Ǵylym tilimen aitqanda tamyr - joǵary satydaǵy, tuqymdy ósimdikterdiń jer ananyń qoinaýyna bekip, odan qorektik zattar men sýdy sińiretin jáne zat almasý nátijesinde paida bolǵan keibir zattardy bólip shyǵaratyn negizgi vegetativtik múshesi. Al adam men janýarlar aǵzasynda qan ainalymyn qamtamysyz etetin tútikshe múshe. Osy qasietterine qarai uly dalada «tamyr tartty», «tamyr-tanys» t.b. aýyspaly maǵynaly tirkester qalyptasqan bolsa kerek.
Endeshe endigi sóz ǵylym salasynda ósimdikterdiń tamyryn zerttep, tamyryn tereńge tartqan ǵalym, biologiia ǵylymdarynyń doktory, QR UJǴA akademigi, ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ, bioalýantúrlilik jáne bioresýrstar kafedrasynyń professory Nashtai Muhitdinuly Muhitdinov týraly bolmaq.
Aita keterligi «Ustazy jaqsynyń ustamy jaqsy» degendei Nashtai Muhitdinulynyń ǵylymi jetekshisi elimizdiń biologiia salasyna eleýli eńbek sińirgen, Qazaqstanda rizologiia ǵylymynyń negizin qalaýshy, 1999 jyly dúnie júzilik 16-Botanika kongresiniń qurmetti vitse-prezidenti bolyp sailanǵan álemge áigili ǵalym, akademik Isa Omaruly Baitýlin bolǵan.
1996 jyly «Ósimdikter tamyr júiesiniń ekologo-morfologiialyq erekshelikteri» degen doktorlyq dissertatsiiasyn qorǵaǵan ǵalym osy jumystyń nátijesinde ósimdikter tamyrlary týraly ǵylymǵa jańa túsinikter engizdi. Bul doktorlyq dissertatsiiaǵa jinalǵan materialdar birneshe jyl boiy Aqtóbe, Qaraǵandy, Almaty oblystarynyń aýmaǵynda júrgizilgen dalalyq-ǵylymi ekspeditsiialardyń nátijesi edi.
Nátijesinde Aqtóbe oblysynyń qýań dala aimaǵyndaǵy sortań topyraqtardyń ártúrli tipterindegi, Soltústik Balqash óńirindegi sur-qońyr sortań topyraqtaryndaǵy jáne Ile Alataýynyń ártúrli shópti-butaly alpi, sýbalpi beldeýlerindegi tabiǵi ósimdikter qaýymdastyǵynyń 160 dominanttary (basym túrleri) men ingredientteriniń (quramdas bólikteriniń) tamyrlarynyń ekologo-morfologiialyq erekshelikteri, sortań topyraqtyń ondaǵy ártúrli ádistermen egilgen ósimdikterdiń tamyryna áseriniń erekshelikteri, surǵylt sortańdaý topyraqta egilgen negizgi mádeni ósimdikterdiń tamyrlarynyń damý erekshelikteri anyqtalǵan.
Eńbek jolyn 1971 jyly botanika kafedrasynyń assistenti qyzmetinen bastaǵan ǵalym bilim berý júiesindegi jemisti eńbekteri úshin Qazaq KSR Joǵary Keńesiniń Maqtaý qaǵazymen (1983 jyly), KSRO Joǵary Keńesiniń «Eren eńbegi úshin» medalimen (1984 jyly), «Bilim berý úzdigi» belgisimen (1990 jyly) marapattaldy.
Al elimiz táýelsizdik alǵannan keiin egemen eldiń bilim jáne ǵylym salasynyń tamyr tartýyna sińirgen eńbegi úshin, ol «Qazaqstan Respýblikasynyń ǵylymyn damytýǵa sińirgen eńbegi úshin» QR Bilim jáne ǵylym Ministrliginiń tósbelgisimen (2003 j.), Eýropa Ǵylymi-Óndiristik Palatasynyń altyn medalimen (2013 j.) marapattaldy. 2013 j. «QR JOO Úzdik oqytýshysy» ataǵyna ie boldy.
