Partiialar jumysy
Jalpy, halyqqa jaqyn, qazaqtildi Qul-Muhammed syndy saiasatkerler bilikte saýsaqpen sanarlyq. Sondyqtan halyq onyń basqan qadamyn udaiy nazarda ustaidy. Bilik te muny jaqsy túsinedi. Sondyqtan Muhańdai kadrlardy Prezident Astanadan alysqa uzatpaidy. Qazirgidei almaǵaiyp kezeńde bilik partiiasynyń halyq arasyndaǵy bedelin kúsheitý úshin Prezident Muhtar Abrarulyn ádeii tańdaǵan syńaily.
Qazaq tilin jetik biletin Muhańdai bilikke qai ýaqytta bolsa da qajet. Mundai azamattar bilik pen halyq arasyndaǵy altyn kópir mindetin atqaratyny sózsiz. Endi bilik partiiasynyń tizgin-shylbyryn qolǵa alǵan Muhań «Nur Otandy» halyqshyl partiiaǵa ainaldyrýǵa bar kúsh-jigerin jumsary haq.
Búginde «Nur Otan» halyq múddesine jumys isteitin barlyq múmkindikke ie jetekshi saiasi uiymǵa ainalyp úlgerdi. Qansha jerden syn aitsaq ta, elimizde jyl on eki ai jumys isteitin jalǵyz partiianyń jumysy halyqtyń kóz aldynda. Sailaý naýqany qarsańynda qurylyp, sodan keiin sý túbine ketetin ózge saiasi uiymdarǵa qaraǵanda qazir «Nur Otan» halyq arasynda tanymal. Halyq qalǵan saiasi partiialardyń bar-joǵyn bilmeidi. Sondyqtan bolsa kerek, kópshilik muń-muqtajyn, ókpe-renishin «Nur Otannyń» keńsesiniń aldyna kelip aitýǵa qumar.
Elimizdegi oppozitsiialyq kúshter saiasi bilikke ie bolý úshin kúresedi. Al halyqtyń senimine ie bolýǵa eshqashan umtylǵan emes. Sondyqtan bolsa kerek, olardyń udaiy joly bolmai keledi. Eger ózderin oppozitsiialyq kúsh sanaityn saiasi uiymdar sailaýdan keiin uzaq uiqyǵa ketpei, jyl boiy halyqpen jumys istese qandaida bir nátijege qol jetkizer edi.
Al oppozitsiia serkeleri ózderiniń saiasi maqsattaryna jetý úshin qarjysyn qimaidy. Olardyń oi-paiymyn áldebireýler qarjylandyrý kerek. Bizdiń saiasi kúshter ideiaǵa emes, qarjy tabý úshin ǵana jumys istei me dep qalasyń. Sondyqtan kei jaǵdaida elimizdegi Jarmahan Tuiaqbai basqaratyn JSDP qyzmet kórsetetin mekemege uqsap ketetinin jasyryp qaitemiz. Osynyń arqasynda «Nur Otan» partiiasy halyqqa keńinen tanyla tústi. Al Muhtar Qul-Muhamed bilik partiiasyn basshylyqqa kelgennen keiin saiasi uiymynyń bul baǵyttaǵy jumysy tipti jandana túsýi múmkin.
Muhtar Qul-Muhammedtiń saiasi uiymnyń jumysyn urshyqsha úiirip alyp ketetin is-tájiribesi jetedi. Óitkeni, ol – 2001-2003 jyldary Mádeniet, aqparat jáne qoǵamdyq kelisim, 2008-2010 jyldary Mádeniet jáne aqparat ministri qyzmetin abyroimen atqarǵan naǵyz ideolog desek bolady. Sondyqtan «Nur Otan» partiiasynyń jetekshisi aldaǵy ýaqytta ideologiia salasynda qamshy saldyrmai jumys isteitinine bás tigýge bolady.
Eńbektiń zeinetin kórý
Ótkenge kóz salsaq, Muhtar Abraruly bilik basyna qandaida saiasi-qarjylyq toptardyń yqpalymen kelmegenin baiqaimyz. Onyń saiasi karera jasaýyna qolyndaǵy qalamy men halyqtyń oǵan degen yqylasy airyqsha áser etti.
90-jyldary kóptegen adamdar Keńes zamanynda jumys istep turǵan mekemelerdi jekeshelendirip, istiń kózin taba almaǵan soń, onda turǵan stanoktardy temir-tersekke ótkizip jibergenin bárimiz bilemiz. Al jumysty uiymdastyrýdyń jolyn biletin azamattar kásiporyndarǵa jan bitirip, naryqtyq qoǵamǵa ikemdelip jumys istedi. Osy turǵyda alǵanda Muhtar Abrarulyn isker jandardyń qataryna da jatqyzýǵa bolady. Qazirgi tańda ol qurǵan «Atamura» korporatsiiasy baspagerlik salada tabysty jumys istep, el damýyna óz úlesin qosýda.
Jalpy, úlken saiasatpen ainalysýǵa niettengen adam isimen memlekettik qoǵamdyq-saiasi ómirine investitsiia salýy tiis. Osy turǵydan alǵanda Muhtar myrzany joly bolǵan saiasatkerlerdiń qataryna jatqyzýǵa bolady. Búginde halyqtyń nazaryn ózine aýdarýǵa niettengen saiasatkerler qazaqtyń tól óneri – aitysty uiymdastyryp, jurtshylyqtyń kózine túsýge tyrysady.
