Jyl saiyn 4 maýsymda Qazaqstanda Memlekettik rámizder kúni atap ótiledi. Bul kún kezdeisoq tańdalmady: 1992 jyldyń 4 maýsymynda Táýelsiz Qazaqstan alǵash ret jańa memlekettik rámizderdi, óziniń týyn, eltańbasy men Ánuranyn bekitip, jas memlekettiń ulttyq rámizderiniń dúniege kelgenin atap ótti. 2007 jyly bul kún resmi mereke mártebesine ie bolyp, sodan beri respýblika kóleminde jyl saiyn atalyp ótip keledi.
2025 jyly Memlekettik rámizder kúni Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiiasynyń 30 jyldyq mereitoiymen tuspa-tus kelip, erekshe mańyzǵa ie boldy – eldiń Negizgi Zańy, ol rámizder siiaqty memlekettik táýelsizdiktiń irge tasy bolyp tabylady.
Memlekettik rámizderdiń tarihyna toqtala otyryp, búginde eldiń basqa týyn elestetý qiyn bolǵanymen, 1992 jyldyń basynda simvolizmdi tańdaý aldyn-ala sheshilmegenin atap ótken jón. Jalpyulttyq baiqaýǵa 1200 – ge jýyq tý eskizderi kelip tústi-usynystar arasynda kók, sary, qyzyl jáne jasyl tústerdiń úilesimi bar kóp tústi trikolorlardyń erekshe nusqalary da boldy. Jarty ai, segiz buryshty juldyzdar, Shańyraq jáne basqa elementteri bar jobalar boldy. Finalda Konkýrstyq komissiia Qazaqstannyń memlekettik týyna ainalǵan eńbek sińirgen óner qairatkeri Sháken Niiazbekovtiń eskizine basymdyq berdi. Túpkilikti bekitýge deiin týdyń dizainy azdap ózgertildi: bastapqyda biliktiń janyndaǵy oiý-órnek qyzyl tústi, al búrkit bar kún Ortalyqtan tys ornalasqan. 1992 jyly maýsymda Prezidenttiń tapsyrmasy boiynsha oiý-órnek altyn túske boialyp, negizgi elementter matanyń ortasyna týralandy. Memlekettik Týdyń avtory Sháken Niiazbekov bolyp tabylady-onyń 1992 jylǵy 4 maýsymda Egemen Qazaqstannyń basty rámizderiniń biri retinde resmi túrde bekitilgen altyn kún men búrkitpen kógildir aspannyń nusqasy.
Qazaqstan Respýblikasynyń Memlekettik Eltańbasyn qabyldaý tarihy, sondai-aq onyń simvolikasy óz kezeginde qarapaiym emes. Eltańbanyń ortasynda kógildir tústiń fonynda shańyraq beinelengen, odan ýyqtar kún sáýlesi siiaqty barlyq baǵytta alshaqtaidy. Bul kompozitsiia barlyq azamattardy ortaq shańyraq astynda biriktiretin birtutas memleket ideiasyn bildiredi. Shańyraqtyń oń jáne sol jaǵynda miftik qanatty tulpar jylqylarynyń beineleri ornalasqan. Tulparlar qazaq folklorynda ejelden-aq kúshtiń, tektiliktiń jáne alǵa umtylystyń nyshany retinde bar. Eltańbadaǵy tulparlardyń qanattary bidaidyń qulaǵy retinde stildendirilgen, bul týǵan jerdiń bailyǵy men molshylyǵyn bildiredi. Eltańbanyń joǵarǵy bóliginde kólemdi bes buryshty juldyz, tómengi bóliginde – "QAZAQSTAN"altyn áriptermen jazylǵan jazý beinelengen. Aita keteiik, 2018 jylǵa deiin bul jazba kirillitsada "Qazaqstan"dep jazylǵan.
Tý siiaqty, Memlekettik Eltańbanyń eskizi konkýrstyq negizde tańdaldy. 1992 jyldyń maýsym aiynyń basynda komissiia Eltańbanyń 245 jobasyn jáne simvolizm boiynsha 67 jazbasha usynysty qarady. Balama nusqalarǵa Jarty Ai men juldyzdardyń sýretteri kirdi, shańyraqsyz, biraq basqa geraldikalyq belgileri bar jobalar boldy. Nátijesinde tańdaý ortasynda shańyraq, búiirlerinde qanatty tulparlar jáne joǵarǵy jaǵynda bes buryshty juldyz bar dóńgelek Eltańbanyń paidasyna jasaldy. Bes buryshty juldyz, onyń keńestik qaýymdastyǵy týraly alǵashqy pikirtalastarǵa qaramastan, eltańbada Qazaqstannyń jarqyn jolynyń jáne álemniń barlyq bes kontinentine eldiń ashyqtyǵynyń simvoly retinde qaldy. Memlekettik Eltańbanyń avtorlary belgili sáýletshiler Jandarbek Málibekov pen Shot-Aman Ýálihanov boldy-olardyń birlesken jobasy jeńiske jetip, 1992 jyly 4 maýsymda bekitildi. Malibekov pen Ýálihanov óz eskizinde halyqtyń tarihi jáne mádeni murasyn beinelegen: Jandarbek Málibekovtiń ózi atap ótkendei, Eltańba kóshpendiler dáýirinen qazirgi zamanǵa deiingi dala órkenietiniń tarihyn boiyna sińirip, urpaqtar sabaqtastyǵy men el táýelsizdigin beinelegen.
