2022 jyly Qańtar oqiǵasynan keiin Qasym-Jomart Toqaev elimiz "jańa Qazaqstanǵa" aiaq basqanyn málimdedi. Bul uran óz kezeginde "Eski Qazaqstan" uǵymynyń týýyna sebepshi boldy.
"Eski Qazaqstan" uǵymy elimizdiń tuńǵysh prezidenti Nursultan Nazarbaev pen onyń bilikke bas suqqan týystarynyń esimimen tyǵyz bailanysty. Endeshe eks-memleket basshysynyń qai týystary kóptiń kózine túsip, basy daýǵa qaldy? Búgin osy tóńirekte áńgime qozǵaimyz.
Gúlmira Satybaldy
Qazir Almatyda Qazaqstannyń tuńǵysh prezidenti Nursultan Nazarbaevtyń jieni Qairat Satybaldyulynyń burynǵy áieli Gúlmira Satybaldyǵa qatysty sot protsesi júrip jatyr. Oǵan adam uralaýǵa qatysty jáne ozbyrlyq jasady degen aiyp taǵyldy. Naqtyraq aitsaq, ol týysy ári kásipker seriktesi Abai Júnisovti 165 táýlikke qamap, qorqytyp, túrli kompaniiadaǵy aktsiialaryn senimdi adamdaryna bergen. Keltirilgen shyǵyn 2,2 million dollarǵa (1,4 milliard teńge) baǵalandy.
Eske salaiyq, 2023 jyly 4 mamyrda Gúlmira Satybaldy bireýdiń múlkin iemdený jáne jymqyrý qylmystyq isi boiynsha 7 jylǵa bas bostandyǵynan aiyryldy. Sondai-aq sot oǵan 10 jyl boiy kommertsiialyq uiymdarda basshylyq laýazymdardy atqarýǵa tyiym saldy.
Satybaldyǵa myna baptar boiynsha qylmystyq quqyq buzýshylyqtar jasaǵany úshin aiyp taǵyldy:
Qazaqstan Respýblikasy Qylmystyq kodeksiniń 126-babynyń 3-tarmaǵy 3-tarmaǵy ("Zańsyz bas bostandyǵynan aiyrý");
Qazaqstan Respýblikasy Qylmystyq kodeksiniń 194-babynyń 4-bóligi 2-tarmaǵy ("Bopsalaý");
Qazaqstan Respýblikasy Qylmystyq kodeksiniń 389-babynyń 4-bóligi ("Ózeksizdik").
Qairat Satybaldyuly
Nazarbaevtar áýletinen shyqqan taǵy bir belgili tulǵa – Qairat Satybaldyuly.
Qairat Satybaldyuly - 1981 jyly jol apatynan qaitys bolǵan Nursultan Nazarbaevtyń inisi Satybaldynyń uly. Forbes Kazakhstan málimeti boiynsha, Nazarbaevtyń biligi kezinde Qairattyń bailyǵy 163 million dollarǵa baǵalanyp, eldegi eń yqpaldy isker adamdar tiziminde tóbe kórsetken.
Qazaqstandyq BAQ-tyń habarlaýynsha, Qazaqstannyń burynǵy prezidentiniń jieni qazaqstandyq "Qazaqtelekom" telekommýnikatsiialyq kompaniiasynyń 24 paiyzdan astam aktsiiasyna ielik etetin Skyline Investment Company S.A. offshorlyq firmasynyń jalǵyz quryltaishysy retinde tirkelgen. Sonymen qatar ol memlekettik qyzmette, onyń ishinde Ulttyq qaýipsizdik komitetinde jumys isteýmen qatar, Astana qalasy ákiminiń orynbasary boldy, ulttyq kompaniialarda basshylyq qyzmetterdi atqardy.
2022 jyldyń naýryzynda "Qazaqtelekom" AQ men "Kólikke qyzmet kórsetý ortalyǵy" AQ-nyń biligin asyra paidalanyp, iri kólemde qarjy jymqyrdy degen kúdikpen ustalǵan Satybaldyuly sotqa deiin qamaýda boldy.
