Búgin, 3 shildede Astanada Qazaqstanǵa memlekettik saparmen kelgen Qytai Halyq Respýblikasynyń Tóraǵasy Si Tszinpindi “Aqorda” rezidentsiiasynda saltanatty qarsy alý rásimi ótti. Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev QHR Tóraǵasy Si Tszinpinniń elimizge memlekettik saparyn Qazaqstan men Qytai arasyndaǵy máńgilik ári jan-jaqty strategiialyq seriktestikti odan ári nyǵaitýǵa degen umtylystyń aiqyn kórinisi dep baǵalaitynyn jetkizdi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
QHR Tóraǵasy Qazaqstannyń qarqyndy damyp kele jatqanyna taǵy da kýá bolǵanyn atap ótti. Osy tusta ol Qasym-Jomart Toqaevtyń basshylyǵymen qazaq halqy anaǵurlym qýatty ári órkendegen jańa Qazaqstan quratynyna senim bildirdi.
Qytai Halyq Respýblikasynyń Tóraǵasy Si Tszinpin 4 shildede Astanada ótetin Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń sammitine qatysady.
Astana sammitiniń basty taqyryptary - álemdik qaýipsizdik, ádil ekonomikalyq orta qurý jáne ekologiia máseleleri. Biyl Qazaqstan Shanhai yntymaqtastyq uiymyna tóraǵa ekeni belgili. Sondyqtan qazaq eli úshin bul is-sharanyń artar júgi jeńil emes. Uiymǵa múshe memleketterdiń Prezidentteri basqosýda saiasi, ekonomikalyq jáne mádeni-gýmanitarlyq baǵyttaǵy ortaq problemalardy ortaǵa salyp jatyr.
Aita ketelik, ShYU aiasynda Qazaqstanda 2024 jyl “Ekologiia jyly” dep jariialandy. Osyǵan orai biyl 100 den astam is-shara atqarylady. Otandyq sarapshylar ShYU izgi qarym-qatynas, turaqty damý jáne qaýipsizdikti negizge ala otyryp damidy degen pikirlerdi alǵa tartady.
“Tóraǵalyǵymyzdyń sharyqtaý shegi - Astanadaǵy sammit. Oǵan biz erekshe nazar aýdaramyz. Biz Shanhai yntymaqtastyq uiymyn odan ári jetildirý salasynda strategiialyq mańyzdy sheshimder qabyldanady dep kútemiz. Orta merzimdi keleshekke arnalǵan ózara is-qimyldyń negizgi baǵyttary aiqyndalyp, aǵymdaǵy syn-qaterler men qaýipterge qatysty mańyzdy bastamalar ázirlenetin bolady”, - dep memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev málimdegen edi.
Osylaisha shirek ǵasyrdan sál asatyn ýaqyttan soń Shanhai keńistiginiń jiyny Qazaqstanǵa qaita oraldy. Memleket basshysy birqatar elderdiń basshylaryn qarsy alyp, mańyzdy kezdesýler ótkizdi.
Qazaqstandyq sarapshylar Qazaqstan Shanhai Yntymaqtastyq uiymynyń sammitin óz astanasynda ótkizý arqyly Eýraziiada energetikalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýge negiz bolady, sonyń arqasynda logistikalyq jobalar sany ulǵaiady dep esepteidi. QR Prezidenti janyndaǵy QSZI Aziialyq zertteýler bóliminiń basshysy Aidar Qurmashev, Qazaqstan men Qytai arasyndaǵy ózara árekettestik pen yntymastyq beretin múmkindikter týraly óz oiyn bildirdi. Saiasattanýshynyń aitýynsha ShYU keleli bir baǵyty – mádeni-gýmanitarlyq bailanystar. Atalmysh uiym múshe elder men halyqtar arasyndaǵy mádeni-gýmanitarlyq bailanystardyń nyǵaiýyna septigin tigizedi.
“Qazaqstan men Qytai arasyndaǵy bailanysty, árine, adamdar arasyndaǵy bailanysty ulǵaita berý kerek. Mádeni-gýmanitarlyq bailanystardy ulǵaitqan saiyn bizdiń elder arasyndaǵy azamattardyń bir-birine degen qyzyǵýshylyǵy, bir-birin tanyp-bilýi, biznes jasaý múmkindikteri ulǵaia beredi degen oidamyz. Sondyqtan qazirgi kúnde ǵylymi jáne sarapshylar arasyndaǵy bailanystar viza alýǵa bailanysty ulǵaiyp kele jatyr jáne onyń múmkindikteri úlken. Iaǵni búgingi kúni qazaq-qytai qatynasynyń áleýeti zor”, - dedi Aidar Qurmashev.
Qazaqstan strategiialyq zertteýler institýtynyń aǵa sarapshysy Baýyrjan Áýkenniń pikirinshe, Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń sammiti Qazaqstanǵa kóp artyqshylyq beredi. Onyń paiymdaýynsha, ShYU múshe bolý arqyly elimiz halyqaralyq saiasatta kóptegen tiimdi jobalarǵa qol jetkizedi. Qaýipsizdik, turaqty damý, aimaqtyq jáne halyqaralyq máseleler boiynsha álemdik saiasatta qazir Qazaqstan ornyn óz ornyn bekitip jatyr. Sonymen qatar ekonomikalyq jaǵynan da Qazaqstannyń uiym múshelerimen ekijaqty bailanystary nyǵaiyp keledi.
