"Qazaqstanǵa qarýly qaqtyǵys qaýpi tónip turǵan joq". Sarapshylar WEF boljamyna kúmán keltirdi

"Qazaqstanǵa qarýly qaqtyǵys qaýpi tónip turǵan joq". Sarapshylar WEF boljamyna kúmán keltirdi
Reuters

Dúniejúzilik ekonomikalyq forým (WEF) jariialaǵan jyl saiynǵy Global Risk Report baiandamasynda Qazaqstan aldaǵy eki jylda qarýly qaqtyǵystar qaýpi óte joǵary 12 memlekettiń qataryna jatqyzylypty. Osyndai dolbar ótkende Májilis qabyrǵasynda da aitylyp qalǵan edi. Bul qanshalyqty shynaiy dúnie? Buǵan Qorǵanys ministrligi janyndaǵy Áskeri-strategiialyq zertteýler ortalyǵy egjei-tegjei jaýap qatty, dep jazady Dalanews.kz.

WEF jariialaǵan baiandamada aldaǵy eki jylda qarýly qaqtyǵystar qaýpi óte joǵary aimaqqa Qazaqstanmen qatar Armeniia, Kot-d'Ivýar, Estoniia, Mali, Rýmyniia, Iemen, Kongo, Izrail, Polsha, Mysyr jáne Saýd Arabiiasy da jatqyzylypty.

"Degenmen, bul boljam daýly ári naqtylaýdy qajet etedi. Qazirgi áskeri-saiasi jaǵdai, Qazaqstannyń júrgizip otyrǵan diplomatiiasy jáne onyń iri investitsiialyq jobalaryn eskersek, qarýly qaqtyǵystar elimiz úshin birinshi kezektegi qaýip bolyp tabylmaidy", - degen ortalyq sarapshylary bul rette birqatar dálelderdi alǵa tartady. 

Qazaqstan: diplomatiia jáne turaqtylyq - halyqaralyq diplomatiiadaǵy belsendi róli

Qazaqstan beibitshilik pen diplomatiialyq úderisterge belsendi qatysýshy retinde tanymal. Elimiz Siriia boiynsha kelissózderdi qosa alǵanda (Astana protsesi), halyqaralyq qaqtyǵystarda birneshe ret araǵaiyn memleket retinde áreket etti. Bul Qazaqstannyń beitarap jáne turaqty memleket retindegi bedelin nyǵaita túsedi jáne onyń qaqtyǵystarǵa aralasýdan góri, olardy sheshýge umtylatynyn kórsetedi.

Qazaqstannyń kórshiles eldermen aýmaqtyq daýlarynyń joqtyǵy

Qazaqstannyń kórshiles eldermen arada teritoriiaǵa qatysty talastary joq. Shekaralarymyz resmi túrde rettelip, shegendelgen, bul memleketaralyq qaqtyǵystardyń yqtimaldyǵyn edáýir tómendetedi.

Halyqaralyq seriktestermen bailanystardy nyǵaitý

Qazaqstan BUU, EQYU jáne ShYU siiaqty halyqaralyq uiymdarmen belsendi túrde yntymaqtastyq ornatqan. Mundai bailanystar turaqtylyqty nyǵaitýǵa jáne yqtimal qaqtyǵystardyń aldyn alýǵa yqpal etedi.

Ekonomikalyq diplomatiia

Jańa Jibek joly jáne Orta dáliz siiaqty strategiialyq infraqurylymdyq jobalar Qazaqstannyń aimaqtaǵy ekonomikalyq rólin nyǵaitady. Elimiz sheteldik kapital úshin "tynysh ailaq" bola otyryp, halyqaralyq investorlardy tartý úshin turaqtylyqty saqtaýǵa múddeli.