2011 jyly 70 jyldyq mereitoiynda Qazaqstan tele arnasyna bergen suhbatynda «Qazaqstanda ǵylymdy damytý úshin qazaq tilindegi oqýlyqtar jáne ǵylymi maqalalar kerek» dep oi túiindegen ǵalym alǵash ret ana tilimizde «Ósimdikter morfologiiasy jáne anatomiiasy» (2001), «Biogeotsenologiia» (2007), «Qazaqstan bioresýrstary» (2009), «Geobotanika» (2011), «Dárilik ósimdikter» (2013) jáne «Qazaqstan bioresýrstary» (2016) sekildi 3 ǵylymi monografiia, 3 oqýlyq jáne 7 oqý quralyn jazdy. Sonymen birge magistranttary men PhD doktoranttaryna qazaq tilinde dissertatsiia qorǵatyp júrgen sanaýly ǵalymynyń biri desek te bolady. Aitpaqshy Nashtai Muhitdinulynyń 1961 jyly QazMÝ, biologiia fakýlteti qabyrǵasynan ashylǵan tuńǵysh qazaq tobynyń túlegi ekenin maqtanyshpen aita ketýge bolady. Qazirgi kezde professor N.M. Muhitdinov túrli tilderde jazylǵan 400-den astam ǵylymi maqalalar, oqýlyqtar jáne oqý quraldarynyń avtory.
Nashtai Muhitdinulynyń barlyq sanaly ómiri (2 jyldyq esepshilikten basqa) ózi bilim alǵan ýniversitet qabyrǵasynda ótti. Ol aǵa laboranttan ýniversitettiń ǵylymi jumystary jónindegi prorektordyń orynbasary siiaqty qyzmetterdiń barlyq satylarynda abyroily eńbek etti. Eńbek baspaldaqtaryna kóz júgirtsek, ol 1970-1976 jyldary assistent, aǵa oqytýshy, 1976-1988 jyldary dotsent, 1983-1988 jj. ýniversitettiń ǵylymi jumystary jónindegi prorektordyń orynbasary, 1989-2005 jj. Botanika kafedrasynyń meńgerýshisi, 1995-2000 jj. biologiia fakýltetiniń dekany boldy, al 2005 jyldan kúni búginge deiin osy kafedranyń (qazir bioalýantúrlilik jáne bioresýrstar) professory qyzmetin atqarýda.
1 halyqaralyq jáne 10-ǵa jýyq otandyq ǵylymi-zertteý jobalarynyń jetekshisi bolǵan Nashtai Muhitdinuly otandyq jáne sheteldik 20-dan astam (Aziia, Eýropa elderi jáne AQSh) halyqaralyq konferentsiialarǵa qatysyp baiandama jasady.
«Tabysqa jetken erkektiń artynda aqyldy jary turady» demekshi, qudai qosqan qosaǵy Ósimdikter biologiiasy jáne biotehnologiiasy institýty, kletkalyq biologiia zerthanasynyń aǵa ǵylymi qyzmetkeri, ǵylymda ózindik izi bar ǵalym, biologiia ǵylymdarynyń kandidaty Zinat Rahymjanqyzy Nashtai Muhitdinuly men birge ómirdiń ashy-tushysyn birge tatyp, kóbinese dalalyq ǵylym ekspeditsiialarda, ǵylymi issaparlarda júretin otaǵasynyń jolyn kútip, joqtyǵyn bildirmei, balalary men nemereleriniń de otaǵasynyń da rýhani tiregi, analyq jylýy.
Jetekshiligimen 2 doktorlyq, 15 kandidattyq, 3 PhD doktoranttyq, birneshe ondaǵan magistrlik dissertatsiia qorǵatyp, ǵylymǵa tamyryn tereń tartyp, japyraq jaiǵan ǵalymnyń shákirtteri Altai, Arqa men Atyraý arasynda ár salada qyzmet atqarýda, tipti shetel asyp onda óz eńbekterimen moiyndatqandary da jeterlik.
Ústimizdegi jyly jasyl álem ilimi maitalmanynyń 80 jyldyq mereitoiy el ishi-syrtyndaǵy ǵalymdardyń qatysýymen ǵylymi-tájirbielik konferentsiia retinde atalyp ótpekshi.
Tamyryn ǵylymnyń tereńine tarqan tulǵa ári ustaz Nashtai Muhitdinulynyń asatyn asýlary áli alda. Osy asýlardy sharshamai asýyna tilektespiz. Januiasy, áriptesteri men kóptegen shákirtteriniń arasynda japyraǵy jaiqalǵan jasyl ormannyń báiteregindei biikke qarai umtyla berýine tilektespin.
Álibek Ydyrysuly (shákirti)
Ál-Farabi atyndaǵy Qazaq ulttyq ýniversiteti
