QazUÝ ǵalymdary mikroorganizmderdiń ekstremaldy jaǵdaida tirshilik etý jaǵdaiyn zertteýde
Ǵylymi basylym Scopus derekter bazasyna enedi jáne ekstremofildi mikroorganizmderdiń biologiialyq alýantúrliligi men olardy biotehnologiiada qoldanýdyń ózekti máselelerine arnalǵan. Al Springer álemdegi eń bedeldi ǵylymi baspa bolyp tabylady, onyń monografiialaryn álemniń túkpir-túkpirinen ǵalymdar oqyp, satyp alady.
Mundai joǵary nátijege qarashańyraq ǵalymdary halyqaralyq seriktestermen birlesken «Mikrobtyq biotehnologiia aiasynda zertteýge negizdelgen joǵary bilim berý jelisi» jobasy aiasynda qol jetkizdi. Monografiiaǵa kirgen segiz bólimniń ekeýi QazUÝ ǵalymdaryna tiesili. «Aýyr metaldarǵa mikrobtyq stress reaktsiiasy» jáne «Qazaqstannyń jylý kózderin taldaý jáne sipattaý» atty bólimderdiń avtory – QazUÝ-dyń biologiia jáne biotehnologiia fakýltetiniń oqytýshylary: A.Qystaýbaeva, L.Ignatova, A.Mashjan jáne I.Savitskaia. Sheteldik soavtorlar: Nils-Kare Birkeland (Norvegiia), Dilfýza Egemberdieva (Germaniia), Ovik Panosian (Armeniia), Van-Djýn Li (Qytai).
«Aýyr metaldarǵa mikrobtyq stress áseri» taraýynda barlyq tiri organizmderge, sonyń ishinde mikrobtarǵa asa qaýip tóndiretin aýyr metaldarmen qorshaǵan orta lastanýynyń jahandyq ekologiialyq máselesi qozǵaldy. Ósimdikterdiń abiotikalyq faktorlardyń zaqymdaýshy áserine tózimdiliginiń fiziologiialyq mehanizmderin, sonyń ishinde tiimdi mikroorganizmderdi qoldanýdy zertteýdiń mańyzdylyǵy sipattalǵan. Atalǵan sheshim ósimdikterdiń ekstremaldy jaǵdailarda tirshilik etý strategiiasyn túsiný úshin, sondai-aq ósimdikterdi qorshaǵan ortanyń qolaisyz faktorlarynyń ziiandy áserinen qorǵaý tehnologiiasyn jasaý úshin túbegeili mańyzdy bolyp tabylady.
Sonymen qatar bul taraýda aýyr metall iondarynyń myrysh, mys, marganets jáne qorǵasynǵa kóp tózimdiligi bar mikromitsetterdiń ósýine áserin zertteý týraly aqparat berilgen. Zertteý nátijeleri ósimdikterdi ósirý tehnologiiasyn qurastyrýǵa negiz bola alatyn stress faktorlaryna ósimdikterdiń tózimdiligin arttyrý qabiletinde mikroorganizmderdiń belsendiligin tiimdi paidalanýǵa kómektesedi.
Olar ósimdik ósirý tehnologiiasyn damytýǵa negiz bola alady.
Kelesi bólimde ǵalymdar Qazaqstannyń jylý kózderin taldap, sipattaidy. Elimizde termaldy sýlar keń taralǵan, bul sýy bar taý jynystary úlken tereńdikte jatqan úlken arteziandyq basseinderdiń bolýymen bailanysty jáne sáikesinshe ónerkásiptik biotehnologiia úshin qyzyqty mikroorganizmderdiń biregei qaýymdastyqtaryna ie. Sondai-aq ǵalymdar termaldy bulaqtardyń ártúrliligi, olardyń temperatýralyq rejimi, sýdyń himiiasy jáne olardyń mikrobtyq alýantúrliligine sipattama beredi.
Osylaisha álemdik ǵylymi keńistikke yqpaldasý arqyly QazUÝ ǵalymdary ýniversitet mártebesin kóterýge qomaqty úles qosýda. Sheteldik áriptestermen tiimdi yntymaqtastyqta birlese jumys isteý – ýniversitet ǵalymdarynyń básekege qabilettiliginiń aiqyn kórsetkishi. Bul monografiianyń shyǵýy qazaqstandyq ǵylymnyń álemdik ozyq jetistik deńgeiine jetýine de ózindik yqpal eteri sózsiz.