WEF boljamdarynda tirkelgen qatelikter

Global Risk Report baiandamalary paidaly taldaý quraly bolǵanymen, qarýly qaqtyǵystar boljamy turǵysynda dóp basyp aita bermeitini birneshe ret baiqalǵan. Mysaly:

  • Irak soǵysy (2003 j.): WEF boljamdarynda geosaiasi shielenis pen aimaqtyq turaqsyzdyq qaýpine qaramastan, Amerikanyń Irakqa basyp kirý yqtimaldyǵy joǵary ekendigi aitylmady.
    Darfýrdaǵy qaqtyǵys, Sýdan (2003 jyldan bastap): Kópjyldyq daǵdarysqa ákelgen etnikalyq jáne resýrstyq qaqtyǵystar aitarlyqtai qaýip retinde aiqyndalmady.
  • Grýzin-Resei soǵysy (2008 j.): Kavkaz yqtimal shielenis aimaǵy retinde atalǵanymen, Ońtústik Osetiia tóńiregindegi jaǵdaidyń naqty ýshyǵý stsenariii boljanbady.
  • Arab kóktemi (2010–2012 jj.): Aimaqtyń áleýmettik-ekonomikalyq problemalary belgili bolǵanyna qaramastan, Soltústik Afrika men Taiaý Shyǵystaǵy aýqymdy narazylyqtar men tóńkerister sarapshylar úshin kútpegen jaǵdai boldy.
  • Qyrym daǵdarysy jáne Ýkrainanyń shyǵysyndaǵy áskeri qaqtyǵys (2014 jyldan bastap): Qyrymnyń Reseige qosylýy jáne odan keiingi Donbasstaǵy qaqtyǵys WEF baiandamasynda yqtimal stsenarii retinde qarastyrylmady.
  • Ekinshi Qarabaq soǵysy (2020 j.): Armeniia men Ázirbaijan arasynda soǵys qimyldarynyń qaita bastalýy uzaqqa sozylǵan shieleniske qaramastan WEF úshin kútpegen jaǵdai boldy.
  • Efiopiiadaǵy azamattyq qaqtyǵys (2020 jyldan bastap): gýmanitarlyq daǵdarysqa ulasqan federaldy úkimet pen Tygrai halyqtyq maidany arasyndaǵy qaqtyǵys ta WEF boljamdarynda atalmady.

"Bul mysaldar Global Risk Report baiandamasynyń turaqsyz aimaqtardaǵy qarýly qaqtyǵystardyń yqtimaldyǵyn jii durys baǵalai bermeitinin jáne kóbinese jalpy úrdisterge kóbirek nazar aýdaratynyn kórsetedi, bul onyń dáldigi sapasyn tómendetedi", - dep tujyrymdaidy sarapshylar.

Qorytyndylai kele, Global Risk Report baiandamasy árdaiym naqty jaǵdaidy dál kórsete bermeidi jáne Qazaqstan úshin qarýly qaqtyǵystardyń joǵary qaýpi týraly boljamy daýly bolyp tabylady. Tarihi turaqtylyq, diplomatiialyq belsendilik jáne Qazaqstannyń álemdik arenadaǵy róli, buǵan kerisinshe dálel. Qazaqstan Ortalyq Aziiadaǵy turaqtylyq pen beitaraptyqtyń úlgisi bolyp qala beredi.

"Joǵaryda tizgen qatelikter WEF baiandamalaryn túpkilikti boljam retinde emes, taldamalyq resýrs retinde qabyldaý kerektigin kórsetedi. Qazaqstan úshin basymdyq beibitshilik pen turaqtylyqty saqtaý bolyp tabylady jáne Astana muny táýelsizdik alǵan sátten bastap tabysty túrde pash etip keledi", - deidi otandyq vedomstvo sarapshylary.

Anyqtama: Áskeri-strategiialyq zertteýler ortalyǵy QR Úkimetiniń 2008 jylǵy qaýlysyna sáikes qurylǵan. Ortalyq óz qyzmeti kezeńinde Qazaqstan Respýblikasynyń ulttyq qaýipsizdigi múddesi úshin 100-den astam ǵylymi, zertteý jumystary men ádistemelerdi; 6 normativtik quqyqtyq aktiniń jobasy, Ulttyq qorǵanys ýniversiteti úshin 31 oqý quralyn; 46 áskeri ulttyq standartty ázirledi.

Buǵan deiin saitymyzda  Dúniejúzilik ekonomikalyq forýmnyń (World Economic Forum, WEF) jyl saiyn júrgizetin saýalnama aiasynda qarýly qaqtyǵystar, tabiǵi apattar jáne aqparattyq soǵys 2025 jylǵy negizgi jahandyq táýekelderge ainalatynyn boljap otyrǵanyn jazǵanbyz.