Zaisan týraly aitqanda onyń ásem tabiǵaty, asqar taýlary men móldir sýy, jer asty bailyǵyn jii sóz etip tamsanamyz. Alaida týǵan jerdi quraityn eń mańyzdy bólik jáne baǵaly qundylyq Adam, sol jerdiń turǵyny ekenin umytyp ketemiz.
Qazaqta aitylatyn «Jaqsy adam - eldiń yrysy» degen danalyq sózindegidei sol jerdiń halqy sol eldimekenniń eń basty bailyǵy emes pe?
Olai bolsa nurly Zaisannyń aitýly tulǵasy, kásipker, metsenat «Jasulan-777» keshendi sharýa qojalyǵynyń iesi Dáýletbek Myqiianovpen bolǵan emen-jarqyn, erekshe suhbatty nazarlaryńyzǵa usynǵymyz keledi.
Iá, Zaisan úshin saýda-sattyq jańa uǵym emes. Qiyrda jatyp qaqpasy Qytaiǵa qaraǵan monoqalanyń tynys-tirshiligi de osy shaǵyn saýda men mal sharýashylyǵy. Tarihqa kóz júgirtseńiz kóne Zaisanda bai-kópester kóp bolǵan. Olardyń deni óner, mektep, bilim-ǵylym, qaiyrymdylyq sharalaryn nazardan tys qaldyrmai, qoǵam isterine aralasyp otyrǵan. Zymyran ýaqyt bailyq pen qarjy uǵymdaryna da kóp ózgerister alyp kelgeni belgili.
Dáýletbek aǵanyń bailyq, bai bolý, kásipkerlik týraly erekshe tolǵamdary oqyrmandy bei-jai qaldyrmaityny sózsiz.
– Dáýletbek aǵa, kásipkerliktiń alǵashqy baspaldaqtary qalai bastalyp edi?
– Eń aldymen aitarym bai bolý mindet emes qoi, qyzym. Biz eńbekke aralasqan shaqta qazirgidei «biznesmen» uǵymy boldy desem qatelesken bolar edim. Bizdiń maqsat turmysty túzeý edi. Ata-anamyz qarapaiym sharýa adamdary boldy. Sol kisilerge qolǵabys bolyp, qandai is jasasaq ta adal atqarýǵa tyrystyq. Mektep bitirgennen keiin, 1974-1975 jyldary 3 Shubartaýlyqtardyń bastamasymen qurylǵan «Shuǵyla» komsomol – jastar brigadasynda shopan boldym. Eńbektiń jamany joq. Bastysy adal bolýy. 1975 – 1977 jyldary Mońǵoliiada áskeri boryshymdy ótep, ári qarai júrgizýshi bolyp jalǵastyrdym.
– Jeke júk kóligińiz boldy ma?
– Joq, Zaisandaǵy aýdandyq avtotransport mekemesinde ártúrli aýyr júk tasymaldarymen ainalystym. Qytaiǵa da bardyq. Eki jyldan keiin sol KamAz-dy jeke menshigime satyp aldym. Nan zaýytynyń jumysy, diirmen toqtap sol bir 90 – shy jyldardyń bel ortasynda jappai qiyn kezderde tek Zaisan ǵana emes, shalǵai aýdandarǵa oblys ortalyqtarynan azyq – túlik tasyp, arzan baǵamen saýdalap, turǵyndardyń suranysyn qamtý kerek boldy. Ásirese un tapshy zaman edi.
– «Jasulan» saýda úii qalai ashyldy?
– 2003 jyly jubaiym Jańylmen birlesip «Jasulan» saýda úiin ashtyq. Alǵashqyda shái, qant, un, tuz siiaqty qarapaiym kúndelikti turmysqa qajetti zattardy saýdaladyq. Dúkendi ashatyn sátte sol kezdegi aýdan ákimi Baýyrjan Janaqovqa bardym. Shaǵyn ashylý saltanatyn jasadyq. Úlken aqsaqaldardyń aq batasyn aldym. Nurǵabiden qariianyń saýda týraly eki qaǵidasy únemi jadymda turady.
– Ol qandai qaǵida?
– Jalpy saýdany alypsatarlyq degen kózqarastan arylý kerek. Saýda degenniń bir anyqtamasy - nápaqy tabý. Saýdany teris kórmeý kerek. Mysaly: birinshi qaǵida: alýshynyń da satýshynyń da razy bolýy. Máselen djinsy shalbaryn (sol zamanda óte qajetti, qat kiim túri) alyp kelip ústine 1000 teńge qosyp sattym. Alýshy muny, árine, qymbatsynyp renjip alady. Qaiyr bolmaidy.
Ekinshi qaǵida: taǵy djinsy shalbar alyp kelip satýǵa shyǵardym. Taýar uzaq ýaqyt ótpedi, turyp qaldy. Alýshy bolsa arzanǵa ber dep qinaidy. Taǵy da eki jaqtyń rizashylyǵy joq. Mundai saýdanyń da qaiyry bolmaidy.
– Saýdadan bólek mal sharýashylyǵymen ainalysatynyńyzdy bilemiz.
