Álemdegi eń iri aqparat agenttikteriniń biri Reuters Reseidiń ekonomikalyq jaǵdaiyn taldap, reseilik biliktiń joǵary eshelony arasynda el ekonomikasynyń búgingi kúiin sipattaýǵa jáne damý modelin tańdaýǵa kelgende jik paida bolǵanyn habarlaidy. "Ýkrainadaǵy arnaiy operatsiianyń" tórtinshi jylynda Resei ekonomikasynyń tynysy tarylyp, kórsetkishteri tómendei bastady. Beisenbi kúni Peterbýrg ekonomikalyq forýmynda Kremldiń qarjy-ekonomika salasynyń basshylary eldiń ekonomikalyq ahýalyn anyqtap, bolashaq damý úlgisine qatysty bir toqtamǵa kele almai, sóz talastyrdy. Biraz aqiqi tsifrlar alǵa tartyldy. Fakti júzinde ekonomikalyq bloktyń sheneýnikteri Vladimir Pýtinge ashyq aitpasa da, "soǵys pa, álde ekonomika ma?" degen turǵyda tańdaý jasaý qajettigi týyndap turǵanyn jetkizdi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Sońǵy ailarda Resei ekonomikasynyń kóptegen kórsetkishteri quldyrap, sarapshylar arasynda "quldyraý", "retsessiia" degen sózderi jii aityla bastaǵan. Al prezident Vladimir Pýtin úkimetke ekonomikanyń tym qatty tejelýine jol bermei, ushqan kórsetkishterdiń "jumsaq qonýyn" tapsyrǵan.
Resei ekonomikasyn alǵa jyljytatyn aiqyn draiver joq
Rosstattyń málimetinshe, 2025 jyldyń I-toqsanynda Reseidiń jalpy ishki ónimi (JIÓ) byltyrǵy 4-toqsandaǵy 4,5%-dan 1,4%-ǵa deiin báseńdep, tipti aldyńǵy toqsanmen salystyrǵanda da qatty tómendegen. Úkimettik makroekonomikalyq taldaý jáne qysqa merzimdi boljamdar ortalyǵynyń (TsMAKP) ózi azamattyq sektorlardyń basym bóliginde quldyraý baiqalyp jatqanyn, ekonomikany alǵa jyljytatyn aiqyn draiver joq ekenin jazdy.
Peterbýrg ekonomikalyq forýmynda RF ekonomikalyq damý ministri Maksim Reshetnikov ta Resei ekonomikasy retsessiianyń tabaldyryǵyna taiap qalǵanyn moiyndady. Al basqa sheneýnikter pessimistik pikirden tartynyp, optimizmdi saqtaýǵa tyrysty.
Ekonomikalyq bloktan naqty kórinisti ataý suraldy: "ekonomikalyq salqyndyq pa" álde "retsessiia" ma?..
Ekonomikalyq talqy moderatory, Memlekettik dýmanyń biýdjet komitetiniń tóraǵasy Andrei Makarov úkimet pen Ortalyq bank ókilderine qazirgi ekonomikalyq jaǵdaidyń naqty kórinisin atymen ataýdy surady: "ekonomikalyq salqyndyq pa" álde "retsessiia" ma?..
Qarjy ministri Anton Silýanov jaǵdaidy "ekonomikalyq salqyndyq" dep sipattai kele "qys artynan jaz keledi" degen orys metaforasyn alǵa tartyp, optimizm tanytty.
Ortalyq bank tóraiymy Elvira Nabiýllina qazirgi baiaýlaýdy "ekonomikanyń qyzyp ketýinen keiingi qalypqa túsý kezeńi" dep saqtana sipattady.
Ministr Reshetnikov naqty sandar boiynsha jaǵdai "salqyndyqqa" jaqyn bolǵanymen, biznes qaýymdastyqtyń sezimi men indikatorlary Resei ekonomikasy retsessiianyń shekarasyna jetkenin bildiretinin aitty. Ol joǵary paiyzdyq mólsherlemelerdiń bizneske jańa jobalardy bastaýda kedergi keltirip otyrǵanyn jetkizdi.
"Áskeri-ónerkásip kesheni ǵana erekshe jaǵdaida. Qazir áskeri sektordaǵy suranystyń artýy investitsiiany ulǵaitýda", – dedi Reshetnikov. Onyń aitýynsha, biylǵy boljam boiynsha 1,7%-dyq investitsiia ósimi ambitsiiialyqqa jatady, tipti birinshi toqsanda bul kórsetkish 8,7%-dy quraǵandyna qaramastan.
Ekonomikalyq damý ministri Ortalyq bank basshysynan "ekonomikaǵa sál jylýlyq tanytýdy" surap, durys aqsha-nesie saiasatyn júrgizse, retsessiianyń aldyn alýǵa bolatynyn eskertti.
Alaida, óz kezeginde, Nabiýllina hanym infliatsiia deńgeiin 4%-ǵa deiin tómendetý strategiiasyn ary qarai ustanatyndaryn aityp, infliatsiianyń baiaýlaýy banktiń boljamynan da tez júrip jatqanyn atap ótti.
Maýsymnyń basynda Resei Ortalyq banki úsh jyldan keiin alǵash ret paiyzdyq mólsherlemeni bir paiyzǵa, iaǵni 20%-ǵa deiin túsirdi. Degenmen, bul batys sanktsiialaryna bailanysty 2022 jyly naýryzda rekordtyq kórsetkishke jetken áli de óte joǵary deńgei bolyp sanalady.
