Keiingi jyldary Qazaqstanda demografiialyq ahýaldyń qarqyny báseńdei bastady. 2025 jyly elde dúniege kelgen sábiler sany byltyrǵymen salystyrǵanda 8–10 paiyzǵa azaiyp, shamamen 335 myńǵa jýyqtady. Bul – keiingi 11 jyl ishindegi eń tómen kórsetkish.
Áleýmettik máseleler jónindegi Qazaq Expert Club sarapshysy Nurjamal Iminova týý deńgeiiniń tómendeýine birneshe faktor áser etip otyrǵanyn jetkizdi. Onyń pikirinshe, búginde áielderdiń ana bolýdy keiinge qaldyrý úrdisi aiqyn baiqalady. Máselen, 2025 jyly analardyń ortasha jasy 29,9 jasqa jetse, tuńǵyshyn dúniege ákelý jasy 25,3 jasty kórsetken, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Sarapshynyń pikirinshe, bul – tek Qazaqstanǵa tán qubylys emes.
"Áielder búginde bilim alýǵa, mansap qurýǵa jáne qarjylai turaqtylyqqa basymdyq berip, bala súiýdi keiinge qaldyryp jatyr", – deidi ol.
Sonymen qatar bala týý týraly sheshimge tek ekonomikalyq jaǵdai ǵana emes, túrli áleýmettik-psihologiialyq faktorlar da yqpal etedi. Nurjamal Iminova bul rette belgisizdik, jumysynan aiyrylyp qalý qorqynyshy jáne mansap pen ana bolýdy qatar alyp júrýdiń qiyndyǵy mańyzdy ról atqaratynyn atap ótti.
Taǵy bir mańyzdy faktor – ýrbanizatsiia úderisi. Sońǵy on jylda qala halqynyń úlesi aitarlyqtai artqan. 2013 jyly 54,9%-dan 2023 jyly 62,2%-ǵa jetken. Al megapolisterdegi halyq úlesi 20,3%-dan 24,4%-ǵa deiin ósken. Ádette, qala ómirinde otbasylar kóp bala súiýge asyqpaidy, kóbine bir-eki balamen shektelip jatady.
Buǵan qosa, demografiialyq qurylym da óz áserin tigizip otyr. Qazir bala týý jasyna 1990-jyldary dúniege kelgen býyn keldi. Ol kezeńde elde týý kórsetkishi tómen bolǵany belgili. Sonyń saldarynan búgingi kúni bala týatyn jastaǵy adamdardyń sany da azdaý bolyp otyr. Bul óz kezeginde jalpy týý deńgeiiniń tómendeýine yqpal etýde.
Sarapshynyń aitýynsha, eńbek naryǵynda ana bolý men jumys isteýdi úilestirýge múmkindik beretin jaǵdailar áli de jetkiliksiz.
"Ikemdi jumys kestesi, qashyqtan jumys isteý, dekretten keiin qaita oralý baǵdarlamalary kóbine iri kompaniialarda ǵana bar", – dep atap ótti Iminova.
Al ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar arasynda ikemdilik bolǵanymen, tabystyń turaqsyzdyǵy otbasyny keńeitýge kedergi keltiredi.
Budan bólek, otbasyndaǵy mindetterdiń teń bólinbeýi de máselege óz áserin tigizip otyr. Kóp jaǵdaida bala tárbiesi men turmystyq jaýapkershilik negizinen áieldiń moinyna júkteledi. Al er azamattardyń qatysýy áli de aqsap tur. Mundai jaǵdaida áielder úshin bala súiý sheshimi ońai bolmai, kóbine oilanyp baryp qadam jasaidy.
Keiingi jyldary ajyrasý kórsetkishiniń ósýi de demografiiaǵa áserin tigizip otyr. Eger 2000-jyldardyń basynda úsh nekeniń bireýi ajyrasýmen aiaqtalsa, búginde eki nekeniń biri buzylyp jatyr.
Nurjamal Iminova memleket tarapynan kórsetiletin qoldaý jetkilikti bolǵanymen, máseleni sheshý úshin keshendi tásil qajet ekenin aitady. Onyń sózinshe, týý kórsetkishin arttyrý tek qarjylai yntalandyrýmen shektelmeýi tiis.
"Máselen, Ońtústik Koreia tájiribesinde memleket otbasylarǵa 40 myń dollarǵa deiin tólem jasap, jumys berýshiler qosymsha 7 myńnan 70 myń dollarǵa deiin qoldaý kórsetedi", - dep qosty ol.
Degenmen sarapshy mundai sharalarmen qatar, qolaily áleýmettik infraqurylym qalyptastyrý mańyzdy ekenin jetkizdi. Bul – sapaly ári qoljetimdi balabaqshalar, bilim berý men meditsinalyq qyzmetterdiń damýy, sondai-aq ata-analarǵa arnalǵan ikemdi eńbek sharttary.
Sonymen birge qoǵamdaǵy áleýmettik kózqarastardy ózgertý de ózekti. Áli kúnge deiin bala kútimi tek áieldiń mindeti degen túsinik, jalǵyzbasty analarǵa qatysty teris kózqaras, sondai-aq "áielder men erlerge arnalǵan mamandyqtar" degen stereotipter saqtalǵan.
Jas analarǵa senimsiz qyzmetker retinde qaraý úrdisi de kezdesedi. Al otbasylardy qoldaýdy tek memleket mindeti dep qabyldaý qoǵamnyń jalpy bala súiýge degen daiyndyǵyn shekteidi.
Aita keteiik, atalǵan málimetter Qazaqstannyń Ulttyq statistika biýrosy derekterine negizdelgen.