Aitystyń arqasynda tanymal bolǵan qoǵam qairatkerleriniń basynda Muhtar Abraruly turǵanyn bárimiz bilemiz. Ol 90-jyldardyń sońynda Uly Otan soǵysy batyry Baqtyoraz Beisekbaevtyń erligin nasihattap, uiymdastyrǵan aitysyn kópshilik qaýym jata-jastana kórdi. Búginde aitystyń maitalmandary Amanjol Áltaev, Bekarys Shoibekov, Muhamedjan Tazabekov syndy ushqyr aqyndardyń halyqqa keńinen tanylýyna Muhtar Qul-Muhammedtiń úlesi zor bolǵanyn moiyndaýymyz kerek.
Ol aitys ónerine jasaǵan qamqorlyǵyn elimizdiń qoǵamdyq-saiasi ómirine salǵan investitsiiasy dep aitýǵa tolyq bolady. Budan keiin aitystyń qamqorshysy bolǵan Amangeldi Ermegiiaev te qoǵamdyq ómirimizde orasan zor tanymaldyqqa ie boldy. Sońǵy kezderi «Nur Otan» partiiasynyń da aitysty uiymdastyrýshylardyń qataryna qosylýynan kóp jaitty ańǵarýǵa bolady.
Aqparat salasynyń alyby
Ol aqparat salasyna basshy bolyp kelgende elimizdegi telearna men radio bitkenniń bári oryssha habar taratatyn. Keibir táýelsiz telearnalardy qossańyz, ózimizdi Reseide júrgendei sezinýshi edińiz.
Telearnalar qazaq tilin tórine shyǵarmaq túgili bosaǵasynan da syǵalatpaityn. Muhtar Abraruly osy siresip qalǵan júiege alǵash ret qozǵaý salǵan ministr. Budan basqa qazaq jýrnalisteriniń eńbekaqysynyń orystildi áriptesterimen teńesýine de yqpal etkenin aitýǵa tiispiz. Jazýshylarǵa qalamaqy tóleý máselesi dál Qul-Muhamedtiń kezinde qolǵa alynǵanyn umytpaýymyz kerek. Osylaisha qazaq qalamgerleriniń eńse tikteýine onyń qolǵa alǵan isi barynsha yqpal etti.
Ár salanyń jumysy órge basýy úshin birinshi kezekte sol salanyń jumysyn retteitin zańnama qajet. 2009 jyly Mádeniet jáne aqparat ministri Muhtar Qul-Muhamed «BAQ týraly» zańǵa biraz ózgerister engizip, jýrnalister qaýymnyń qulashyn jazyp, jumys isteýine jol ashqanyn da aitpaiqa bolmaidy.
Jańa zań jýrnalisterdiń qandaida bir adamnan suhbat alǵanda onyń ruqsatsyz jazba quraldaryn paidalanýyna jol ashty.
Eń bastysy tek qana orys tilinde habar taratyp kelgen telearnalardy táýbesine túsirip, qazaq tilinde habarlardyń kólemi 50 paiyzdan kem bolmaýy kerektigin talap etken Muhtar Qul-Muhammedtiń tabandylyǵyn eshqashan umytýǵa bolmaidy.
Telearnalardaǵy qazaqtildi baǵdarlamalardyń sapasy men sanynyń artýyna osy jait airyqsha yqpal etkeni sózsiz. Eger zańǵa mundai talap engizilmegende áli kúnge deiin habar-oshardy orys tilinde kórip otyrar ma edik. Kim bilsin?
Bul zań qazaq ánshileriniń jarqyrai kórinýine de jol ashty. Zańǵa ózgeris enbei turǵanda qazaq ánshilerin tyńdaý úshin túnniń aýǵanyn kútshi edik. Al qazir ol zaman kelmeske ketken. Osy zańnyń arqasynda shoý-biznes kóz ilespes jyldamdyqpen damyp, óziniń shyrqaý biigine kóterildi.
Budan basqa buqaralyq aqparat quraldaryn basshylyq quramy nemese poshtalyq adresi ózgergen saiyn memlekettik qaita tirkeýden ótýge mindetteitin tártip joiylyp, aqparat quraldary kósilip jumys isteitin dárejege jetti. Sondyqtan aqparattyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý, ulttyq jýrnalistikanyń órisin keńeitýde Muhtar Qul-Muhammedke jetetindei ministr bolmady.
Ákimdik qyzmettiń aishyqtary
Osylaisha ol mádeni-rýhani salany qoldaityn ákimderdiń qatarynan. Aitpaqshy, ol ákim bolǵanda óziniń oiyn búkpesiz batyl aitatyn ákim retinde de tanylǵanyn aita ketýimiz kerek.
Ońtústik óńirde «Kóksarai» sý qoimasy salynǵan kezde Qyzylorda oblysynyń sol kezdegi ákimi Muhtar Qul-Muhammed buǵan qatysty óziniń pikirin ashyq aityp, biraz jurtqa jaqpai qalǵany da esimizde. Osydan keiin Muhtar Qul-Muhammed Astanaǵa qaityp, saiasat sahnasynan birazǵa deiin kórinbei ketti.
Onyń Memleket basshysy ózi qoldaý bildirgen jobaǵa qarsy ýájin aitqanynan boiyndaǵy tabandylyqty ańǵarǵandai boldyq. Bul pikirdi ol oblystyń ekonomikalyq múddesin oilai otyryp aitqany daýsyz. Sondyqtan Qul-Muhamedtiń bul oiyna Prezident te túsinistikpen qaraǵanyn baiqaimyz. Elbasy búginde úlken saiasi kúshke ainalǵan «Nur Otan» partiiasyna Muhtar Qul-Muhammedti taǵaiyndaǵanda onyń osyndai tabandylyǵyn basshylyqqa alǵan bolýy kerek. Osy jaittardy saraptai kele, bizder bul taǵaiyndaýdan biliktiń qoǵamdyq-saiasi ómirimizde úlken transformatsiiaǵa qadam basqanyn ańǵarǵandai boldyq.
Jarbol KENTULY
