2025 jyly qazaqstandyq fýtbolda birqatar oń ózgeris baıqaldy. Atap aıtqanda, "Qaırat" klýbynyń Chempıondar lıgasynyń jalpy kezeńine shyǵýy, elge "Realdyń" kelýi jáne klýbtardy jekeshelendirý saladaǵy jańa kezeńniń bastalǵanyn kórsetti. Qazirdiń ózinde bes klýb jeke ınvestorlardyń ıeligine ótip, salynǵan ınvestısıa kólemi 45 mlrd teńgeden asty, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
Qazaq Expert Club sarapshysy, fýtbol fýnksıoneri Altaı Daýmovtyń aıtýynsha, naryqtyq modelge kóshý otandyq fýtboldyń damýyna tyń serpin berýi múmkin.
"ÝEFA derekterine súıensek, Qazaqstan Premer-lıgasy jyl saıyn shamamen 100 mln dollar tabys ákeledi. Alaıda sonyń nebári 5–6 paıyzy ǵana komersıalyq qyzmet esebinen qalyptasady. Qalǵan negizgi qarjy memlekettik dotasıa arqyly qamtamasyz etiledi", – deıdi sarapshy.
Onyń málimetinshe, Qazaqstanda fýtbol salasyna jyl saıyn búdjetten 30 mlrd teńgeden astam qarajat bólinedi. Mundaı jaǵdaıda klýbtardyń óz betinshe tabys kózderin damytýǵa yntasy tómendeıdi, óıtkeni negizgi qarjylandyrý memleket esebinen jabylady.
Sarapshynyń sózinshe, álemdik tájirıbede fýtbol klýbtary tórt negizgi baǵyt arqyly tabys tabady. Iaǵnı, televızıalyq quqyqtar, bılet satylymy, demeýshilik jáne transferler.
"Qazaqstanda bul model áli tolyq qalyptaspaǵan. Televızıalyq quqyqtar lıga deńgeıinde tıimdi monetızasıalanbaı otyr, bılet satýdan túsetin tabys az – ortasha bılet baǵasy 2–4 dollar shamasynda. Al transfer naryǵy endi ǵana damyp keledi. Demeýshilik ınstıtýty bolǵanymen, kóp jaǵdaıda ol ákimshilik jáne seriktestik faktorlarǵa táýeldi", – dedi Altaı Daýmov.
Sarapshy Qazaqstanǵa uqsas jaǵdaıdaǵy elderdiń tájirıbesine nazar aýdarýdy usyndy.
Máselen, Polshada ortalyqtandyrylǵan komersıalyq júıe qalyptasqan. Bul eldiń fýtbol lıgasy jylyna shamamen 300 mln eýro tabys tabady. Klýbtar televızıalyq quqyqtardan bastap ishki naryqtaǵy komersıalyq baǵyttardyń bárinen paıda kóredi.
Al Serbıada transferlik ekonomıkaǵa basymdyq berilgen.
"Srvena Zvezda" men "Partızan" sekildi klýbtar jylyna 80–90 mln eýroǵa deıin tabys tabady. Onyń 70 paıyzy transferler men ÝEFA tólemderinen túsedi. Bul model oıynshylardy daıarlaý, eýrokýboktarǵa qatystyrý jáne keıin halyqaralyq naryqqa satýǵa negizdelgen", – dep túsindirdi sarapshy.
Qazirgi tańda Qazaqstanda fýtbol áli de memlekettik qarjyǵa táýeldi jáne ishki naryqtan tabys tabý deńgeıi shekteýli kúıinde qalyp otyr.
Altaı Daýmovtyń pikirinshe, turaqty júıege kóshý úshin eki baǵytqa basymdyq berý qajet. Birinshisi – ishki naryqty komersıalandyrý, ıaǵnı televızıalyq quqyqtardy damytý, mach kúngi tabysty arttyrý jáne demeýshilermen júıeli jumys júrgizý. Ekinshisi – akademıalarǵa ınvestısıa salyp, oıynshylar daıarlaý arqyly transferlik ekonomıkany damytý.
"Memlekettiń qarjylandyrýdy birtindep qysqarta bastaýy mańyzdy qadam. Bul klýbtardy qarjylyq derbestikke ıtermeleıdi. Biraq salanyń damýyna kásibı menejment te qajet. Eger fýtbol menejmenti damymasa, júıe naryqtyq emes, dotasıalyq kúıinde qala beredi", – dep túıindedi Altaı Daýmov.
