Qazaqstanda "sheteldik agent" - inoagent uǵymyn engizý usynyldy, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Bul týraly májilis depýtaty «Qazaqstan Halyq partiiasy» fraktsiiasynyń depýtattary premer-ministr Oljas Bektenovke joldaǵan depýtattyq saýalynda aitty.
"Ótken plenarlyq otyrysta bizdiń fraktsiia depýtattary elimizdegi USAID qyzmetine qatysty depýtattyq saýal joldaǵan bolatyn. Atalǵan saýal qazaqstandyq qoǵamdy dúr silkindirgendei boldy. Turǵyndarymyzdyń reaktsiiasyn qysqasha bylai sipattaýǵa bolady – otandastarymyz shet memleketterdiń bóten qundylyqtardy tańýdy, bizdiń qoǵamdy eseńgiretetin ári jastarymyzdyń sanasyn buzatyn dúnielerdi syrttan ákelýge qarsy. Qazaqstandyqtar bireýdiń syrtqy «oiyndaryna» kepil bolǵysy kelmeidi", delingen depýtattyq saýalda.
Jýyrda bul taqyryp taǵy jalǵasyn tapty. AQSh prezidenti Donald Tramptyń arnaiy ókili amerikalyq salyq tóleýshiler qarjylandyratyn «Azattyq radiosy» men «Amerika daýysy» mediasyn jabýdy usyndy. Ony Ilon Mask birden qoldady. Ol bul BAQ-tardy eshkimge qyzyqsyz, «radikaldy solshyl aqylsyzdyqqa toly, óz-ózderimen ǵana tildesip, jylyna milliard dollar joq qylatyn» uiymdar dep sipattap otyr.
"USAID máselesindegi siiaqty, munda da ózderi – iaǵni amerikalyqtardyń ózi qarjylandyryp otyrǵan memlekettik medianyń destrýktivti sipatyn moiyndaýda. Olar ony «ótken dáýirdiń qaldyǵy» dep atap, «soǵystan keiingi kezeńniń ideologiialyq kúresi úshin qurylǵan qural» retinde baǵalaidy. Kez kelgen adam «Azattyqtyń» (RFE/RL) saityna kirse, muny anyq kóre alady. Jańa mektepterdiń qurylysy, jol, túrli reformalar nemese qazaqstandyqtardyń qol jetkizgen jetistikterine qatysty eshqandai aqparat joq, tek syn men negativti órshitý kórinip turady.
Jalpy, qazirgi ýaqytta Qazaqstanda shetelden qarjy alatyn shamamen 200-den astam úkimettik emes uiym bar, olardyń 70 paiyzy AQSh-tan túrli joldar arqyly qarjylandyrylǵan. Úkimettiń resmi derekterine súiensek, elimizde 165 túrli donor grant bólýmen ainalysady. Sonyń ishinde 53-i – halyqaralyq uiymdar, 31-i – sheteldik memlekettik qurylymdar, 81-i – sheteldik jáne qazaqstandyq ÚEU. Buǵan qosa, elimizde tirkelmegen basqa da sheteldik qurylymdar men elshilikter otandyq ÚEU-larǵa qarjylai, materialdyq-tehnikalyq kómek kórsetedi", deidi májili depýtaty Irina Smirnova.
Olar negizinen BAQ pen sóz bostandyǵy salasyndaǵy jobalardy, maqsatty toptardyń quqyqtary men múddelerin qorǵaýdy, demokratiia men azamattyq qoǵamdy damytý, liberaldy reformalardy ilgeriletý, toleranttylyq pen azamattyq belsendilikti kúsheitý sharalaryn qoldap otyr.
Bul jerde kimniń bizge rasymen dostyq nietpen qaraitynyn, al kimnen saq bolý kerektigin – kásibi mamandardyń ózi de árdaiym anyqtai almaýy múmkin. Munyń ózi búkil qoǵamymyz úshin problema ári syn-qater bolyp otyr.