“Kórshi eldermen qarym-qatynasty nyǵaitýda Shanhai yntymaqtastyq uiymynyń bereri mol. Eń mańyzdysy, qaýipsizdik salasynda da utymdy tustary barshylyq. Ekonomikalyq turǵydan alsaq, saýda-sattyqtyń úlesi artyp, investitsiia tartýǵa septigin tigizedi. Jalpy ShYU-ǵa múshelik etý Qazaqstanǵa qarym-qatynastyń, yntymaqtastyqtyń jańa múmkindikterin beredi. Astana sammitinde birqatar mańyzdy sheshimder qabyldanady dep kútilýde. Bul sammit arqyly jańa tarihi dáýirge qadam basaiyn dep turmyz. Basqosýda uiymnyń qurylymyna qatysty ózgerister oryna alady. Jiynǵa on myńǵa jýyq delegat kelgeli otyr. Uiymnyń den qoiar tusy - turaqty damý. Iaǵni bul álem elderiniń, Eýraziia elderiniń dialogqa, yntymaqtastyqqa umtylysynyń birden bir kórsetkishi”, - dep málimdedi sarapshy.
Sarapshynyń paiymdaýynsha, Astanadaǵy sammit álem elderi jáne Eýraziiadaǵy memleketter úshin aýqymdy dialog alańyna ainalyp otyr. Jinalǵan elder basshylary men halyqaralyq uiymdardyń tóraǵalary ózara dialog qurý arqyly yntymaqtastyqqa, tatýlyqqa, tiimdi bailanys qurýǵa tyrysady, nátijesinde bir kelisimge kelip, taraptarǵa tiimdi kelissózder júredi. Bul - jaqsy úrdis.
“Astana sammiti arqyly talai jobalar júzege asyrylady. Munyń jaǵymdy jaqtary jetkilikti. Sebebi dialog bolǵan jerde kóptegen másele talqylanady, sonyń arqasynda ortaq sheshimder qabyldanady” - dep oi túiindedi Aidar Qurmashev.
Aita ketelik, álem elderi ishinde kóp jaǵdailarda Shanhai Yntymaqtastyq Uiymyn aziialyq uiym retinde qabyldaidy. Saiasattanýshylardyń pikirinshe bul jańsaq pikir. Sebebi, uiymǵa Eýropa memleketteri birtindep qosylyp jatyr. Biyl Belarýs qatarǵa endi. Sondyqtan eýraziialyq uiym dep aitýǵa tolyq negiz bar. Bolashaqta uiym óz maqsat-mindetterin memleketter men azamattardyń múddelerine laiyqty etip atqarsa, óz tiimdiligin kórsete alsa múshe memleketterdiń qatary da ósýi múmkin.
Belarýssiianyń ShYU-ǵa qosylýy týraly QSZI Aziialyq zertteýler bóliminiń bas sarapshysy Áliia Musabekova óz pikirin bildirdi.
“Sammittiń basty mazmundyq leitmotivi Qazaqstannyń ShYU sheńberinde usynǵan «Ádiletti álem men kelisimdi jaqtaityn dúniejúzilik birlik týraly» bastamasy bolmaq. Ol ózara senimdi nyǵaitýǵa, álemniń barlyq elderiniń turaqty damýyn qoldaýǵa baǵyttalǵan. Bul bastama uiymǵa múshe memleketterdiń jahandyq jáne óńirlik qaýipsizdikti damytý jónindegi shynaiy nietteri men sheshimin kórsetedi. BUU Bas hatshysy Antonio Gýterrishtiń biyl ShYU-ǵa múshe memleketter basshylarynyń keńesine qatysýy da belgili bir salmaqty beredi. Astanadaǵy sammit álemdik mańyzy bar eleýli oqiǵa bolyp tur. ShYU alańynda milliondaǵan adamdardyń taǵdyryna qatysty jahandyq sipattaǵy máseleler kóteriletin bolady”, - dedi sarapshy.
Belarýs buǵan deiin ShYU-men seriktestik qarym-qatynasta bolǵan jáne el Prezidenti Aleksandr Lýkashenko uiymnyń aldyńǵy jeti sammitine de qatysqan.
Astana sammitine BUU bas hatshysy Antoniý Gýterrish te atsalysyp jatyr. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Astana sammitine qatysý jónindegi shaqyrýyn qabyl alǵany úshin BUU Bas hatshysyna alǵys aitty. Qasym-Jomart Toqaev Antoniý Gýterrishtiń sapary Qazaqstan men BUU arasyndaǵy jan-jaqty yntymaqtastyqty nyǵaitýǵa zor múmkindik beretinin aitty. BUU Bas hatshysy Astananyń Shanhai yntymaqtastyq uiymyna tóraǵalyǵyna joǵary baǵa berdi. Óz sózinde Antoniý Gýterrish myrza Qazaqstanda iske asyrylyp jatqan saiasi jáne ekonomikalyq reformalardy qoldaitynyn, elimizdiń jahandyq qaýipsizdik pen beibitshilikti qamtamasyz etý isinde mańyzdy ról atqaratynyn atap ótti.
Terrorizm, separatizm jáne ekstremizm taqyryby da sammittiń ózegine ainalmaq. Terrorizm men ekstremizige qatysty ázirlengen baǵdarlama qabyldanady dep kútilýde. Budan basqa, ShYU-nyń esirtkige qarsy strategiiasyn talqylaý josparda tur.
Biyl Shanhai yntymaqtastyq uiymyna Qazaqstan jetekshilik etti. Jyl boiy elimiz túrli bastamalar kóterdi. Sonyń biri, ári biregeii - 2024 jyl Ekologiia jyly bolyp jariialandy. 100-den asa túrli is-sharalar ótti. Astana sammitinde qaralǵan qujattar da Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tabandy eńbeginiń nátijesi. Al kelesi jyly tóraǵalyq Qytai eline ótedi. Osylaisha ShYU ainalasyndaǵy mańyzdy is-sharalar legi aspan asty elinde jalǵaspaq.