Prezidenttiń baspasóz hatshysy Dmitrii Peskovtyń aitýynsha, bul mólsherleme ekonomikany tejep tur.
Joǵary bazalyq mólsherleme Resei ekonomikasyn shyńyraýǵa qulatty
Reseidegi eń iri memlekettik bank – Sberbank basqarma tóraǵasynyń birinshi orynbasary Aleksandr Vediahin Reuters agenttigine bergen suqbatynda joǵary paiyzdyq mólsherlemeler ekonomikaǵa aýyr soqqy bolyp, odan paida bolǵan shyńyraýdan shyǵý Reseige qiyn bolatynyn aitqan.
Resei Ǵylym akademiiasynyń Ulttyq ekonomika boljamy institýty mamyr aiyndaǵy málimetter boiynsha, elde ekonomikalyq ósim is júzinde toqtaǵan, ekinshi toqsanda retsessiia qaýpi joǵary.
Osy forýmda Resei prezidenti ákimshiligi basshysynyń orynbasary Maksim Oreshkin qazirgi ekonomikalyq ósim modeliniń áleýeti tolyq sarqylǵanyn málimdedi. Nabiýllina bul tujyrymmen kelisip, sońǵy eki jyldaǵy ekonomikalyq ósim, kóbinese jumys kúshin jumyldyrý men óndiris qýattaryn tolyq iske qosý, ulttyq ál-aýqat qorynyń shyǵyndary jáne importty almastyrý arqyly iske asqanyn, endigi jerde jańa model qajet ekenin aitty.
"Eki jyl boiy biz joǵary qarqynmen óstik, sebebi erkin resýrstarymyzdy iske qostyq. Atap aitqanda, bul resýrstar – eńbek kúshi, óndiristik qýattar, bank júiesiniń kapitaly jáne Ulttyq ál-aýqat qorynyń qarajaty. Bul qor arqyly úkimet biýdjet tapshylyǵyn jaýyp, trilliondaǵan rýbldi quraityn iri jobalardy qarjylandyrdy. Bul resýrstardyń kóbi shynymen sarqylǵanyn túsinýimiz qajet", – dedi Nabiýllina.
Qordyń shynymen de sarqylýǵa jaqyn ekenin túsinýimiz kerek - Nabiýllina
Rosstattyń dereginshe, jumyssyzdyq deńgeii tarihtaǵy eń tómengi kórsetkish 2,3%-ǵa deiin tómendedi. Buǵan soǵysqa bailanysty er adamdardyń mobilizatsiialanýy men jappai emigratsiia qosylǵan. Resei biligi jumys kúshiniń tapshylyǵyn 2 mln adamǵa baǵalap otyr.
Resei kásiporyndaryndaǵy qýattardyń júktelý deńgeii rekordtyq mejege jetip, 80%-dan asqan. Al Ulttyq ál-aýqat qorynyń ótimdi aktivteri soǵys bastalǵaly úsh esege qysqaryp, 2,8 trln rýblge tústi. Qordaǵy valiýtalyq rezervter de eń tómengi deńgeige – 153,7 mlrd iýanǵa deiin qysqarǵan, bul 2008 jyldan beri tirkelgen eń tómengi kórsetkish. Sonymen qatar qordaǵy altyn kólemi de soǵysqa deiingi 400 tonnadan 139,5 tonnaǵa deiin kemidi. Resei Halyq sharýashylyǵy jáne memlekettik qyzmet akademiiasynyń (RANHiGS) mamandarynyń boljamynsha, qor 2026 jyly tolyǵymen túgesilýi múmkin.
Al ministr Reshetnikov modeldi aýystyrýda "revoliýtsiialyq ózgeristerge" barmaýǵa shaqyrdy.
Óz kezeginde Anton Silýanov modeldi aýystyrý qajettiligimen kelispeitinin ashyq aitty.
"Qazir biz óte kúrdeli álemde ómir súrip jatyrmyz. Reseide 4%-dyq ósim bar, ainalamyz túrli shekteýler men sanktsiialarmen qursaýlanǵan, al osyndai kezde modeldi aýystyrý týraly aitýdyń ózi qisynsyz", – dedi ol.
Forýmda taǵy bir kóterilgen másele – investitsiialyq klimat pen senim máselesi boldy. Memdýma ókili Makarov 25 jyl ishinde investitsiialyq klimattyń qalyptaspaǵanyn moiyndaýǵa shaqyrdy.
Sońǵy úsh jylda Kreml on shaqty sheteldik kompaniiany tárkilep, ishki aktivterge de qol salý qarqynyn jedeldetti, olardyń arasynda Máskeý Domodedovo áýejaiy jáne "Rodnye polia" astyq kompaniiasy da bar.
"Menshik quqyǵynyń kepildikterine keletin bolsaq, bizde ýaqyt ótý merzimi oqiǵa bolǵan sátten emes, prokýrorlar bul týraly bilgen sátten bastalady. Onda da bul týraly bilgende ǵana emes, olarǵa unamaǵan, kelispegen kezde bola salady", - dep atap ótti Makarov. Nabiýllina da investorlar seniminiń mańyzdylyǵyn atai kele: "Qor naryǵy – senim máselesi. Eger aktsiia satyp alsań, erteń ony eshkim tartyp almaýy tiis", - dedi.
Al Silýanov "investitsiialyq klimattyń nashar ekeni – jalǵan" dep narazylyq bildirip, "investitsiia ósip jatyr, ekonomika da damýda, tek negativ taratýdy toqtatý kerek" dep bir-aq toqtady.