Memlekettik ánuran-Qazaqstannyń mýzykalyq-poetikalyq simvoly - Táýelsizdik jyldary eki ret ózgerdi. 1992 jyly qańtarda KSRO ydyraǵannan keiin jas respýblikanyń jańa ánuranyna konkýrs jariialandy. Nátijesinde Táýelsiz Qazaqstannyń alǵashqy Ánurany "Jaralǵan namystan qaharman halyqpyz" áni boldy – Qazaq KSR keńes Gimniniń áýeni negizinde qazaqstandyq aqyndar toby jazǵan jańa patriottyq poeziiamen. Bul ánuran uzaqqa sozylmady: 2006 jyly ulttyq dybystyq simvolizmdi nasihattaý maqsatynda jańa ánurandy bekitý týraly sheshim qabyldandy. 1956 jyly kompozitor Shámshi Qaldaiaqov aqyn Jumeken Nájimedenovtiń sózine jazylǵan, halyq keńinen tanymal jáne jaqsy kóretin "Meniń Qazaqstanym" ("meniń Qazaqstanym") patriottyq áni negizge alyndy. Ánge ánuran mártebesin bermes buryn onyń mátini birshama naqtylanyp, saltanatty dybysqa ie boldy. Osylaisha, 2006 jyldan bastap Qazaqstan Respýblikasynyń Memlekettik Ánurany "Meniń Qazaqstanym" jańartylǵan nusqasy boldy. Ánurannyń resmi avtorlary-kompozitor Shámshi Qaldaiaqov pen aqyn Jumeken Nájimedenov – olardyń shyǵarmashylyǵynyń arqasynda ánurannyń áýeni men sózderi árbir qazaqstandyqtyń patriottyq sezimin oiatady. Ánurannyń saltanatty mýzykasy men asqaq mátini Otanǵa degen súiispenshilikti, birliktiń, batyldyqtyń jáne eldiń órkendeýine degen umtylysty beineleidi. Búgingi tańda memlekettik ánurannyń dybystarymen Qazaqstan azamattary óz eli úshin erekshe órleý men maqtanysh sezimin sezinedi, al onyń oryndalýy mańyzdy memlekettik is-sharalar men merekelermen birge júredi.
Memlekettik rámizder-ulttyq biregeilikti qalyptastyrýda jáne patriotizmdi tárbieleýde úlken ról atqaratyn el egemendiginiń ajyramas atribýttary. Sonymen qatar, memlekettiń simvolikasy "ulttyq ózin-ózi tanýdyń katalizatory: ol birtutas halyqqa qatysý sezimin, tarihi jadynyń sabaqtastyǵyn jáne óz eliniń bolashaǵy úshin jaýapkershilikti nyǵaitady"dep túsiný mańyzdy.
Rámizderdiń árqaisysy halyqtyń qundylyqtary men murattaryn beineleidi, azamattarda
Otan úshin maqtanysh sezimin týdyrady. Jalaýshanyń jelbiregenin nemese ánurannyń dybysyn kórgende, adamdar emotsionaldy kóterilý men birlikti sezinedi. Prezident Qasym-Jomart Toqaev Memlekettik rámizderdiń árqaisysynda oianatynyn atap ótti
qazaqstandyqqa" el úshin ólsheýsiz maqtanysh sezimi","halqymyzdyń murattary men qundylyqtaryn, ata-babalarymyzdyń ósietteri men tilekterin" beineleidi. Elimizdiń kóktegi kógildir toǵaiynyń astynda júzden astam etnostyń ókilderi beibitshilik pen kelisimde ómir súredi jáne dál osy birliktiń saqtalýy jańa jetistikterge jetýge múmkindik beredi.
Sonymen qatar, memlekettik rámizderge tiisti qurmetpen qaraý mańyzdy. Tý, Eltańba jáne Ánuran tek áshekeiler emes, "ulttyq qadir – qasiet emblemalary"; olardy paidalaný laiyqty jáne belgilengen qurmet normalaryna sáikes kelýi kerek. Rámizderge uqypty qaraý – otbasylyq jádigerler siiaqty-azamattarda óz eline degen jaýapkershilik pen súiispenshilik sezimin tárbieleidi. Týdy, Eltańbany jáne ánurandy qurmetteý arqyly qoǵam memlekettiliktiń negizderine qurmet kórsetedi.
