Britandyq Global Banking & Finance Review basylymy Qazaqstandaǵy ómir súrý deńgeiiniń artýyna arnalǵan maqala jariialap, oǵan qol jetkizýge múmkindik bergen sharalardy tizip shyqty,- dep habarlaidy Dalanews.kz
Basylym atap ótkendei, Qazaqstan dástúrli túrde tabiǵi resýrstarymen tanymal el bolǵanymen, qazir ómir súrý sapasyn arttyrý baǵytyndaǵy kúsh-jigerimen de tanylyp keledi. Resmi statistikaǵa sáikes, 2024 jylǵa qarai eldegi kedeilik deńgeii 2001 jylmen salystyrǵanda 46,7%-dan 5%-ǵa deiin tómendegen. Osy ýaqyt aralyǵynda naqty jalaqy 21%-ǵa artqan, bul inkliýzivti ósýdi kózdeitin jan-jaqty transformatsiianyń nátijesi ekenin kórsetedi.
Kóptegen damýshy ekonomikalar kedeilikpen kúreste tikelei qarjylai tólemderge arqa súiese, Qazaqstan eńbek naryǵyna integratsiia men jumys oryndaryn qurýǵa basymdyq beredi. Bul baǵyttaǵy negizgi bastamalardyń biri – Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrliginiń «Jobalardyń innovatsiialyq navigatory» atty tsifrlyq platformasy. Bul platforma eńbek naryǵyndaǵy úrdisterdi baqylap, investitsiialyq aǵyndardy taldap, jumyspen qamtý áleýetin boljaidy. Qazirgi tańda platforma 73,7 trln teńge kólemindegi 1383 investitsiialyq jobany baqylaýda ustap otyr. Bul jobalar 220 000-nan astam jańa jumys ornyn qurýdy kózdeidi. 2025 jylǵa qarai 30 660 jumys orny qurylǵan. Aimaqtyq jumyspen qamtý jol kartalary 250 000-nan astam azamattyń eńbek naryǵyna qosylýyna múmkindik berdi. Onyń ishinde 115 900 adam sýbsidiialanǵan jumys oryndaryna, 66 600 adam ashyq naryqtaǵy jumys oryndaryna, al 62 900 adam jekemenshik bastamalar arqyly jumysqa ornalasty, – dep atap ótti basylymnyń bas redaktory Vanda Rich.
Ol 2025 jyly qurylǵan 90 000 jumys orny turaqty ekenin jáne bul uzaq merzimdi áleýmettik turaqtylyqqa yqpal etetinin basa aitty. Sonymen qatar, túlekterdi kepildendirilgen jumyspen qamtýdy maqsat etken qysqa merzimdi kásibi oqytý baǵdarlamalary usynylýda. Bul baǵdarlamalar ásirese múgedektigi bar azamattar, bilim almaǵan jastar men jumyssyz túlekter siiaqty osal toptarǵa baǵyttalǵan. Sondai-aq óńirler arasyndaǵy eńbek kúshi teńsizdigin joiý úshin kóshýge arnalǵan granttar qarastyrylǵan.
2025 jyly Qazaqstan 4,7 million osal azamatqa – zeinetkerlerge, múgedektigi bar adamdarǵa jáne kópbalaly otbasylarǵa qoldaý kórsetý úshin 6 trln teńgeden astam qarajat bóldi. Ýiazvimostti baǵalaý júiesine negizdelgen jańa tsifrlyq platforma azamattardyń naqty qarjylyq muqtajdyǵyn anyqtaýǵa kómektesip, resýrstardy ádil jáne tiimdi bólýdi qamtamasyz etedi. Qazirgi ýaqytta bul platforma keibir óńirlerde pilottyq túrde synaqtan ótkizilýde. Qazaqstan sondai-aq jyl saiyn 4,7 millionnan astam adam úshin zeinetaqylar men járdemaqylardy indeksatsiialap otyrady. 2023 jyly bastalǵan kezeń-kezeńimen reforma nátijesinde 2027 jylǵa qarai bazalyq zeinetaqy mólsheri bazalyq standarttyń 70%-yna, al eń joǵarǵysy 120%-yna deiin ósedi. 2023 jyly 2,3 million zeinetkerdiń zeinetaqysy orta eseppen 28%-ǵa artty. 2025 jyldyń basynda zeinetaqy almastyrý koeffitsienti 45,5%-ǵa jetip, Halyqaralyq eńbek uiymynyń standarttaryna sáikes keldi.
2024 jyly Qazaqstanda eń tómengi jalaqyny esepteýdiń jańa ádistemesi bekitildi. Ol mediandyq jalaqy deńgeileri men eńbek ónimdiligine negizdelgen. Bul júie jumys berýshilerdiń múmkindikteri men jumyskerlerdiń qajettilikterin teńestire otyryp, eńbekaqy mólsheriniń boljamdylyǵyn arttyrady. 2020 jyldan 2025 jylǵa deiin 1,2 million memlekettik qyzmetkerdiń jalaqysy aitarlyqtai ósti. Atap aitqanda, 600 000-ǵa jýyq muǵalim men 40 000 áleýmettik qyzmetkerdiń jalaqysy 2020–2023 jyldar aralyǵynda eki ese artty. Dárigerlerdiń jalaqysy jyl saiyn 30%-ǵa, medbikelerdiki 20%-ǵa ósti. Taǵy 600 000 memlekettik qyzmetkerdiń jalaqysy kezeń-kezeńmen artty. 2024 jyly elde qaýipti jaǵdaida jumys isteitin qyzmetkerlerge arnaiy áleýmettik tólem engizildi. Bul shara jumys ornyndaǵy qaýipsizdikti arttyrýǵa jáne kásiptik aýrýlardyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan, – dep atap ótedi avtor.
Qazaqstannyń qurylymdyq reformalary tek áleýmettik salamen shektelmeidi. 2025 jyly 45 jańa investitsiialyq jobanyń iske qosylýy josparlanyp otyr, olar shamamen 20 000 jumys ornyn ashady. 2026 jyly – 98 joba arqyly 24 900 jumys orny, al 2027 jyly – 56 joba aiasynda 27 700 jumys orny qurylady. 2010 jyldan beri úi sharýashylyqtarynyń naqty tabysy 80%-ǵa artty, bul tipti daǵdarys kezeńderinde de baiqalǵan. Bul ósim áleýmettik shyǵyndardyń ulǵaiýymen qatar júrdi: 2010 jyldan 2025 jylǵa deiin biriktirilgen biýdjettik shyǵyndar 4,5 trln teńgeden 30,3 trln teńgege deiin ósti, al áleýmettik qorǵaýǵa arnalǵan shyǵyndar 6,7 ese artyp, 6 trln teńgege jetti. Osy kezeń ishinde áleýmettik shyǵyndar ulttyq biýdjettiń shamamen 20%-yn turaqty túrde qurap otyr.