"Jyldar boiy elimizde erkin áreket etip kelgen sheteldik qorlarǵa bailanysty biz áldeqashan «ne jaqsy, ne eshteńe aitpaimyz» deitin «marqumǵa» qaraǵandai kózqaraspen qarap kelemiz. Sebebi olarǵa sengen, soǵan ilanýshylar jyldar boiy kóbeidi. Sheteldik qorlardyń elimizge paidasy men ziiany qanshalyqty – bul suraq áli de jaýapty talap etedi. Ásirese, geosaiasi jaǵdai kúrdelenip, álemdik kúsh ortalyqtary oryn almastyryp, halyqaralyq kún tártibindegi negizgi máseleler boiynsha ishki qaishylyqtar kúsheiip jatqanda bul tipti ózekti bolýda.
Eger elimizde ózin jaily sezinip júrgen sheteldik ÚEU shyn máninde óz «oiyndaryn» júrgizip jatsa, olardyń yqpaly bizge teris áserin tigizýi ábden múmkin. Ondaǵan jyldar boiy «sur aimaqta» jumys istegen birqatar úkimettik emes uiymdardyń mártebesin qaita qarap, saiasi múddelerdi «medialyq qoldaý», «quqyq qorǵaý» nemese toleranttylyqty kúsheitý syltaýymen jasyryp otyrǵan sheteldik donorlarmen «oiyn erejelerin» qaita jazatyn kez jetti", deidi depýtat.
Ol álemde mundai máselelerge tap bolǵan memleketter «sheteldik agent» zańdaryn qabyldaý arqyly qarsy turyp keledi deidi.
"Mysaly, osyndai zańdar Izrailde – 2016 jyldan, Qytaida – 2017 jyldan, Avstraliiada – 2018 jyldan, Ulybritaniiada – 2023 jyldan, Frantsiiada – 2024 jyldan beri kúshinde. Sheteldik sýbektilerdiń múddesi úshin áreket etetin tulǵalarǵa qatysty úlgili zańdardyń biri – AQSh-tyń «Sheteldik agentterdi tirkeý týraly» zańy, ol 1938 jyly qabyldanǵan. Zań saiasi belsendilik, aqparattyq qyzmet, saiasi konsýltatsiia, qarjy jinaý jáne taratý, sheteldik tapsyrys berýshiniń múddelerin kez kelgen vedomstvo, memlekettik qyzmetshiler nemese Kongress músheleri aldynda usyný siiaqty salalardy qamtidy.
Sarapshylar AQSh-ta osy zań normalaryn júzege asyrýda bai tájiribe jinaqtalǵanyn aitady. Mysaly, qarjylandyrýdyń ashyqtyǵy, saiasi jáne kommertsiialyq yqpaldy aiqyn ajyratý, lobbister men yqpal etý agentterin qyzmeti bastalǵanǵa deiin memlekettik tirkeýge alý, aqparatty (sonyń ishinde materialdardy belgileý) mindetti túrde jariialaý jáne tirkelgen agentter bazasyn júrgizý, zańdy buzǵandarǵa jaýapkershilik qarastyrý siiaqty sharalar bar", deidi depýtat.
Ol Qazaqstan da osy tájiribeni qoldaýy keregin aitty.
"Qazaqstan da osy tájiribeni qoldap, aqparattyń túpki kózin túsinýge múmkindik beretin, kez kelgen qurylymdy naqty jikteitin ulttyq zańnamany jasaýy qajet dep sanaimyz. Bul rette gýmanitarlyq jáne ǵylymi uiymdarǵa birqatar erekshelik engizgen jón.
Mundai tásil ulttyq múddeni qorǵaýǵa múmkindik beredi, ári deni saý azamattyq qoǵamnyń damýyna kedergi jasamaidy. Ortaq maqsatymyz – egemendigimizdi kúsheitý. Bizge jat qundylyqtardy tańýdy «toleranttylyq» dep, al propagandany «táýelsiz jýrnalistika» dep kórsetýge jol bermeimiz", deidi Smirnova.