Sotta Satybaldyuly zardap shekken taraptarmen mediatsiialyq kelisimge kelip, 40 milliard teńge (89,5 million dollar) shyǵyndy ótep berdi. Sonymen qatar protsessýaldyq protsestik kelisim jasasty.
2022 jyldyń qyrkúieginde ol alty jylǵa bas bostandyǵynan aiyryldy. Sot onyń múlkin tárkilep, on jylǵa memlekettik qyzmette jumys isteýge tyiym saldy. Satybaldyulyn "Qazaqstan ulttyq qaýipsizdik organdarynyń general-maiory" ataǵynan, sondai-aq "Qurmet" jáne "Parasat" memlekettik ordenderinen aiyrý týraly Qazaqstan Prezidentine usynys jasaldy.
QR Sybailas jemqorlyqqa qarsy qyzmeti Satybaldyulyna qatysty salyq pen keden tóleýden jaltarý, qylmystyq kiristi zańdastyrýǵa qatysty qylmystyq isterdi tergep jatyr degen aqparatqa qaramastan, olardyń eshqaisysy sotqa joldanǵan joq.
Samat Ábish
Kelesi sheneýnik Satybaldy Nazarbaevtyń kenje uly, Nursultan Nazarbaevtyń jieni – Samat Ábish. Qazaq sheneýnikteriniń arasynda rýlyq bailanys mansap qurý jolynda aitarlyqtai artyqshylyq beredi. Osyndai ońtaily sátti óz ýaqytynda ýysyna túsirip úlgergen Samat Ábishti de erekshe atap ótýge bolady.
45 jastaǵy Samat Ábish eńbek jolyn 2000 jyly QR Ulttyq qaýipsizdik komitetiniń (UQK) qatarynda bastady. Qylmystyq sot júiesinde tórt jyl qyzmet etkennen keiin ol UQK tóraǵasynyń birinshi orynbasary jáne ulttyq qaýipsizdik general-leitenanty bolyp jalǵastyrdy.
2022 jyly qańtarda Qazaqstandaǵy jappai narazylyqtardan keiin onyń Nazarbaevtyń týysy retinde ustalǵany týraly aqparat tarady. Keiinirek bul aqparat rastalmady, biraq 2022 jyldyń 17 qańtarynda Memleket basshysynyń ókimimen Samat Ábish Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq qaýipsizdik komiteti tóraǵasynyń birinshi orynbasary laýazymynan bosatyldy.
Samat Ábishtiń 8 jylǵa shartty jazamen sottalǵany jaily aqparatty májilis depýtaty Ermurat Bápi áleýmettik jelide taratty.
Sot Samat Ábishti Qylmystyq kodekstegi "Qyzmetin asyra paidalaný" babymen (362-baptyń 4-tarmaǵy) aiypty dep taýyp, 10 jylǵa laýazymdy qyzmet atqarý quqyǵynan aiyryp, 8 jylǵa bas bostandyǵynan aiyrǵan. Al Qylmystyq kodekstiń 63-babymen ("Shartty túrde sottaý") shartty jazaǵa
Bolat Nazarbaev
Uzaqqa sozylǵan dertten 70 jasynda kóz jumǵan Qazaqstanyń tuńǵysh prezidenti Nursultan Nazarbaevtyń inisi Bolat Ábishulynyń basy úlken daýdan aman qaldy.
Alaida 2022 jyldyń 20 tamyzynda onyń jáne burynǵy áieli Maira Qurmanǵalievanyń ústinen reiderlik áreketke qatysty qylmystyq is qozǵalǵany belgili boldy. Málimetterge sáikes, sotqa deiingi tergeý 17 maýsymda bastalǵan.
