Qazaqstandyq saiasatker, Májilis depýtaty Aidos Sarym Astananyń Resei men Ýkraina arasyndaǵy qaqtyǵysty retteý úshin beitarap alań bolýǵa daiyn ekenin jáne "eki jaqtyń da ustanymyn túsinetinin" aitty. Reseilik saiasattanýshy depýtattyń bul pikirine qatysty oiyn aitty, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Qazaqstannyń syrtqy saiasaty jáne deldaldyq tájiribesi
RTVI arnasyna bergen suhbatynda Aidos Sarym Qazaqstannyń syrtqy saiasi baǵytyn sóz etip, eldiń qaqtyǵysty sheshýge atsalysýǵa ázir ekenin jetkizdi. Onyń aitýynsha, Astana kelissózder alańyn bir rettik aktsiia retinde emes, júieli túrde qarastyrady, basty shart – taraptardyń saiasi erik-jiger tanytýy.
Depýtat Qazaqstannyń buǵan deiin de daǵdarys jaǵdailarynda deldal bolǵanyn, sonyń ishinde Siriia máselesinde tájiribe jinaǵanyn eske saldy. Onyń pikirinshe, Qazaqstan "orys pen ýkrain ustanymyn birdei túsinetindikten", joǵary deńgeidegi kezdesýlerge yńǵaily ári qaýipsiz alań bola alady. AQSh-tyń óńirge degen qyzyǵýshylyǵy da bul ideiany qoldaidy: kútilip otyrǵan Donald Tramptyń sapary Astananyń adal deldal retindegi rólin kúsheite túsýi múmkin.
Máskeýmen qarym-qatynasqa toqtalǵan Sarym, "burynǵydai alshaqtyq joq, qazir ákimshilikter men sarapshylar deńgeiinde pragmatikalyq ózara is-qimyl damyp keledi" dedi.
Territoriialyq qorǵanys jáne qańtar sabaqtary
Parlamentshiniń aitýynsha, territoriialyq qorǵanysty kúsheitý taqyryby syrtqy emes, ishki syn-qaterlermen bailanysty: sý tasqyndary, resýrstardy jumyldyrý qajettiligi jáne 2022 jylǵy qańtar oqiǵasy. Ol zań kórshi elderge qarsy baǵyttalmaǵanyn, azamattyq qorǵaý men el ishindegi logistikany jedeldetýge qyzmet etetinin aitty.
"Uly Turan" týraly pikir
Aidos Sarym "Uly Turan" men pantúrkizm ideialaryn "konstrýkt" dep atap, mundai taqyryptardyń syrtqy saiasi tehnologtar tarapynan ádeii úlkeitiletinin aitty. Ol qaýipti illiýziialardyń aldyn alý úshin saraptamalyq jumysty kúsheitip, bul ideialardy demifologizatsiialaý qajet dedi. Eske salsaq, "Uly Turan" jobasy túrki elderin biriktirýdi kózdeidi. 2024 jyly Túrkiia Qazaqstan, Ózbekstan jáne Qyrǵyzstanǵa bilim berý men mádeni baǵdarlamaǵa 1,2 mlrd dollar quidy, sarapshylar muny pantúrkistik yqpaldy kúsheitý amaly dep baǵalaidy.
Reseilik saiasattanýshy ne deidi?
Saiasi protsesterdi saraptamalyq súiemeldeý ortalyǵynyń jetekshisi, saiasattanýshy Aleksei Iaroshenko Metro-ǵa bergen suhbatynda:
"Resei men Ýkrainaǵa teń qashyqtyq saqtaýǵa bolmaidy. Mundai ustanymdaǵy elder is júzinde Reseidiń jaýyna ainalady. Bul jerde eshqandai "jarty ton" joq. Resei óz ómir súrýi úshin kúresip jatyr, óitkeni Ýkrainany bizdi álsiretý men joiý quralyna ainaldyrdy. Bir mezette ári qurbandy, ári ony óltiretin qarýdy qoldaýǵa bolmaidy", – dedi.
Iaroshenkonyń aitýynsha, Qazaqstanda da etnosaralyq shielenis pen antireseilik kóńil-kúi kúsheigen. Bul – jaidan-jai emes, elge batystyq instrýktorlar men keńesshiler kelip, Ulybritaniiamen áskeri kelisimder jasalyp jatyr. "Bul protsess Ýkrainadaǵy stsenariige uqsas, biraq ýaqyt jaǵynan baiaý júrip jatyr" deidi ol.
"Eger postkeńestik elder antireseilik baǵytty ustansa, odan eshqaisysy utpaidy. Ýkraina mysaly bul protsestiń qalai aiaqtalatynyn kórsetti: halyqty Batystyń áskeri-ónerkásiptik mashinasyna qurban etti. Reseiden teris ainalǵandar da osyndai jaǵdaiǵa tap bolýy múmkin", – dedi saiasattanýshy.
"Elitaǵa talap qoiý qajet"
Aleksei Iaroshenko qoǵamdy elitaǵa suraq qoiýǵa shaqyrdy:
"Postkeńestik elderdiń halyqtary bilikke reseishil baǵyt ustanýdy talap etýi tiis. Áitpese, olardy Reseige qarsy qaqtyǵysqa tartady. Resei muny qarap otyrmaidy – ózin qorǵaýǵa májbúr bolady", – dedi ol.
Saiasattanýshy 2022 jylǵy qańtar oqiǵasyn da eske aldy. Sol kezde Qazaqstanda Úkimet basshysy, Memlekettik hatshy, Májilis tóraǵasy aýysqan. 16 ministrdiń teń jartysy qyzmetinen ketken. Nursultan Nazarbaev "Nur Otan" partiiasynyń tóraǵalyǵynan aiyryldy. Al Resei Qazaqstanǵa birneshe bólimshe jiberip, jaǵdaidy turaqtandyrýǵa atsalysqan.
"Biz ol kezde qaýiptiń aldyn aldyq. Reseidiń áreketi eń aldymen óz qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttaldy. Eger Qazaqstandaǵy tóńkeris júzege asqanda, onyń saldary Resei úshin de, Qazaqstan úshin de aýyr bolar edi. Biz ózimizdi qorǵadyq, biraq kórshi el úshin de áldeqaida jaman stsenariidiń aldyn aldyq", – dedi ol.
"Uly Turan" – Túrkiianyń quraly
Iaroshenko "Uly Turan" taqyryby da kún tártibinen túspegenin aitty.
"Bul ideiany túrik saiasi tehnologtary oilap tapqan. Ol Túrkiianyń Taiaý Shyǵys, Ortalyq Aziia, Ońtústik Kavkaz jáne postkeńestik keńistiktegi, sonyń ishinde Reseidiń keibir aimaqtaryndaǵy yqpalyn kúsheitý quraly", – dedi ol.
Saiasattanýshy pantúrkizmniń naqty kórinisterine de toqtaldy:
"Buryn ideologiialyq jobalarǵa Iakýtiia sekildi aimaqtardy qosqan. Bul jai teoriia emes – naqty saiasi tehnologiialyq jumys. Tatarstanda da túrik investitsiiasynyń úlesi aitarlyqtai. "Uly Turan" ideiasy joq deýge bolmaidy. Bul – shynaiy ideologiialyq ári saiasi strategiia", – dedi Iaroshenko.