– Iá, qazir bes jerde arnaiy mal ósirip baǵýǵa arnalǵan qora-jailarym men jaiylymdyq jerlerim bar. Asyl tuqymdy jaby jylqylaryn, qazaqtyń aqbas siyrlaryn jáne 60-qa jýyq «geroford» atty asyl tuqymdy etti iri – qara maldaryn satyp ákelip, jersindirip, ósirýdemiz.
Bul jerde meni alańdatatyn bir másele biz ata kásibimizden ajyrap baramyz. Qazir tórt-túlik maldyń jai-kúiin uǵatyn, baǵa alatyn, kútimin kelistiretin jandy tabý óte qiyn. Budan bólek maldyń bas-siraq, ishek qarnyn iske jaratý aqsap tur. Ysyrapshyldyq pen rásýa kóp. Jaqynda bir gazette dál osy jaǵdai adamdardyń býyn aýrýyna ákelip soqtyrdy degendi kózim shalyp qaldy. Bulai bolmaýy da múmkin, degenmen nazar salatyn másele dep oilaimyn. Terini kádege asyrý da kún tártibinen túspeitin máselege ainalýy kerek. Men muny birneshe jerde aityp ta júrmin.
– Kásibińizdi Astana, Almaty siiaqty iri qalalarmen bailanystyrý oiyńyzda joq pa?
– Shynymdy aitsam Zaisannan ózge jerge qonys aýdarý týraly oi múlde bolmaǵan eken. Jumys barysymen Almaty, Shymkent, Taldyqorǵan, Talǵar, Qaskeleń, Óskemen, Semei, Aqtóbede tipti Reseige sapar shektim. Ár qaladan jaqsy usynystar kóp boldy. Jalpy kózin tapsa biznesti kez kelgen jerde órkendetýge bolady ǵoi.
Meniń ustanymy - «Er-týǵan jerine». Zaisanda birneshe eski úilerdiń óńin túzesek kelbettene túseri anyq. Jańa jumys oryndaryn ashýǵa kóbirek kúsh salý kerek.
Biyl «Sálemniń» ashylǵanyna tórt jyl tolady eken.
«Sálem» saýda úii aýdandaǵy eń úlken ǵimarattardyń biri. Ornalasqan jeri de meni qatty qyzyqtyrǵan edi. Ǵimaratty salǵan synyptasym, qurmetti azamat Bolat Ikepulynyń qurylys kompaniiasy. Qazir 50-den asa adamdy jumyspen qamtyp otyrmyz.
– Balalaryńyz týraly aitsańyz?
– Uldarym Jasulan men Asylan, qyzym Ásem qasymda. Óz júrek qalaýlarymen osy otbasylyq kásibimizdi dóńgeletip keledi.
– Jastarǵa aitar aqylyńyz bar ma?
– Eńbek etý kerek. Adaldyq birinshi orynda bolýy tiis. Adal aqshanyń ǵana berekesi bar. Adal aqsha tapsań uiqyń tynysh bolady.
P.S. Suhbat barysynda kásipkerden qaiyrymdylyq isteri jóninde suraǵanymyzda jariiany unata bermeitinin jetkizip, qysqa qaiyrdy. Áitpese Dáýletbek Myqiianov turmysy tómen, kóp balaly, muqtaj otbasylaryna, ortalyq meshitke udaiy kómek kórsetip keledi.
Aýdannan gir sporty boiynsha Álem, Aziia chempionatyna qatysqan sportshylardyń shet elderge barýyna úsh jyl qatarynan qarjylai demeýshilik jasaǵan. 2019 jyly qojalyq iesine «Týǵan jer» baǵdarlamasynyń «Jomart júrek» nominatsiiasy boiynsha «Jyl metsenaty» ataǵy, aýdannyń áleýmettik – ekonomikalyq jaǵdaiyn, aýylsharýashylyǵyn damytýǵa qosqan súbeli úlesi úshin birneshe joǵary basqarý organdarynyń qurmet gramotalary, alǵys hattary jáne aýdannyń 90 jyldyq mereitoiynyń «Ónegeli jol» tósbelgisi berilgen.
Al biyl QR Prezidentiniń 8 maýsymdaǵy №348 Jarlyǵy boiynsha pandemiiamen kúreste erekshe kózge túsken azamattardy nagradtaý barysynda metsenatyń jubaiy Jańyl Myqiianova «Halyq alǵysy» medalimen marapattaldy.
Ol basqaratyn «Sálem» saýda úii karantin ýaqytynda sanitarlyq rejimdi qatań saqtai otyryp, azyq-túlik baǵasyn turaqty ustap aýdan halqyna qaltqysyz ári minsiz qyzmet kórsetken birden bir dúken bolatyn. Asan qaiǵynyń «Baqyt qonǵan erlerdiń árbir isi oń bolar, Dáýleti kúnge artylyp, ne qylsa da mol bolar» - degen joldary osyndai jandarǵa arnalyp aitylsa kerek.
Suhbatty júrgizgen AIaÝLYM ShAIMARDANOVA