Aita keteiik, sol jyldyń 14 shildesinde Almatyda belgili biznes qurylymdaryn basyp alýǵa árekettengen reidtik toptyń joly kesildi. Qarjy monitoringi agenttiginiń (AFM) habarlaýynsha, "shabýyldaýshylar zorlyq-zombylyq, qoqan-loqqy jáne bopsalaý arqyly eldegi tanymal kásipkerlerdi múlkin tegin berýge májbúrlegen.
21 shildede ustalǵandardyń sýretteri men derekteri jariialanyp, osy iske qatysty Qospaev Eldos Aidynǵaliulyna izdeý jariialandy.
Ustalǵandar men Eldos Qospaev Bolat Nazarbaevpen bailanysy bar, Eldos «Bolat Nazarbaevtyń reiderlik isiniń mamany" ekeni anyqtaldy.
Osy tusta Bolattyń uly Erbol Nazarbaevty da atap ótken jón. Osy jyldyń aqpan aiynda Májilis depýtaty Abzal Quspan Nursultan Nazarbaevtyń týystary men basqa da yqpaldy adamdar tarapynan saiasi jáne ózge de negizder boiynsha zańsyz qoldan jasalǵan qylmystyq isterdi qaraý jónindegi komissiia qurýdy usynyp, Sybailas jemqorlyqqa qarsy qyzmettiń joǵary laýazymdy qyzmetkeri Erbol Nazarbaevty mysalǵa keltirdi.
Erbol Nazarbaev Qazaqstannyń Sybailas jemqorlyqqa qarsy is-qimyl agenttigine 2015 jyly kelgen. Qańtar oqiǵasynan keiin alty ai ótken soń, Antikordyń ózi málimdegendei, ol otstavkaǵa ketti.
Ánipa Nazarbaeva
Qyrkúiekte tuńǵysh prezidenttiń týǵan qaryndasy Ánipa Nazarbaevanyń esimi el aýzynda júrdi. 2023 jyldyń mamyr aiynyń sońynda Almaty irgesindegi Nazarbaevtardyń týǵan jeri Shamalǵandaǵy Úshqońyr sý sharýashylyǵy kolledjin memleket menshigine qaitarý boiynsha sot otyrysy ótti.
2022 jyly qyrkúiekte Almaty oblysynyń qarjy basqarmasy "Ánipa Ábishqyzy Nazarbaevaǵa tiesili" delingen "Ánipa" jeke kásipkerlikti sotqa bergen. Aqparatqa qaraǵanda, kolledj osy kompaniiaǵa satyp alý quqyǵymen birge senimdi basqarýǵa berilgen.
Osy jyldyń sáýir aiynda Almatyda ótken "Eski Qazaqstannyń qurbandary" qozǵalysy ókilderiniń brifinginde Ánipa Nazarbaevanyń esimi taǵy da ataldy. Oǵan Almatydaǵy "Kenjehan" bazaryn basyp aldy degen aiyp taǵyldy. Ánipa Nazarbaevanyń qyzmetinen shyǵynǵa batqan kásipkerler bazardy basyp alýdyń mán-jaiyn egjei-tegjeili tekserýdi talap etti.
Áliia Nazarbaeva
"Eski Qazaqstan qurbandary" Nazarbaevtyń kenje qyzy Áliiany reiderlik shabýyl jasady dep aiyptady.
Áliia Nazarbaeva "Operator ROP" JShS ústinen qozǵalǵan qylmystyq isten ainalyp ótkeni ras. Degenmen májilismen Ermurat Bapi bastaǵan Qazaqstan jurtshylyǵy onyń qyzmetin tekserýge zań turǵysynan áreket etýin jalǵastyra bermek.
Olardyń bul áreketine Batys baspasózi de dem berdi. 2022 jyly britandyq The Telegraph basylymy eks-prezidenttiń kenje qyzy Áliia Nazarbaeva Qazaqstannan 300 million dollar shyǵaryp, 2006 jyly Londonnyń Haigeit aýdanynan 8,75 million fýnt sterlingke záýlim úi, Dýbaidan – 14 million dollarǵa baspana, 18 million fýnt sterlingke Bomnardier Challenger ushaǵyn jáne Shveitsariiadaǵy CBH Bank-tiń 51 paiyz úlesin 108 million dollarǵa satyp alǵanyn jazǵan bolatyn.
