem boiynsha parniktik gaz shyǵaryndylarynyń 75 paiyzy energetikalyq júielerge tiesili. Bioalýantúrliliktiń 10 paiyzy sonyń saldarynan joiylady. Osy turǵydan alǵanda, Masdar, Total, Eni siiaqty halyqaralyq seriktesterdiń Qazaqstanda jalpy qýaty 43 GVt bolatyn jasyl energetika jobalaryn júzege asyrýǵa mindetteme alýynyń máni zor. Elimizdegi alǵashqy atom elektr stantsiiasynyń qurylysy otandyq energetika salasyn ornyqty damytý baǵytyndaǵy eleýli qadam bolmaq. Bul bastama jalpyulttyq referendýmda qoldaý tapqan. Sonymen qatar Qazaqstan álemdik naryqqa asa mańyzdy shikizat túrlerin jetkizýge umtylyp otyr. Aýaǵa taraityn kómirtegi mólsherin azaitý jónindegi jahandyq maqsatty oryndaý úshin bul materialdar óte qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Budan soń Prezident kólik infraqurylymynyń mańyzyna toqtaldy.
– Eýraziia qurlyǵyndaǵy jetekshi tranzittik torapqa ainalǵan bizdiń el úshin ornyqty damýdyń taǵy bir mańyzdy alǵysharty – kólik jáne tranzit salasy. Biz kólik infraqurylymyna, atap aitqanda, avtomobil jáne temir joldarynyń, áýejailar men teńiz ailaqtarynyń qurylysyna investitsiia salýdy belsendi túrde qolǵa aldyq. Bailanys múmkindikteriniń aiasyn odan ári keńeitý úshin Qazaqstan Transkaspii halyqaralyq kólik baǵyty men Soltústik – Ońtústik kólik dálizin damytýǵa, sondai-aq "Bir beldeý, bir jol" bastamasynda eleýli ról atqarýǵa nietti. Maqsatymyz – óńiraralyq qatynastardy nyǵaityp qana qoimai, ornyqty ekonomikalyq ósimdi qamtamasyz etetin turaqty jetkizý tizbegin qalyptastyrý, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaevtyń aitýynsha, jahandyq jylyný – Ortalyq Aziia úshin basty syn-qaterdiń biri.
– Jylyný úderisiniń údei túsýi ekojúielerge, turmys-tirshilikke jáne azyq-túlik qaýipsizdigine qater tóndiredi. Sol sebepti tez arada klimatqa beiimdelý strategiiasy qajet. Sondai-aq bizdiń óńir transshekaralyq ózenderge táýeldi. Sondyqtan bizge erte eskertý júiesin quryp, sý jáne jer resýrstaryn basqarý isin jetildirý kerek. Bul rette sý únemdeý tehnologiialaryna investitsiia salyp, irrigatsiia júielerin jańǵyrtýǵa tiispiz. Sý resýrstaryn tiimdi basqarý kelisimderine qol jetkizip, jasandy intellekttiń, jerserik arqyly monitoringtiń jáne basqa da tsifrlyq quraldardyń kómegine júgingenimiz jón, – dedi Qazaqstan Prezidenti.
Memleket basshysy azyq-túlik qaýipsizdigine basa nazar aýdaryp, kún tártibindegi kezek kúttirmeitin máseleniń biri retinde atady.
– Álemdik naryqty azyq-túlik ónimderimen jáne tyńaitqyshtarmen turaqty qamtamasyz etý úshin innovatsiialyq tásilder qajet. Qazaqstan halyqaralyq naryqqa mol kólemde bidai men un eksporttaityn el retinde ornyqty aýyl sharýashylyǵynyń ádisteri men tehnologiialaryn odan ári jetildirýdi kózdeidi, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaevtyń pikirinshe, atalǵan syn-qaterlerge tótep berý úshin álemge jańa damý paradigmasy kerek. Ol ornyqtylyq, ádildik pen turaqtylyq uǵymdaryna negizdelýge tiis. Jahandyq problemalardy úsh mańyzdy qaǵidatqa arqa súiegen birtutas júie arqyly sheshýge bolady.
– Birinshi, "jasyl" qarjylandyrýdyń qoljetimdiligi. Onyń kólemi eleýli túrde ulǵaiýǵa tiis. Ekinshi, tehnologiia transferti, tehnikalyq qoldaý jáne ǵylymi zertteýler salasyndaǵy halyqaralyq yntymaqtastyqtyń aiasyn keńeitý. Kún energiiasy, "aqyldy" aýyl sharýashylyǵy, kómirtegi súzgisi jáne jasandy intellekt negizindegi klimattyq tehnologiialar ártúrli innovatsiialyq sheshimder usynady. Úshinshi, klimattyń ózgerýine qarsy kúrestegi basymdyqtardyń, ekonomikalyq damý men jasandy intellekttiń sinergiialyq yqpaldastyǵy. 2030 jylǵa qarai jahandyq ishki jalpy ónimniń 16 paiyzdan astamyn osy úsh baǵyttyń ózara úilesimi qamtamasyz etýi múmkin. Budan shyǵatyn qorytyndy: memleketter ornyqty damý salasyndaǵy túrli maqsattarǵa barynsha ikemdi ári derbes tásil qoldanǵany durys, – dedi Memleket basshysy.
Prezident sóz sońynda atalǵan sammit ornyqty damý salasyndaǵy aldaǵy onjyldyqtarǵa arnalǵan basymdyqtardy aiqyndap, áreketterdi úilestiretin mańyzdy alańǵa ainalýyna tilektestik bildirdi.
Sammitte Ózbekstan Prezidenti Shavkat Mirziioev, Rýanda Prezidenti Pol Kagame, Finliandiia Premer-ministri Petteri Orpo, Malaiziia Premer-ministri Anýar Ibragim, Halyqaralyq tabiǵatty qorǵaý odaǵynyń prezidenti Razan Ál Múbarak jáne basqalar sóz sóiledi.