2025 jyly Qazaqstan memlekettik rámizder kúnin ǵana emes, óziniń jańa tarihynyń aitýly kúnin – Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiiasynyń 30 jyldyǵyn atap ótedi. Eldiń Negizgi Zańyn 1995 jyly jalpyhalyqtyq referendým qabyldady jáne táýelsiz memlekettiliktiń berik negizin qalady. Prezident q. Toqaev azamattardy memlekettik rámizder kúnimen quttyqtai otyryp, Konstitýtsiia Qazaqstan MEMLEKETTILIGINIŃ BERIK tirekteriniń biri ekenin eske saldy. "Negizgi Zańda bizdiń qoǵam negizge alatyn negizgi qaǵidattar bar", – dep atap ótti Memleket basshysy. Bul qaǵidattar – Táýelsizdik, azamattardyń teńdigi, zańnyń ústemdigi, adamnyń quqyqtary men bostandyqtary – eldiń ómiri qurylatyn saiasi-quqyqtyq negiz qurdy.
Memlekettik rámizder óz kezeginde osy onjyldyqtarda qalyptasqan táýelsiz Qazaqstannyń rýhy men biregeiligin kórsetedi. Eger Konstitýtsiia egemendik pen demokratiialyq qundylyqtardy zańdy túrde bekitken bolsa, onda Tý, Eltańba jáne Ánuran álemge jańa memlekettiń beinesin, onyń ata-babalar tarihymen sabaqtastyǵyn jáne bolashaqqa degen umtylysyn kórsetti.
Bul eki kún de – rámizder kúni de, Konstitýtsiianyń mereitoiy da ulttyq birlik pen memlekettilikti nyǵaitý ideiasymen tyǵyz bailanysty. El basshylyǵynyń sózderinde Konstitýtsiia rýhyn ustaný jáne memlekettik rámizderdi qurmetteý qatar júredi degen oi beker emes. 2025 jyly Qazaqstanda Negizgi Zańnyń 30 jyldyǵyna arnalǵan iri is-sharalar men bastamalar – ǵylymi-qoǵamdyq konferentsiialardan bastap patriottyq aktsiialarǵa, tipti qaiyrymdylyq aktilerine deiin kútilýde. Munyń bári Konstitýtsiianyń quqyqtar men bostandyqtardyń kepili retindegi mańyzdylyǵyn atap ótýge, sondai-aq ondaǵy qundylyqtar bizdiń memlekettik rámizderimizde beinelengen qundylyqtarǵa sáikes keletinin eske salýǵa arnalǵan. Konstitýtsiia da, eltańbasy men ánurany bar tý da Táýelsizdiktiń nyshandary – Qazaqstan Respýblikasy Egemendiginiń rýhani jáne materialdyq kórinisteri bolyp tabylady.
2025 jylǵy 4 maýsymda ótken Qazaqstannyń Memlekettik rámizderiniń kezekti kúni búkil el boiynsha kóptegen saltanatty jáne patriottyq is-sharalarmen atap ótildi. Elorda – Astanada-merekelik tań "Atameken" monýmentiniń janyndaǵy alańda Memlekettik Týdy kóterý saltanatty rásiminen bastaldy. Saltanatty rásimge
Respýblika Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev qatysty. Orkestrdiń únimen qurmetti qaraýyldyń áskeri qyzmetshileri flagshtoktyń basyna orasan zor stiagty kóterdi, sodan keiin Memlekettik ánuran shyrqaldy. Jinalǵandar aldynda sóz sóilegen Prezident 130-dan astam etnostyń ókilderi Qazaqstannyń kóktegi kógildir týynyń astynda beibitshilik pen kelisimde ómir súretinin jáne bul birlik elge jańa jetistikterge jetýge kómektesetinin atap ótti. "Memlekettik rámizder árqaisymyzda óz elimiz úshin maqtanysh sezimin oiatady. Olar halqymyzdyń murattary men qundylyqtaryn, ata – babalarymyzdyń ósietterin beineleidi", - dep atap ótti Toqaev azamattardy ulttyq rámizderge uqypty qaraýǵa jáne Konstitýtsiiada belgilengen qaǵidattarǵa árqashan adal bolýǵa shaqyrdy. Qalyptasqan dástúr boiynsha, osy kúni Memleket basshysy áskeri joǵary oqý oryndarynyń úzdik túlekterine ofitserlik pogondardy tabys etti-2025 jyly bul qurmetke Otanyna qurmetpen qyzmet etýge ant bergen 14 jas leitenant ie boldy.
Ilias Baqtyǵaliev