Qairat Boranbaev
Nazarbaev klandarynyń arasynda aýyrdyń ústimen, jeńildiń astymen júrip, jeńil jazaǵa ie bolǵandar da bar. Sonyń biri – Nazarbaevtyń burynǵy qudasy kásipker Qairat Boranbaev.
2022 jyldyń naýryz aiynda ol "kvazimemlekettik sektorda asa iri mólsherde qarjy jymqyrdy" degen kúdikpen ustaldy. Atap aitqanda, QazaqGaz ulttyq kompaniiasynan suiytylǵan munai gazyn satyp alý kezinde 14,5 mlrd teńge urlaǵan.
Bir jyldan keiin, 2023 jyldyń naýryzynda prokýror Boranbaevty 8 jylǵa bas bostandyǵynan aiyrýdy surady, sonymen qatar kásipkerdi barlyq memlekettik nagradasynan aiyrýdy, múlki men qarajatyn buǵattaýdy talap etti. Sot prokýrordyń ótinishin tolyq qanaǵattandyrdy. Biraq birneshe aidan keiin, qyrkúiekte Astananyń apelliatsiialyq soty jazasyn jalpy rejimdegi koloniiada óteý jazasyn alty jylǵa deiin qysqartty.
Buqaralyq aqparat quraldarynyń málimetterine súiensek, Boranbaev memleketke qomaqty aktivterdi, sonyń ishinde Astanadaǵy qonaq úi keshenin, fitnes-ortalyqtar jelisin, munai óndirýshi kompaniiany jáne Batys Qazaqstandaǵy munai ken ornyn qaitarǵan. Sonymen qatar, onyń "bilim berý infraqurylymyn qoldaýǵa memlekettik qoryna 30 milliard teńge aýdarǵany" habarlandy.
Berik Imashev, Qairat Sháripbaev, Dimash Dosanov
Joǵaryda esimderi atalǵan "Eski Qazaqstannyń" kórnekti ókilderi basqalarǵa qaraǵanda aýyr jazadan ońai sytylyp shyqty.
15 Qańtarda Nazarbaevtyń eki kúieý balasy – "QazTransOil" AQ Basqarma tóraǵasy Dimash Dosanov pen "QazTransGaz"UK" AQ Basqarma tóraǵasy Qairat Sháripbaev atqaryp otyrǵan qyzmetterinen bosatyldy. Dosanov – Qazaqstannyń tuńǵysh prezidenti Nursultan Nazarbaevtyń kishi qyzy Áliia Nazarbaevanyń, al Sháripbaev – aǵa qyzy Dariǵa Nazarbaevanyń kúieýi. Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaevtyń Jarlyǵymen Berik Imashev Ortalyq sailaý komissiiasynyń tóraǵasy qyzmetinen bosatyldy
Asqar Qulybaev
Kelesi Nursultan Nazarbaevtyń qudasy, eks-prezidenttiń ortanshy qyzy Dinara Qulybaevanyń qaiyn atasy jáne milliarder Timýr Qulybaevtyń ákesi Asqar Qulybaev týraly bolmaq.
Jaqynda Almaty prokýrorynyń talap aryzy boiynsha Asqar Qulybaevqa tiesili munai terminaly memleketke qaitaryldy. Bas prokýratýranyń málimetinshe qazir 87 jastaǵy Asqar Qulybaev sheteldik investordyń múlkin 13 jyl buryn zańsyz jolmen alyp qoiǵan. Quny - 66 mln AQSh dollar. Al aýmaǵy 134 gektar bolatyn munai terminaly Aqtaý halyqaralyq teńiz saýda portynyń akvatoriiasynda ornalasqan.
